వేగితానాం సమర్థానామన్యోన్యవధకాఙ్క్షిణామ్। పరస్పరం చాహ్వయతాం నినాదః శ్రూయతే మహాన్
వేగంగా, శక్తివంతంగా ఉన్న యోధులు ఒకరినొకరు సంహరించాలనే తపనతో, పరస్పరం సవాలు చేస్తూ, గొప్ప గోల చేశారు.
తతః ప్రహస్తః కపిరాజవాహినీ- మభిప్రతస్థే విజయాయ దుర్మతిః। వివృద్ధవేగాం చ వివేశ తాం చమూం యథా ముమూర్షుః శలభో విభావసుమ్
తర్వాత దుర్మార్గుడైన ప్రహస్తుడు, విజయాన్ని కోరుతూ, వానరరాజు సైన్యంపై దాడికి వెళ్లాడు; వేగంగా ప్రవహిస్తున్న ఆ సైన్యంలోకి, తాను నాశనానికి పరుగెత్తే పురుగు వలె, ప్రవేశించాడు.
thumb|అష్టపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టపఞ్చాశః సర్గః ॥౬-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో, యాభై ఎనిమిదవ సర్గను ఇప్పుడు వినండి.
తతః ప్రహస్తం నిర్యాన్తం దృష్ట్వా రణకృతోద్యమమ్। ఉవాచ సస్మితం రామో విభీషణమరిందమః
అప్పుడు ప్రహస్తుడు యుద్ధానికి సిద్ధమై బయలుదేరుతున్నాడు అని చూసి, శత్రువులను జయించిన రాముడు చిరునవ్వుతో విభీషణునితో ఇలా అన్నాడు.
క ఏష సుమహాకాయో బలేన మహతా వృతః। ఆగచ్ఛతి మహావేగః కింరూపబలపౌరుషః
ఈ మహా శరీరధారి, గొప్ప బలంతో చుట్టుముట్టబడి, వేగంగా ముందుకు వస్తున్నవాడు ఎవరు? ఇతని రూపం, బలం, పరాక్రమం ఎలా ఉన్నాయి?
ఆచక్ష్వ మే మహాబాహో వీర్యవన్తం నిశాచరమ్। రాఘవస్య వచః శ్రుత్వా ప్రత్యువాచ విభీషణః
బలవంతుడైన నిశాచరుడెవరో నాకు చెప్పు, మహాబాహువా. రాఘవుని మాటలు విని విభీషణుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
ఏష సేనాపతిస్తస్య ప్రహస్తో నామ రాక్షసః। లఙ్కాయాం రాక్షసేన్ద్రస్య త్రిభాగబలసంవృతః। వీర్యవానస్త్రవిచ్ఛూరః సుప్రఖ్యాతపరాక్రమః
ఇతడు లంకలోని రాక్షసాధిపతికి సేనాధిపతిగా ఉన్న ప్రహస్తుడు. రాజు బలంలో మూడవ వంతు ఇతనిలో ఉంది. ఇతడు బలవంతుడు, ఆయుధాలలో నిపుణుడు, పరాక్రమంలో ప్రసిద్ధుడు.
తతః ప్రహస్తం నిర్యాన్తం భీమం భీమపరాక్రమమ్। గర్జన్తం సుమహాకాయం రాక్షసైరభిసంవృతమ్
ఆ తర్వాత భయంకరమైన, మహాపరాక్రమశాలి ప్రహస్తుడు, రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి, గర్జిస్తూ యుద్ధానికి బయలుదేరాడు.
దదర్శ మహతీ సేనా వానరాణాం బలీయసామ్। అభిసంజాతఘోషాణాం ప్రహస్తమభిగర్జతామ్
బలవంతులైన వానరుల గొప్ప సేన, యుద్ధ ఘోషలు చేస్తూ ముందుకు వస్తున్న ప్రహస్తుడిని గర్జిస్తూ చూస్తూ నిలిచింది.
ఖడ్గశక్త్యృష్టిశూలాశ్చ బాణాని ముసలాని చ। గదాశ్చ పరిఘాః ప్రాసా వివిధాశ్చ పరశ్వధాః
రాక్షసులు ఖడ్గాలు, శక్తులు, ఇష్టికలు, బాణాలు, ముసల్లు, గదలు, ఇనుప దండాలు, ప్రాసలు, రకరకాల గొడ్డళ్లను పట్టుకున్నారు.
ధనూంషి చ విచిత్రాణి రాక్షసానాం జయైషిణామ్। ప్రగృహీతాన్యరాజన్త వానరానభిధావతామ్
విజయాన్ని కోరుతూ రాక్షసులు పట్టుకున్న రంగురంగుల విల్లు, వానరులపై దూసుకొస్తూ మెరిసిపోతున్నాయి.
జగృహుః పాదపాంశ్చాపి పుష్పితాంస్తు గిరీంస్తథా। శిలాశ్చ విపులా దీర్ఘా యోద్ధుకామాః ప్లవంగమాః
యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న వానరులు పుష్పాలతో నిండిన చెట్లు, కొండలు, పెద్ద పెద్ద రాళ్లను కూడా పట్టుకున్నారు.
తేషామన్యోన్యమాసాద్య సంగ్రామః సుమహానభూత్। బహూనామశ్మవృష్టిం చ శరవర్షం చ వర్షతామ్
వారు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొని, గొప్ప యుద్ధం మొదలైంది. చాలామంది రాళ్ల వర్షం, బాణాల వర్షం కురిపించారు.
బహవో రాక్షసా యుద్ధే బహూన్ వానరపుఙ్గవాన్। వానరా రాక్షసాంశ్చాపి నిజఘ్నుర్బహవో బహూన్
యుద్ధంలో అనేక రాక్షసులు అనేక మంది వానరులను చంపారు. అలాగే అనేక మంది వానరులు కూడా అనేక మంది రాక్షసులను సంహరించారు.
శూలైః ప్రమథితాః కేచిత్ కేచిత్ తు పరమాయుధైః। పరిఘైరాహతాః కేచిత్ కేచిచ్ఛిన్నాః పరశ్వధైః
కొంతమందిని శూలాలతో నుజ్జు చేశారు, మరికొంతమందిని గొప్ప ఆయుధాలతో చంపారు. ఇంకొందరిని ఇనుప దండాలతో కొట్టారు, ఇంకొందరిని గొడ్డళ్లతో నరికి పడేశారు.
నిరుచ్ఛ్వాసాః పునః కేచిత్ పతితా జగతీతలే। విభిన్నహృదయాః కేచిదిషుసంధానసాధితాః
కొంతమంది ఊపిరి ఆగిపోయి నేలపై పడిపోయారు. మరికొందరికి బాణాలతో గుండె చీలిపోయి, విరిగిపడిపోయారు.
కేచిద్ ద్విధా కృతాః ఖడ్గైః స్ఫురన్తః పతితా భువి। వానరా రాక్షసైః శూరైః పార్శ్వతశ్చ విదారితాః
కొంతమందిని ఖడ్గాలతో రెండు ముక్కలు చేసి, వారు వంపుతూ నేలపై పడిపోయారు. ధైర్యవంతమైన రాక్షసులు వానరులను పక్కపక్కన చీల్చారు.
వానరైశ్చాపి సంక్రుద్ధై రాక్షసౌఘాః సమన్తతః। పాదపైర్గిరిశృఙ్గైశ్చ సమ్పిష్టా వసుధాతలే
కోపంతో ఉన్న వానరులు, చెట్లు, కొండ శిఖరాలతో చుట్టూ ఉన్న రాక్షస సమూహాలను నేలపై నుజ్జు చేశారు.
వజ్రస్పర్శతలైర్హస్తైర్ముష్టిభిశ్చ హతా భృశమ్। వమన్ శోణితమాస్యేభ్యో విశీర్ణదశనేక్షణాః
వజ్రాల మాదిరిగా గట్టిగా కొట్టిన ముష్టులతో కొందరు బలంగా పడిపోయారు. వారి నోళ్ళ నుంచి రక్తం ఉప్పొంగింది, పది కళ్ళు విరిగిపోయాయి.
ఆర్తస్వనం చ స్వనతాం సింహనాదం చ నర్దతామ్। బభూవ తుములః శబ్దో హరీణాం రక్షసామపి
వానరులు, రాక్షసులు బాధతో కేకలు వేస్తూ, సింహగర్జనలు చేస్తూ, అక్కడ ఘోరమైన శబ్దం వ్యాపించింది.
వానరా రాక్షసాః క్రుద్ధా వీరమార్గమనువ్రతాః। వివృత్తవదనాః క్రూరాశ్చక్రుః కర్మాణ్యభీతవత్
కోపంతో ఉన్న వానరులు, రాక్షసులు వీరమార్గాన్ని అనుసరించి, ముఖాలు తిరిగినవారు, క్రూరంగా, భయమేమీ లేకుండా కార్యాలు చేశారు.
నరాన్తకః కుమ్భహనుర్మహానాదః సమున్నతః। ఏతే ప్రహస్తసచివాః సర్వే జఘ్నుర్వనౌకసః
నరాంతకుడు, కుంభహనుడు, మహానాదుడు, ఇంకా ప్రహస్తుని మంత్రులు అందరూ అరణ్యవాసులను చంపారు.
తేషాం నిపతతాం శీఘ్రం నిఘ్నతాం చాపి వానరాన్। ద్వివిదో గిరిశృఙ్గేణ జఘానైకం నరాన్తకమ్
వారు వేగంగా పడి, వానరులను చంపుతుండగా, ద్వివిదుడు ఒక కొండ శిఖరంతో నరాంతకుడిని సంహరించాడు.
దుర్ముఖః పునరుత్థాయ కపిః సవిపులద్రుమమ్। రాక్షసం క్షిప్రహస్తం తు సమున్నతమపోథయత్
దుర్ముఖుడు మళ్లీ లేచి, పెద్ద చెట్టుతో, ఉన్నతంగా నిలబడ్డ క్షిప్రహస్తుడనే రాక్షసుడిని బలంగా కొట్టాడు.
జామ్బవాంస్తు సుసంక్రుద్ధః ప్రగృహ్య మహతీం శిలామ్। పాతయామాస తేజస్వీ మహానాదస్య వక్షసి
జాంబవంతుడు చాలా కోపంతో, ఒక పెద్ద రాయిని తీసుకుని, మహానాదుడి ఛాతిపై విసిరాడు.
అథ కుమ్భహనుస్తత్ర తారేణాసాద్య వీర్యవాన్। వృక్షేణ మహతా సద్యః ప్రాణాన్ సంత్యాజయద్ రణే
ఆ సమయంలో, బలవంతుడైన కుంభహనుడు, తారుని దగ్గరకు వెళ్లి, ఒక పెద్ద చెట్టుతో యుద్ధంలో అతని ప్రాణాలు తీసేశాడు.
అమృష్యమాణస్తత్కర్మ ప్రహస్తో రథమాస్థితః। చకార కదనం ఘోరం ధనుష్పాణిర్వనౌకసామ్
ఆ కార్యాన్ని తట్టుకోలేక, ప్రహస్తుడు రథంపై ఎక్కి, విల్లు చేతబట్టి అడవిలోని వాసులను భయంకరంగా చంపసాగాడు.
ఆవర్త ఇవ సంజజ్ఞే సేనయోరుభయోస్తదా। క్షుభితస్యాప్రమేయస్య సాగరస్యేవ నిఃస్వనః
ఆ సమయంలో, రెండు సేనల మధ్య గొప్ప కలహం ఏర్పడింది; అది అలజడైన, అపరిమితమైన సముద్రపు గోలలా వినిపించింది.
మహతా హి శరౌఘేణ రాక్షసో రణదుర్మదః। అర్దయామాస సంక్రుద్ధో వానరాన్ పరమాహవే
యుద్ధంలో పిచ్చిగా ఉన్న రాక్షసుడు, గొప్ప బాణాల వర్షంతో వానరులను భయంకరంగా బాధించాడు.
వానరాణాం శరీరైస్తు రాక్షసానాం చ మేదినీ। బభూవాతిచితా ఘోరైః పర్వతైరివ సంవృతా
వానరులూ, రాక్షసుల శరీరాలతో భూమి ఎత్తైన గుట్టలుగా మారింది; అవి కొండల్లా భయానకంగా కప్పబడ్డాయి.