వానరా రాక్షసాః క్రుద్ధా వీరమార్గమనువ్రతాః। వివృత్తవదనాః క్రూరాశ్చక్రుః కర్మాణ్యభీతవత్
కోపంతో ఉన్న వానరులు, రాక్షసులు వీరమార్గాన్ని అనుసరించి, ముఖాలు తిరిగినవారు, క్రూరంగా, భయమేమీ లేకుండా కార్యాలు చేశారు.
నరాన్తకః కుమ్భహనుర్మహానాదః సమున్నతః। ఏతే ప్రహస్తసచివాః సర్వే జఘ్నుర్వనౌకసః
నరాంతకుడు, కుంభహనుడు, మహానాదుడు, ఇంకా ప్రహస్తుని మంత్రులు అందరూ అరణ్యవాసులను చంపారు.
తేషాం నిపతతాం శీఘ్రం నిఘ్నతాం చాపి వానరాన్। ద్వివిదో గిరిశృఙ్గేణ జఘానైకం నరాన్తకమ్
వారు వేగంగా పడి, వానరులను చంపుతుండగా, ద్వివిదుడు ఒక కొండ శిఖరంతో నరాంతకుడిని సంహరించాడు.
దుర్ముఖః పునరుత్థాయ కపిః సవిపులద్రుమమ్। రాక్షసం క్షిప్రహస్తం తు సమున్నతమపోథయత్
దుర్ముఖుడు మళ్లీ లేచి, పెద్ద చెట్టుతో, ఉన్నతంగా నిలబడ్డ క్షిప్రహస్తుడనే రాక్షసుడిని బలంగా కొట్టాడు.
జామ్బవాంస్తు సుసంక్రుద్ధః ప్రగృహ్య మహతీం శిలామ్। పాతయామాస తేజస్వీ మహానాదస్య వక్షసి
జాంబవంతుడు చాలా కోపంతో, ఒక పెద్ద రాయిని తీసుకుని, మహానాదుడి ఛాతిపై విసిరాడు.
అథ కుమ్భహనుస్తత్ర తారేణాసాద్య వీర్యవాన్। వృక్షేణ మహతా సద్యః ప్రాణాన్ సంత్యాజయద్ రణే
ఆ సమయంలో, బలవంతుడైన కుంభహనుడు, తారుని దగ్గరకు వెళ్లి, ఒక పెద్ద చెట్టుతో యుద్ధంలో అతని ప్రాణాలు తీసేశాడు.
అమృష్యమాణస్తత్కర్మ ప్రహస్తో రథమాస్థితః। చకార కదనం ఘోరం ధనుష్పాణిర్వనౌకసామ్
ఆ కార్యాన్ని తట్టుకోలేక, ప్రహస్తుడు రథంపై ఎక్కి, విల్లు చేతబట్టి అడవిలోని వాసులను భయంకరంగా చంపసాగాడు.
ఆవర్త ఇవ సంజజ్ఞే సేనయోరుభయోస్తదా। క్షుభితస్యాప్రమేయస్య సాగరస్యేవ నిఃస్వనః
ఆ సమయంలో, రెండు సేనల మధ్య గొప్ప కలహం ఏర్పడింది; అది అలజడైన, అపరిమితమైన సముద్రపు గోలలా వినిపించింది.
మహతా హి శరౌఘేణ రాక్షసో రణదుర్మదః। అర్దయామాస సంక్రుద్ధో వానరాన్ పరమాహవే
యుద్ధంలో పిచ్చిగా ఉన్న రాక్షసుడు, గొప్ప బాణాల వర్షంతో వానరులను భయంకరంగా బాధించాడు.
వానరాణాం శరీరైస్తు రాక్షసానాం చ మేదినీ। బభూవాతిచితా ఘోరైః పర్వతైరివ సంవృతా
వానరులూ, రాక్షసుల శరీరాలతో భూమి ఎత్తైన గుట్టలుగా మారింది; అవి కొండల్లా భయానకంగా కప్పబడ్డాయి.
సా మహీ రుధిరౌఘేణ ప్రచ్ఛన్నా సమ్ప్రకాశతే। సంఛన్నా మాధవే మాసి పలాశైరివ పుష్పితైః
ఆ భూమి రక్త ప్రవాహాలతో కప్పబడి, వసంతంలో పుష్పించిన పలాశపూలతో ముదురుగా కనిపించినట్టు మెరిసింది.
హతవీరౌఘవప్రాం తు భగ్నాయుధమహాద్రుమామ్। శోణితౌఘమహాతోయాం యమసాగరగామినీమ్
హతవీరుల గుట్టలు, విరిగిన ఆయుధాలు, పెద్ద చెట్లు, రక్తపు ప్రవాహంతో, ఆ భూమి యమునది వైపు ప్రవహిస్తున్నట్టు కనిపించింది.
యకృత్ ప్లీహమహాపఙ్కాం వినికీర్ణాన్త్రశైవలామ్। భిన్నకాయశిరోమీనామఙ్గావయవశాద్వలామ్
పెద్ద మడుగు లాంటి కాలేయం, ప్లీహా, చెల్లిన ఆంత్రాలు సముద్రపు తుప్పుల్లా, విరిగిన శరీర భాగాలు, తలలు ఒడ్డున గడ్డి లా చెల్లిపోయాయి.
గృధ్రహంసవరాకీర్ణాం కఙ్కసారససేవితామ్। మేదఃఫేనసమాకీర్ణామార్తస్తనితనిఃస్వనామ్
ఆ ప్రాంతం గద్దలు, హంసలు, నారలు గుంపుగా చేరినది; మేధస్సు, నురుగు నిండినది; బాధపడుతున్నవారి అరుపులతో మారుమోగింది.
తాం కాపురుషదుస్తారాం యుద్ధభూమిమయీం నదీమ్। నదీమివ ఘనాపాయే హంససారససేవితామ్
ఆ యుద్ధభూమి నదిలా మారింది; దుర్బలులు దాటి పోలేని విధంగా, మేఘాలు తొలగిన తర్వాత హంసలు, నారలు చేరే నదిలా కనిపించింది.
రాక్షసాః కపిముఖ్యాస్తే తేరుస్తాం దుస్తరాం నదీమ్। యథా పద్మరజోధ్వస్తాం నలినీం గజయూథపాః
ప్రధాన రాక్షసులు, వానరులు ఆ దాటి పోలేని నదిని, పువ్వు రేణువుతో కప్పబడిన పద్మపుష్కరిణిని ఏనుగుల గుంపులు దాటి పోయినట్టు దాటి వెళ్లారు.
తతః సృజన్తం బాణౌఘాన్ ప్రహస్తం స్యన్దనే స్థితమ్। దదర్శ తరసా నీలో విధమన్తం ప్లవంగమాన్
ఆ సమయంలో, నీలుడు వేగంగా, తన రథంలో నిలబడి బాణాల వర్షం కురిపిస్తూ వానరులను కొడుతున్న ప్రహస్తుడిని చూశాడు.
ఉద్ధూత ఇవ వాయుః ఖే మహదభ్రబలం బలాత్। సమీక్ష్యాభిద్రుతం యుద్ధే ప్రహస్తో వాహినీపతిః
ఆకాశంలో పెద్ద మేఘాన్ని గాలి ఎలా చెదరగొడుతుందో, యుద్ధంలో నీలుడు పరుగెత్తుకుంటూ వస్తున్నాడని సేనాధిపతి ప్రహస్తుడు గమనించాడు.
రథేనాదిత్యవర్ణేన నీలమేవాభిదుద్రువే। స ధనుర్ధన్వినాం శ్రేష్ఠో వికృష్య పరమాహవే
సూర్యుడిలా ప్రకాశించే రథంలో, విల్లు బిగించి, ధనుర్విదుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ప్రహస్తుడు, నీలుడి మీదకు ఎదురెళ్లాడు.
నీలాయ వ్యసృజద్ బాణాన్ ప్రహస్తో వాహినీపతిః। తే ప్రాప్య విశిఖా నీలం వినిర్భిద్య సమాహితాః
సేనాధిపతి ప్రహస్తుడు నీలుడిపై బాణాలు వదిలాడు; అవి నీలుని తాకి, లోపలికి చొచ్చుకుపోయాయి.
మహీం జగ్ముర్మహావేగా రోషితా ఇవ పన్నగాః। నీలః శరైరభిహతో నిశితైర్జ్వలనోపమైః
వేగంగా పాములు కోపంతో పడిపోతున్నట్టు, వారు భూమిపైకి పడ్డారు. నీలుడు అగ్నిలా మండుతున్న పదునైన బాణాలతో గాయపడ్డాడు.
స తం పరమదుర్ధర్షమాపతన్తం మహాకపిః। ప్రహస్తం తాడయామాస వృక్షముత్పాట్య వీర్యవాన్
అతిశక్తివంతుడైన మహాకపి నీలుడు, ఎదురుగా ఉద్ధృతంగా దూసుకొచ్చిన ప్రహస్తుడిని ఒక పెద్ద చెట్టుతో బలంగా కొట్టాడు.
స తేనాభిహతః క్రుద్ధో నర్దన్ రాక్షసపుంగవః। వవర్ష శరవర్షాణి ప్లవంగానాం చమూపతౌ
ఆ దెబ్బతో కోపంతో నిండిన రాక్షసుల నాయకుడు ప్రహస్తుడు గర్జిస్తూ, వానలా బాణాలను వానరసైన్యంపై కురిపించాడు.
తస్య బాణగణానేవ రాక్షసస్య దురాత్మనః। అపారయన్ వారయితుం ప్రత్యగృహ్ణాన్నిమీలితః। యథైవ గోవృషో వర్షం శారదం శీఘ్రమాగతమ్
ఆ దుష్టరాక్షసుని బాణాల వానను తట్టుకోలేక, నీలుడు కన్నులు మూసుకుని వాటిని భరించాడు. అది శరదృతువులో వచ్చిన వానను ఎద్దు తట్టుకునే విధంగా ఉండింది.
ఏవమేవ ప్రహస్తస్య శరవర్షాన్ దురాసదాన్। నిమీలితాక్షః సహసా నీలః సేహే దురాసదాన్
అలాగే, నీలుడు కన్నులు మూసుకుని, ప్రహస్తుడి భయంకరమైన బాణవర్షాన్ని ఒక్కసారిగా తట్టుకున్నాడు.
రోషితః శరవర్షేణ సాలేన మహతా మహాన్। ప్రజఘాన హయాన్ నీలః ప్రహస్తస్య మహాబలః
బాణాల వానతో కోపంతో నిండిన మహాబలుడు నీలుడు, ఒక పెద్ద సాలచెట్టు తీసుకుని ప్రహస్తుడి గుర్రాలను బలంగా కొట్టాడు.
తతో రోషపరీతాత్మా ధనుస్తస్య దురాత్మనః। బభఞ్జ తరసా నీలో ననాద చ పునః పునః
ఆ తర్వాత కోపంతో ఉప్పొంగిన నీలుడు, ప్రహస్తుడి విల్లు వేగంగా విరిచేసి, మళ్లీ మళ్లీ గర్జించాడు.
విధనుః స కృతస్తేన ప్రహస్తో వాహినీపతిః। ప్రగృహ్య ముసలం ఘోరం స్యన్దనాదవపుప్లువే
నీలుడు తన విల్లు విరిచేసిన తరువాత, సైన్యాధిపతి ప్రహస్తుడు భయంకరమైన గొడ్డలిని పట్టుకుని తన రథం నుంచి దూకాడు.
తావుభౌ వాహినీముఖ్యౌ జాతవైరౌ తరస్వినౌ। స్థితౌ క్షతజసిక్తాఙ్గౌ ప్రభిన్నావివ కుఞ్జరౌ
ఆ ఇద్దరు సేనాధిపతులు, ఇప్పుడు శత్రువులుగా, శక్తివంతులుగా, రక్తంతో తడిసిన శరీరాలతో, కొమ్ములు విరిగిన రెండు ఏనుగుల్లా నిలబడ్డారు.
ఉల్లిఖన్తౌ సుతీక్ష్ణాభిర్దంష్ట్రాభిరితరేతరమ్। సింహశార్దూలసదృశౌ సింహశార్దూలచేష్టితౌ
వారు ఇద్దరూ పదునైన పళ్లతో ఒకరినొకరు గీకి, సింహం, పులిలా, సింహపులిలా ప్రవర్తిస్తూ పోరాడారు.