వివర్ధమానో వీర్యేణ సముద్ర ఇవ పర్వణి। హతం మేనే తదా రామ వసిష్ఠమృషిసత్తమమ్
వీర్యంలో సముద్రం పూర్ణచంద్రుని సమయంలో పెరిగినట్టు, ఆ సమయంలో రామా, వసిష్ఠ మహర్షిని తాను ఇప్పటికే సంహరించాడని భావించాడు.
తతో గత్వాఽఽశ్రమపదం ముమోచాస్త్రాణి పార్థివః। యైస్తత్ తపోవనం నామ నిర్దగ్ధం చాస్త్రతేజసా
ఆ రాజు ఆశ్రమానికి వెళ్లి, తన చేతిలో ఉన్న ఆయుధాలను విడిచిపెట్టాడు. ఆ ఆయుధాల శక్తితోనే తపోవనం అనే ఆ మునుల అడవి పూర్తిగా కాలిపోయింది.
ఉదీర్యమాణమస్త్రం తద్ విశ్వామిత్రస్య ధీమతః। దృష్ట్వా విప్రద్రుతా భీతా మునయః శతశో దిశః
బుద్ధిమంతుడైన విశ్వామిత్రుడు విడిచిన ఆ ఆయుధాన్ని చూస్తూ, వందలాది భయపడిన మునులు అన్ని దిశలకూ పరుగెత్తారు.
వసిష్ఠస్య చ యే శిష్యా యే చ వై మృగపక్షిణః। విద్రవన్తి భయాద్ భీతా నానాదిగ్భ్యః సహస్రశః
వశిష్ఠుని శిష్యులు, అడవి జంతువులు, పక్షులు—all భయంతో వేర్వేరు దిశల్లో వేల సంఖ్యలో పారిపోయారు.
వసిష్ఠస్యాశ్రమపదం శూన్యమాసీన్మహాత్మనః। ముహూర్తమివ నిఃశబ్దమాసీదీరిణసంనిభమ్
మహాత్ముడైన వశిష్ఠుని ఆశ్రమం కొంతసేపు ఖాళీగా, నిశ్శబ్దంగా, పొడి మునగ పొదల మాదిరిగా కనిపించింది.
వదతో వై వసిష్ఠస్య మా భైరితి ముహుర్ముహుః। నాశయామ్యద్య గాధేయం నీహారమివ భాస్కరః
వశిష్ఠుడు మళ్లీ మళ్లీ 'భయపడవద్దు' అని చెప్పుతూ, 'నేడు గాధిపుత్రుడిని నేను నాశనం చేస్తాను, ఎలాగైతే సూర్యుడు మబ్బును తొలగిస్తాడో అలా' అని ప్రకటించాడు.
ఏవముక్త్వా మహాతేజా వసిష్ఠో జపతాం వరః। విశ్వామిత్రం తదా వాక్యం సరోషమిదమబ్రవీత్
ఇలా చెప్పిన వశిష్ఠుడు, మహాతేజస్సుతో, మంత్రపఠనంలో ప్రథముడు, కోపంతో విశ్వామిత్రునికి ఇలా అన్నాడు.
ఆశ్రమం చిరసంవృద్ధం యద్ వినాశితవానసి। దురాచారో హి యన్మూఢస్తస్మాత్ త్వం న భవిష్యసి
'నీవు ఎన్నాళ్లుగా పెంచిన ఈ ఆశ్రమాన్ని నాశనం చేశావు. చెడు ప్రవృత్తి గల మూర్ఖుడా! అందుకే నీవు ఇక నిలవలేవు.'
ఇత్యుక్త్వా పరమక్రుద్ధో దణ్డముద్యమ్య సత్వరః। విధూమ ఇవ కాలాగ్నిర్యమదణ్డమివాపరమ్
ఇలా చెప్పి, అతిగా కోపంతో వశిష్ఠుడు వెంటనే తన దండాన్ని పైకి ఎత్తాడు. అది పొగ లేకుండా మండే కాలాగ్నిలా, యమధండంలా కనిపించింది.
thumb|షట్పఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే షట్పఞ్చాశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో యాభై ఆరు వ సర్గను వినండి.
ఏవముక్తో వసిష్ఠేన విశ్వామిత్రో మహాబలః। ఆగ్నేయమస్త్రముద్దిశ్య తిష్ఠ తిష్ఠేతి చాబ్రవీత్
వశిష్ఠుడు ఇలా అన్న తర్వాత, మహాబలుడైన విశ్వామిత్రుడు అగ్నియస్త్రాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టి, 'నిలువు, నిలువు!' అని పలికాడు.
బ్రహ్మదణ్డం సముద్యమ్య కాలదణ్డమివాపరమ్। వసిష్ఠో భగవాన్ క్రోధాదిదం వచనమబ్రవీత్
వశిష్ఠుడు బ్రహ్మదండాన్ని కాలదండంలా పైకి ఎత్తి, కోపంతో ఇలా అన్నాడు.
క్షత్రబన్ధో స్థితోఽస్మ్యేష యద్ బలం తద్ విదర్శయ। నాశయామ్యద్య తే దర్పం శస్త్రస్య తవ గాధిజ
'క్షత్రియ వంశాన్ని నాశనం చేసే వాడా! నేను ఇక్కడ నిలబడి ఉన్నాను. నీ బలాన్ని చూపించు. నేడు నీ ఆయుధాల మీద ఉన్న గర్వాన్ని నేను నాశనం చేస్తాను, గాధిపుత్రుడా!'
క్వ చ తే క్షత్రియబలం క్వ చ బ్రహ్మబలం మహత్। పశ్య బ్రహ్మబలం దివ్యం మమ క్షత్రియపాంసన
'నీ క్షత్రియ బలం ఎక్కడ, నా బ్రాహ్మణ బలం ఎంత గొప్పదో చూడు. నా దివ్యమైన బ్రాహ్మణ బలాన్ని చూడు, క్షత్రియుల ధూళివా!'
తస్యాస్త్రం గాధిపుత్రస్య ఘోరమాగ్నేయముత్తమమ్। బ్రహ్మదణ్డేన తచ్ఛాన్తమగ్నేర్వేగ ఇవామ్భసా
గాధిపుత్రుడు విడిచిన భయంకరమైన అగ్నియస్త్రాన్ని, వశిష్ఠుడు బ్రహ్మదండంతో అదుపు చేశాడు. అది నీటితో అగ్ని శక్తి తగ్గినట్టు అయింది.
వారుణం చైవ రౌద్రం చ ఐన్ద్రం పాశుపతం తథా। ఐషీకం చాపి చిక్షేప కుపితో గాధినన్దనః
ఆ తర్వాత కోపంతో గాధిపుత్రుడు, వరుణాస్త్రం, రుద్రాస్త్రం, ఇంద్రాస్త్రం, పాశుపతాస్త్రం, ఐషీకాస్త్రం కూడా విడిచాడు.
మానవం మోహనం చైవ గాన్ధర్వం స్వాపనం తథా। జృమ్భణం మాదనం చైవ సంతాపనవిలాపనే
అతడు మానవాస్త్రం, మోహనాస్త్రం, గంధర్వాస్త్రం, స్వాపనాస్త్రం, జృంభణాస్త్రం, మదనాస్త్రం, సంతాపన, విలాపన అనే ఆయుధాలను కూడా ప్రయోగించాడు.
శోషణం దారణం చైవ వజ్రమస్త్రం సుదుర్జయమ్। బ్రహ్మపాశం కాలపాశం వారుణం పాశమేవ చ
అతడు శోషణ, దారణ, దుర్జయమైన వజ్రాస్త్రం, బ్రహ్మపాశం, కాలపాశం, వరుణపాశం కూడా ప్రయోగించాడు.
పినాకమస్త్రం దయితం శుష్కార్ద్రే అశనీ తథా। దణ్డాస్త్రమథ పైశాచం క్రౌఞ్చమస్త్రం తథైవ చ
అతడు ప్రియమైన పినాకాస్త్రం, పొడిగా తడిగా ఉన్న అశనిని, దండాస్త్రం, పైశాచాస్త్రం, క్రౌంచాస్త్రాన్ని కూడా ప్రయోగించాడు.
ధర్మచక్రం కాలచక్రం విష్ణుచక్రం తథైవ చ। వాయవ్యం మథనం చైవ అస్త్రం హయశిరస్తథా
ధర్మచక్రం, కాలచక్రం, విష్ణుచక్రం, వాయువు ఆయుధం, మథనం ఆయుధం, అశ్వశిరస్సు ఆయుధం — ఇవన్నీ అతడు ప్రయోగించాడు.
శక్తిద్వయం చ చిక్షేప కఙ్కాలం ముసలం తథా। వైద్యాధరం మహాస్త్రం చ కాలాస్త్రమథ దారుణమ్
రెండు శక్తులు, కంకాళ ఆయుధం, ముసల ఆయుధం, మహా విద్యాధరాస్త్రం, భయంకరమైన కాలాస్త్రం కూడా అతడు విసిరాడు.
త్రిశూలమస్త్రం ఘోరం చ కాపాలమథ కఙ్కణమ్। ఏతాన్యస్త్రాణి చిక్షేప సర్వాణి రఘునన్దన
భయంకరమైన త్రిశూలాస్త్రం, కపాలాస్త్రం, కంకణాస్త్రం — ఇవన్నీ రఘునందనుడా, అతడు ప్రయోగించాడు.
వసిష్ఠే జపతాం శ్రేష్ఠే తదద్భుతమివాభవత్। తాని సర్వాణి దణ్డేన గ్రసతే బ్రహ్మణః సుతః
మంత్రజపంలో అగ్రగణ్యుడైన వశిష్ఠునికి అది ఆశ్చర్యంగా అనిపించింది. బ్రహ్మ కుమారుడు తన దండంతో ఆ ఆయుధాలన్నింటినీ మింగేశాడు.
తేషు శాన్తేషు బ్రహ్మాస్త్రం క్షిప్తవాన్ గాధినన్దనః। తదస్త్రముద్యతం దృష్ట్వా దేవాః సాగ్నిపురోగమాః
ఆ ఆయుధాలు శాంతించాక, గాధి కుమారుడు బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. ఆ ఆయుధం పైకి లేచిన దృశ్యాన్ని చూసి, అగ్ని ముందుండి దేవతలు,
దేవర్షయశ్చ సమ్భ్రాన్తా గన్ధర్వాః సమహోరగాః। త్రైలోక్యమాసీత్ సంత్రస్తం బ్రహ్మాస్త్రే సముదీరితే
దేవర్షులు, గంధర్వులు, మహోరగులు—all భయపడ్డారు. బ్రహ్మాస్త్రం ఉద్భవించినప్పుడు మూడు లోకాలు భయంతో వణికిపోయాయి.
తదప్యస్త్రం మహాఘోరం బ్రాహ్మం బ్రాహ్మేణ తేజసా। వసిష్ఠో గ్రసతే సర్వం బ్రహ్మదణ్డేన రాఘవ
ఓ రాఘవా, ఆ మహా భయంకరమైన బ్రహ్మాస్త్రాన్ని కూడా వశిష్ఠుడు తన బ్రహ్మదండ శక్తితో పూర్తిగా మింగేశాడు.
బ్రహ్మాస్త్రం గ్రసమానస్య వసిష్ఠస్య మహాత్మనః। త్రైలోక్యమోహనం రౌద్రం రూపమాసీత్ సుదారుణమ్
మహాత్ముడైన వశిష్ఠుడు బ్రహ్మాస్త్రాన్ని మింగుతున్నప్పుడు, అతని రూపం చాలా భయంకరంగా మారింది; మూడు లోకాలు మోహించిపోయాయి.
రోమకూపేషు సర్వేషు వసిష్ఠస్య మహాత్మనః। మరీచ్య ఇవ నిష్పేతురగ్నేర్ధూమాకులార్చిషః
మహాత్ముడైన వశిష్ఠుని ప్రతి రోమకూపం నుంచి, పొగలేని అగ్నిజ్వాలల్లా కాంతిరశ్ములు వెలువడ్డాయి.
ప్రాజ్వలద్ బ్రహ్మదణ్డశ్చ వసిష్ఠస్య కరోద్యతః। విధూమ ఇవ కాలాగ్నేర్యమదణ్డ ఇవాపరః
వశిష్ఠుని చేతిలో ఉన్న బ్రహ్మదండం అగ్నిలా జ్వలించింది; అది పొగలేని కాలాగ్ని వంటి యమదండంలా కనిపించింది.
తతోఽస్తువన్ మునిగణా వసిష్ఠం జపతాం వరమ్। అమోఘం తే బలం బ్రహ్మంస్తేజో ధారయ తేజసా
అప్పుడే మునుల సమూహం మంత్రజపంలో శ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠుని స్తుతించారు: 'నీ బలం అపరాజితం, బ్రహ్మన్; నీ తేజస్సుతో నీ తేజాన్ని నిలుపుకో.'