మహీం జగ్ముర్మహావేగా రోషితా ఇవ పన్నగాః। నీలః శరైరభిహతో నిశితైర్జ్వలనోపమైః
వేగంగా పాములు కోపంతో పడిపోతున్నట్టు, వారు భూమిపైకి పడ్డారు. నీలుడు అగ్నిలా మండుతున్న పదునైన బాణాలతో గాయపడ్డాడు.
స తం పరమదుర్ధర్షమాపతన్తం మహాకపిః। ప్రహస్తం తాడయామాస వృక్షముత్పాట్య వీర్యవాన్
అతిశక్తివంతుడైన మహాకపి నీలుడు, ఎదురుగా ఉద్ధృతంగా దూసుకొచ్చిన ప్రహస్తుడిని ఒక పెద్ద చెట్టుతో బలంగా కొట్టాడు.
స తేనాభిహతః క్రుద్ధో నర్దన్ రాక్షసపుంగవః। వవర్ష శరవర్షాణి ప్లవంగానాం చమూపతౌ
ఆ దెబ్బతో కోపంతో నిండిన రాక్షసుల నాయకుడు ప్రహస్తుడు గర్జిస్తూ, వానలా బాణాలను వానరసైన్యంపై కురిపించాడు.
తస్య బాణగణానేవ రాక్షసస్య దురాత్మనః। అపారయన్ వారయితుం ప్రత్యగృహ్ణాన్నిమీలితః। యథైవ గోవృషో వర్షం శారదం శీఘ్రమాగతమ్
ఆ దుష్టరాక్షసుని బాణాల వానను తట్టుకోలేక, నీలుడు కన్నులు మూసుకుని వాటిని భరించాడు. అది శరదృతువులో వచ్చిన వానను ఎద్దు తట్టుకునే విధంగా ఉండింది.
ఏవమేవ ప్రహస్తస్య శరవర్షాన్ దురాసదాన్। నిమీలితాక్షః సహసా నీలః సేహే దురాసదాన్
అలాగే, నీలుడు కన్నులు మూసుకుని, ప్రహస్తుడి భయంకరమైన బాణవర్షాన్ని ఒక్కసారిగా తట్టుకున్నాడు.
రోషితః శరవర్షేణ సాలేన మహతా మహాన్। ప్రజఘాన హయాన్ నీలః ప్రహస్తస్య మహాబలః
బాణాల వానతో కోపంతో నిండిన మహాబలుడు నీలుడు, ఒక పెద్ద సాలచెట్టు తీసుకుని ప్రహస్తుడి గుర్రాలను బలంగా కొట్టాడు.
తతో రోషపరీతాత్మా ధనుస్తస్య దురాత్మనః। బభఞ్జ తరసా నీలో ననాద చ పునః పునః
ఆ తర్వాత కోపంతో ఉప్పొంగిన నీలుడు, ప్రహస్తుడి విల్లు వేగంగా విరిచేసి, మళ్లీ మళ్లీ గర్జించాడు.
విధనుః స కృతస్తేన ప్రహస్తో వాహినీపతిః। ప్రగృహ్య ముసలం ఘోరం స్యన్దనాదవపుప్లువే
నీలుడు తన విల్లు విరిచేసిన తరువాత, సైన్యాధిపతి ప్రహస్తుడు భయంకరమైన గొడ్డలిని పట్టుకుని తన రథం నుంచి దూకాడు.
తావుభౌ వాహినీముఖ్యౌ జాతవైరౌ తరస్వినౌ। స్థితౌ క్షతజసిక్తాఙ్గౌ ప్రభిన్నావివ కుఞ్జరౌ
ఆ ఇద్దరు సేనాధిపతులు, ఇప్పుడు శత్రువులుగా, శక్తివంతులుగా, రక్తంతో తడిసిన శరీరాలతో, కొమ్ములు విరిగిన రెండు ఏనుగుల్లా నిలబడ్డారు.
ఉల్లిఖన్తౌ సుతీక్ష్ణాభిర్దంష్ట్రాభిరితరేతరమ్। సింహశార్దూలసదృశౌ సింహశార్దూలచేష్టితౌ
వారు ఇద్దరూ పదునైన పళ్లతో ఒకరినొకరు గీకి, సింహం, పులిలా, సింహపులిలా ప్రవర్తిస్తూ పోరాడారు.
విక్రాన్తవిజయౌ వీరౌ సమరేష్వనివర్తినౌ। కాఙ్క్షమాణౌ యశః ప్రాప్తుం వృత్రవాసవయోరివ
వారు ఇద్దరూ పరాక్రమవంతులు, విజయశీలులు, యుద్ధంలో వెనక్కి తగలేని వీరులు, వృత్రుడు, ఇంద్రుడు మహిమ పొందినట్టు, కీర్తిని కోరుతూ పోరాడారు.
ఆజఘాన తదా నీలం లలాటే ముసలేన సః। ప్రహస్తః పరమాయత్తస్తతః సుస్రావ శోణితమ్
ఆ సమయంలో ప్రహస్తుడు తన పూర్తి బలంతో నీలుని నుదిటిపై గొడ్డలితో బలంగా కొట్టాడు. వెంటనే నీలుని నుదురు నుంచి రక్తం కారింది.
తతః శోణితదిగ్ధాఙ్గః ప్రగృహ్య చ మహాతరుమ్। ప్రహస్తస్యోరసి క్రుద్ధో విససర్జ మహాకపిః
ఆ తర్వాత, నీలుడు రక్తంతో తడిసిన శరీరంతో, ఒక పెద్ద చెట్టు పట్టుకుని, కోపంతో ప్రహస్తుడి ఛాతిపై విసిరాడు.
తమచిన్త్యప్రహారం స ప్రగృహ్య ముసలం మహత్। అభిదుద్రావ బలినం బలాన్నీలం ప్లవఙ్గమమ్
ఆ అద్భుతమైన దెబ్బకు, ప్రహస్తుడు తన గొప్ప గొడ్డలిని పట్టుకుని, బలంగా వానరసైన్యాధిపతి నీలుని మీద దూసుకొచ్చాడు.
తముగ్రవేగం సంరబ్ధమాపతన్తం మహాకపిః। తతః సమ్ప్రేక్ష్య జగ్రాహ మహావేగో మహాశిలామ్
ప్రహస్తుడు భయంకరమైన వేగంతో, కోపంతో దూసుకొస్తున్నాడని చూసి, మహావేగంతో ఉన్న మహాకపి నీలుడు ఒక పెద్ద రాయిని పట్టుకున్నాడు.
తస్య యుద్ధాభికామస్య మృధే ముసలయోధినః। ప్రహస్తస్య శిలాం నీలో మూర్ధ్ని తూర్ణమపాతయత్
యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, గొడ్డలితో పోరాడుతున్న ప్రహస్తుడు ముందుకు వస్తుండగా, నీలుడు ఆ రాయిని అతని తలపై వేగంగా విసిరాడు.
నీలేన కపిముఖ్యేన విముక్తా మహతీ శిలా। బిభేద బహుధా ఘోరా ప్రహస్తస్య శిరస్తదా
వానరులలో ప్రముఖుడైన నీలుడు విసిరిన ఆ పెద్ద రాయి, ప్రహస్తుడి భయంకరమైన తలను అనేక భాగాలుగా చీల్చింది.
స గతాసుర్గతశ్రీకో గతసత్త్వో గతేన్ద్రియః। పపాత సహసా భూమౌ ఛిన్నమూల ఇవ ద్రుమః
ప్రహస్తుడి ప్రాణం, తేజస్సు, బలం, ఇంద్రియాలు అన్నీ పోయి, అతడు ఒక్కసారిగా నేలపైకి, వేర్లు కోసిన చెట్టు లా పడిపోయాడు.
విభిన్నశిరసస్తస్య బహు సుస్రావ శోణితమ్। శరీరాదపి సుస్రావ గిరేః ప్రస్రవణం యథా
అతని తల చీలిపోయి, అక్కడినుంచి విరివిగా రక్తం కారింది. శరీరం నుండీ రక్తం ప్రవహించింది. అది కొండపై నుంచి జలపాతం వొస్తున్నట్టు కనిపించింది.
హతే ప్రహస్తే నీలేన తదకమ్ప్యం మహాబలమ్। రాక్షసానామహృష్టానాం లఙ్కామభిజగామ హ
ప్రహస్తుడు, ఆ అపార బలశాలి, నీలుడు చేత చంపబడిన తర్వాత, ఆనందంతో ఉన్న రాక్షసులు లంకకు తిరిగి వెళ్లారు.
హతే తస్మింశ్చమూముఖ్యే రాక్షసాస్తే నిరుద్యమాః। రక్షఃపతిగృహం గత్వా ధ్యానమూకత్వమాగతాః
ఆ సేనాధిపతి చనిపోయిన తర్వాత, రాక్షసులు శక్తి కోల్పోయి, రాక్షసాధిపతి ఇంటికి వెళ్లి, మౌనంగా ధ్యానంలో మునిగిపోయారు.
ప్రాప్తాః శోకార్ణవం తీవ్రం విసంజ్ఞా ఇవ తేఽభవన్
వారు తీవ్రమైన శోక సముద్రంలో మునిగి, చైతన్యం కోల్పోయినవారిలా అయ్యారు.
తతస్తు నీలో విజయీ మహాబలః ప్రశస్యమానః సుకృతేన కర్మణా। సమేత్య రామేణ సలక్ష్మణేన ప్రహృష్టరూపస్తు బభూవ యూథపః
తర్వాత, విజయవంతుడైన, మహాబలశాలి అయిన నీలుడు, తన మంచి కార్యానికి ప్రశంసలు పొందుతూ, రాముడు, లక్ష్మణుడు దగ్గరకు చేరి, ఆనందంతో ప్రకాశించాడు.
thumb|ఏకోనషష్టితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనషష్టితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఇక్కడ యాభై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
తస్మిన్ హతే రాక్షససైన్యపాలే ప్లవంగమానామృషభేణ యుద్ధే। భీమాయుధం సాగరవేగతుల్యం విదుద్రువే రాక్షసరాజసైన్యమ్
ఆ యుద్ధంలో రాక్షస సేనాధిపతి ప్రహస్తుడు వానరులలో శ్రేష్ఠుడిచేత చంపబడినప్పుడు, భయంకర ఆయుధాలతో, సముద్రపు అలల వేగంతో ఉన్న రాక్షసరాజు సైన్యం పారిపోయింది.
గత్వా తు రక్షోధిపతేః శశంసుః సేనాపతిం పావకసూనుశస్తమ్। తచ్చాపి తేషాం వచనం నిశమ్య రక్షోధిపః క్రోధవశం జగామ
వారు రాక్షసాధిపతి వద్దకు వెళ్లి, సేనాధిపతి అగ్నిపుత్రుడిచేత చంపబడ్డాడని చెప్పారు. వారి మాటలు విని రాక్షసాధిపతి కోపంతో నిండిపోయాడు.
సంఖ్యే ప్రహస్తం నిహతం నిశమ్య క్రోధార్దితః శోకపరీతచేతాః। ఉవాచ తాన్ రాక్షసయూథముఖ్యా- నిన్ద్రో యథా నిర్జరయూథముఖ్యాన్
సమరంలో ప్రహస్తుడు చనిపోయాడని విని, కోపంతో, శోకంతో బాధపడుతూ, రాక్షస సేనాధిపతులను ఇంద్రుడు దేవతల నాయకులతో మాట్లాడినట్టు మాట్లాడాడు.
నావజ్ఞా రిపవే కార్యా యైరిన్ద్రబలసాదనః। సూదితః సైన్యపాలో మే సానుయాత్రః సకుఞ్జరః
శత్రువును ఎప్పుడూ తక్కువగా అంచనా వేయకూడదు. ఎందుకంటే, ఇంద్రుని సైన్యాన్ని నాశనం చేసినవాడు, నా సేనాధిపతిని, అతని అనుచరులతో, ఏనుగులతో సహా చంపేశాడు.
సోఽహం రిపువినాశాయ విజయాయావిచారయన్। స్వయమేవ గమిష్యామి రణశీర్షం తదద్భుతమ్
కాబట్టి, శత్రువు నాశనం కోసం, విజయాన్ని సాధించేందుకు, నేను స్వయంగా ఎలాంటి సందేహం లేకుండా యుద్ధరంగానికి ముందుకు వెళ్తాను.
అద్య తద్ వానరానీకం రామం చ సహలక్ష్మణమ్। నిర్దహిష్యామి బాణౌఘైర్వనం దీప్తైరివాగ్నిభిః। అద్య సంతర్పయిష్యామి పృథివీం కపిశోణితైః
ఈ రోజు ఆ వానర సేనను, రాముడిని, లక్ష్మణుడితో సహా, అగ్నిలా మండే బాణాల వర్షంతో అడవి కాలిపోతున్నట్టు కాల్చేస్తాను. ఈ రోజు నేనే భూమిని వానరుల రక్తంతో తృప్తిపరుస్తాను.