తే ముక్తకేశాః సమ్భ్రాన్తా భగ్నమానాః పరాజితాః। భయాచ్ఛ్రమజలైరఙ్గైః ప్రస్రవద్భిర్విదుద్రువుః
వాళ్ల జుట్టు చెదిరిపోయి, గందరగోళంగా, గర్వం చచ్చిపోయి, ఓడిపోయారు. భయంతో, అలసటతో శరీరమంతా చెమటతో తడిసి, పరుగెత్తుకుంటూ పారిపోయారు.
అన్యోన్యం యే ప్రమథ్నన్తో వివిశుర్నగరం భయాత్। పృష్ఠతస్తే తు సమ్మూఢాః ప్రేక్షమాణా ముహుర్ముహుః
వాళ్లు ఒకరినొకరు తాకుకుంటూ, భయంతో నగరంలోకి పరుగెత్తారు. వెనక్కి వెనక్కి చూస్తూ, అయోమయంగా ఉన్నారు.
తేషు లఙ్కాం ప్రవిష్టేషు రాక్షసేషు మహాబలాః। సమేత్య హరయః సర్వే హనూమన్తమపూజయన్
ఆ మహాబలశాలి రాక్షసులు లంకలోకి వెళ్లిన తర్వాత, అందరు వానరులు కలిసి హనుమంతుడిని గౌరవించారు.
సోఽపి ప్రవృద్ధస్తాన్ సర్వాన్ హరీన్ సమ్ప్రత్యపూజయత్। హనూమాన్ సత్త్వసమ్పన్నో యథార్హమనుకూలతః
హనుమంతుడు కూడా, మంచి స్వభావంతో, అక్కడున్న అందరు వానరులను యథావిధిగా, మనస్ఫూర్తిగా గౌరవించాడు.
వినేదుశ్చ యథాప్రాణం హరయో జితకాశినః। చకృషుశ్చ పునస్తత్ర సప్రాణానేవ రాక్షసాన్
విజయవంతమైన వానరులు గట్టిగా అరవడం మొదలుపెట్టారు. అక్కడున్న రాక్షసులను మళ్లీ బతికే వాళ్లలా చూశారు.
స వీరశోభామభజన్మహాకపిః సమేత్య రక్షాంసి నిహత్య మారుతిః। మహాసురం భీమమమిత్రనాశనం విష్ణుర్యథైవోరుబలం చమూముఖే
మహాకపిగా పేరుగాంచిన మారుతి, రాక్షసులను సంహరించి, యుద్ధరంగంలో శత్రువులను నాశనం చేసిన విష్ణువులా, వీరుడిగా మహిమను పొందాడు.
అపూజయన్ దేవగణాస్తదాకపిం స్వయం చ రామోఽతిబలశ్చ లక్ష్మణః। తథైవ సుగ్రీవముఖాః ప్లవంగమా విభీషణశ్చైవ మహాబలస్తదా
ఆ సమయంలో దేవతలందరూ, రాముడు, అపారబలశాలి లక్ష్మణుడు, సుగ్రీవుడు, ఇతర వానరులు, మహాబలుడు విభీషణుడు కూడా ఆ వానరుణ్ణి గౌరవించారు.
thumb|సప్తపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే సప్తపఞ్చాశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో యాభై ఏడవ సర్గను వినండి.
అకమ్పనవధం శ్రుత్వా క్రుద్ధో వై రాక్షసేశ్వరః। కించిద్ దీనముఖశ్చాపి సచివాంస్తానుదైక్షత
అకంపనుడు చనిపోయాడని విని, రాక్షసాధిపతి కోపంతో, కొంత నిరుత్సాహంగా ముఖం వేసుకుని తన మంత్రులను చూశాడు.
స తు ధ్యాత్వా ముహూర్తం తు మన్త్రిభిః సంవిచార్య చ। తతస్తు రావణః పూర్వదివసే రాక్షసాధిపః। పురీం పరియయౌ లఙ్కాం సర్వాన్ గుల్మానవేక్షితుమ్
కొంతసేపు ఆలోచించి, మంత్రులతో చర్చించి, రాక్షసాధిపతి రావణుడు తెల్లవారుజామున లంక నగరాన్ని చుట్టూ తిరిగి, సైన్యాలను పరిశీలించాడు.
తాం రాక్షసగణైర్గుప్తాం గుల్మైర్బహుభిరావృతామ్। దదర్శ నగరీం రాజా పతాకాధ్వజమాలినీమ్
అనేక రాక్షస గణాలతో కాపలాగా, గణాలతో చుట్టుముట్టబడి, జెండాలు, పతాకలతో అలంకరించబడిన నగరాన్ని రాజు చూశాడు.
రుద్ధాం తు నగరీం దృష్ట్వా రావణో రాక్షసేశ్వరః। ఉవాచాత్మహితం కాలే ప్రహస్తం యుద్ధకోవిదమ్
నగరం ముట్టడి చేయబడినదని చూసి, రాక్షసాధిపతి రావణుడు యుద్ధంలో నిపుణుడైన ప్రహస్తుడికి తన మేలుకోసం సమయోచితంగా మాటలు చెప్పాడు.
పురస్యోపనివిష్టస్య సహసా పీడితస్య హ। నాన్యయుద్ధాత్ ప్రపశ్యామి మోక్షం యుద్ధవిశారద
నగరం అకస్మాత్తుగా ముట్టడి చేయబడి, ఇబ్బంది పడుతున్నప్పుడు, యుద్ధం తప్ప మరో మార్గం లేదు అని నేను చూస్తున్నాను, ఓ యుద్ధ నిపుణా.
అహం వా కుమ్భకర్ణో వా త్వం వా సేనాపతిర్మమ। ఇన్ద్రజిద్ వా నికుమ్భో వా వహేయుర్భారమీదృశమ్
ఈ భారాన్ని నేను, లేదా కుంభకర్ణుడు, లేదా నువ్వు నా సేనాధిపతి, లేదా ఇంద్రజిత్, లేదా నికుంభుడు మోసుకోవాలి.
స త్వం బలమతః శీఘ్రమాదాయ పరిగృహ్య చ। విజయాయాభినిర్యాహి యత్ర సర్వే వనౌకసః
కాబట్టి నువ్వు త్వరగా సైన్యాన్ని కూడగట్టి, సమీకరించి, అటు అడవిలో ఉన్న వారందరి దగ్గరకు విజయానికి బయలుదేరు.
నిర్యాణాదేవ తూర్ణం చ చలితా హరివాహినీ। నర్దతాం రాక్షసేన్ద్రాణాం శ్రుత్వా నాదం ద్రవిష్యతి
నువ్వు యుద్ధానికి బయలుదేరగానే, రాక్షసాధిపతుల గర్జన విని, వానర సైన్యం వెంటనే భయంతో చెల్లాచెదురవుతుంది.
చపలా హ్యవినీతాశ్చ చలచిత్తాశ్చ వానరాః। న సహిష్యన్తి తే నాదం సింహనాదమివ ద్విపాః
వానరులు చంచలమైన వారు, నియమం లేని వారు, మనస్సు స్థిరంగా లేని వారు. నీ గర్జనను, సింహం అరుపు విన్న ఏనుగుల్లా, వారు తట్టుకోలేరు.
విద్రుతే చ బలే తస్మిన్ రామః సౌమిత్రిణా సహ। అవశస్తే నిరాలమ్బః ప్రహస్త వశమేష్యతి
ఆ సైన్యం పారిపోతే, రాముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి, సహాయం లేక, నిస్సహాయుడై, ప్రహస్తా, నీ అధీనంలోకి వస్తాడు.
ఆపత్సంశయితా శ్రేయో నాత్ర నిఃసంశయీకృతా। ప్రతిలోమానులోమం వా యత్ తు నో మన్యసే హితమ్
కష్టకాలంలో ఏది మంచిదో స్పష్టంగా తెలియదు; ఇక్కడ నిశ్చయం లేదు. నీవు మనకు ఏది ఉపయోగకరమని అనిపిస్తే, అది మనకు అనుకూలమైనదైనా, విరుద్ధమైనదైనా, నిస్సందేహంగా చెప్పు.
రావణేనైవముక్తస్తు ప్రహస్తో వాహినీపతిః। రాక్షసేన్ద్రమువాచేదమసురేన్ద్రమివోశనా
అలా రావణుడు చెప్పిన తరువాత, సైన్యాధిపతి ప్రహస్తుడు రాక్షసాధిపతిని ఉశనుడు అసురేంద్రునికి చెప్పినట్లుగా పలికాడు.
రాజన్ మన్త్రితపూర్వం నః కుశలైః సహ మన్త్రిభిః। వివాదశ్చాపి నో వృత్తః సమవేక్ష్య పరస్పరమ్
రాజా! మేము నిపుణులైన మంత్రులతో ముందే ఆలోచించాము. ఒకరినొకరు పరిశీలిస్తూ మన మధ్య చర్చ కూడా జరిగింది.
ప్రదానేన తు సీతాయాః శ్రేయో వ్యవసితం మయా। అప్రదానే పునర్యుద్ధం దృష్టమేవ తథైవ నః
సీతను అప్పగించడం వల్లే మనకు మేలు జరుగుతుందని నేను నిర్ణయించుకున్నాను. ఆమెను ఇవ్వకపోతే, మనకు యుద్ధం తప్పదు.
సోఽహం దానైశ్చ మానైశ్చ సతతం పూజితస్త్వయా। సాన్త్వైశ్చ వివిధైః కాలే కిం న కుర్యాం హితం తవ
నీవు ఎప్పుడూ నాకు బహుమతులు, గౌరవం, వివిధ సమయాల్లో ఓదార్పులతో సత్కరించావు. నీకు మేలు కోసం నేను చేయనిది ఏముంది?
నహి మే జీవితం రక్ష్యం పుత్రదారధనాని చ। త్వం పశ్య మాం జుహూషన్తం త్వదర్థే జీవితం యుధి
నా ప్రాణం, పిల్లలు, భార్య, ధనం ఇవన్నీ నాకు కాపాడాల్సిన అవసరం లేదు. నీ కోసం యుద్ధంలో ప్రాణం అర్పించడానికి సిద్ధంగా ఉన్న నన్ను చూడు.
ఏవముక్త్వా తు భర్తారం రావణం వాహినీపతిః। ఉవాచేదం బలాధ్యక్షాన్ ప్రహస్తః పురతః స్థితాన్
ఇలా తన ప్రభువైన రావణుడితో మాట్లాడిన తరువాత, సైన్యాధిపతి ప్రహస్తుడు తన ముందున్న సైన్యాధికారులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
సమానయత మే శీఘ్రం రాక్షసానాం మహాబలమ్। మద్బాణానాం తు వేగేన హతానాం చ రణాజిరే
వేగంగా రాక్షసుల గొప్ప సైన్యాన్ని నాకు సమీకరించండి. బలంతో మదించినవారు, యుద్ధంలో పడిపోయినవారు అందరూ రావాలి.
అద్య తృప్యన్తు మాంసాదాః పక్షిణః కాననౌకసామ్। తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా బలాధ్యక్షా మహాబలాః
ఈ రోజు అడవిలో నివసించే ప్రజల మాంసాన్ని తినే పక్షులు తృప్తిపొందాలి. ఆ మాటలు విని, బలవంతులైన సైన్యాధికారులు—
బలముద్యోజయామాసుస్తస్మిన్ రాక్షసమన్దిరే। సా బభూవ ముహూర్తేన భీమైర్నానావిధాయుధైః
ఆ రాక్షస మందిరంలో సైన్యాన్ని సిద్ధం చేశారు. క్షణంలోనే అది భయంకరమైన ఆయుధాలతో ఉన్న యోధులతో నిండిపోయింది.
లఙ్కా రాక్షసవీరైస్తైర్గజైరివ సమాకులా। హుతాశనం తర్పయతాం బ్రాహ్మణాంశ్చ నమస్యతామ్
లంకా ఆ రాక్షస వీరులతో, ఏనుగులతో నిండినట్లుగా కనిపించింది. వారు అగ్నికి హోమాలు చేసి, బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించారు.
ఆజ్యగన్ధప్రతివహః సురభిర్మారుతో వవౌ। స్రజశ్చ వివిధాకారా జగృహుస్త్వభిమన్త్రితాః
నెయ్యి పరిమళంతో కూడిన సుగంధ వాయువు మృదువుగా వీచింది. వివిధ ఆకారాల పూలమాలలను, మంత్రపఠనం లేకుండానే వారు ధరించారు.