రాక్షసా హరయస్తూర్ణం జఘ్నురన్యోన్యమోజసా। బాహుభిః పరిఘాకారైర్యుధ్యన్తః పర్వతోపమాన్
రాక్షసులు, వానరులు ఇద్దరూ బలంగా ఒకరినొకరు వేగంగా కొట్టుకున్నారు. వారు ఇనుప గొడ్డళ్లాంటి చేతులతో, కొండల్లా నిలబడి యుద్ధం చేశారు.
హరయో భీమకర్మాణో రాక్షసాఞ్జఘ్నురాహవే। రాక్షసాస్త్వభిసంక్రుద్ధాః ప్రాసతోమరపాణయః
భయంకరమైన పనులు చేసే వానరులు యుద్ధంలో రాక్షసులను చంపారు. రాక్షసులు మాత్రం కోపంతో, శక్తులు, కత్తులు పట్టుకుని ఎదురుదాడి చేశారు.
కపీన్ నిజఘ్నిరే తత్ర శస్త్రైః పరమదారుణైః। అకమ్పనః సుసంక్రుద్ధో రాక్షసానాం చమూపతిః
అక్కడ రాక్షస సేనాధిపతి అకంపనుడు తీవ్రమైన కోపంతో, భయంకరమైన ఆయుధాలతో వానరులను చంపాడు.
సంహర్షయతి తాన్ సర్వాన్ రాక్షసాన్ భీమవిక్రమాన్। హరయస్త్వపి రక్షాంసి మహాద్రుమమహాశ్మభిః
అన్ని భయంకరమైన రాక్షసులను ఉత్సాహపరిచాడు. అయితే వానరులు కూడా పెద్ద పెద్ద చెట్లు, గొప్ప రాళ్లతో రాక్షసులపై దాడి చేశారు.
విదారయన్త్యభిక్రమ్య శస్త్రాణ్యాచ్ఛిద్య వీర్యతః। ఏతస్మిన్నన్తరే వీరా హరయః కుముదో నలః
వీరులైన వానరులు ముందుకు దూకి, తమ బలంతో రాక్షసుల ఆయుధాలను విరిచిపారేసి, వారిని చీల్చి వేసారు.
మైన్దశ్చ ద్వివిదః క్రుద్ధాశ్చక్రుర్వేగమనుత్తమమ్। తే తు వృక్షైర్మహావీరా రాక్షసానాం చమూముఖే
అంతలో కుముదుడు, నలుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు కోపంతో ఉప్పొంగి, అపూర్వమైన వేగాన్ని ప్రదర్శించారు.
కదనం సుమహచ్చక్రుర్లీలయా హరిపుంగవాః। మమన్థూ రాక్షసాన్ సర్వే నానాప్రహరణైర్భృశమ్
వానరులలో అగ్రగణ్యులు, చెట్లను ఆయుధాలుగా ఉపయోగించి, రాక్షస సేన ముందు పెద్ద సంహారం చేశారు. వారు రకరకాల ఆయుధాలతో రాక్షసులను భయంకరంగా నుజ్జు చేశారు.
thumb|షట్పఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షట్పఞ్చాశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో యాభై ఆరవ సర్గ ముగిసింది. యాభై ఆరవ సర్గను వినండి.
తద్ దృష్ట్వా సుమహత్ కర్మ కృతం వానరసత్తమైః। క్రోధమాహారయామాస యుధి తీవ్రమకమ్పనః
వానర శ్రేష్ఠులు చేసిన గొప్ప కార్యాన్ని చూసి, యుద్ధంలో అకంపనుడు తీవ్రమైన కోపంతో ఊగిపోతున్నాడు.
క్రోధమూిర్చ్ఛత తరూపస్తు ధున్వన్ పరమకార్ముకమ్। దృష్ట్వా తు కర్మ శత్రూణాం సారథిం వాక్యమబ్రవీత్
అతడు కోపంతో తన గొప్ప విల్లు ఊపుతూ, శత్రువుల కార్యాన్ని చూసి తన రథసారథితో ఇలా అన్నాడు.
తత్రైవ తావత్ త్వరితో రథం ప్రాపయ సారథే। ఏతే చ బలినో ఘ్నన్తి సుబహూన్ రాక్షసాన్ రణే
ఇక్కడే వెంటనే రథాన్ని తీసుకెళ్లు సారథీ! వీరు బలవంతులు, యుద్ధంలో అనేకమంది రాక్షసులను చంపుతున్నారు.
ఏతే చ బలవన్తో వా భీమకోపాశ్చ వానరాః। ద్రుమశైలప్రహరణాస్తిష్ఠన్తి ప్రముఖే మమ
ఈ బలవంతులు, భయంకరమైన కోపంతో ఉన్న వానరులు చెట్లు, కొండలను ఆయుధాలుగా పట్టుకుని నా ఎదుట నిలబడ్డారు.
ఏతాన్ నిహన్తుమిచ్ఛామి సమరశ్లాఘినో హ్యహమ్। ఏతైః ప్రమథితం సర్వం రక్షసాం దృశ్యతే బలమ్
యుద్ధంలో తమ శౌర్యాన్ని గొప్పగా చెప్పుకునే వీరిని నేను చంపాలని కోరుకుంటున్నాను. వీరి చేత రాక్షసుల బలమంతా నశించిపోయినట్టు కనబడుతోంది.
తతః ప్రచలితాశ్వేన రథేన రథినాం వరః। హరీనభ్యపతద్ దూరాచ్ఛరజాలైరకమ్పనః
ఆ తరువాత వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో కూడిన రథంపై అకంపనుడు దూరం నుంచి బాణములతో వానరులపై దాడి చేశాడు.
న స్థాతుం వానరాః శేకుః కిం పునర్యోద్ధుమాహవే। అకమ్పనశరైర్భగ్నాః సర్వ ఏవాభిదుద్రువుః
అకంపనుడి బాణాల దెబ్బలకు వానరులు నిలబడలేకపోయారు, యుద్ధం చేయడం ఎక్కడి మాట! అందరూ భయంతో అన్ని దిశలా పారిపోయారు.
తాన్ మృత్యువశమాపన్నానకమ్పనశరానుగాన్। సమీక్ష్య హనుమాన్ జ్ఞాతీనుపతస్థే మహాబలః
అకంపనుడి బాణాలతో మరణానికి లోనైన తన బంధువులను చూసి, మహాబలుడు హనుమంతుడు వారి దగ్గరకు వెళ్లాడు.
తం మహాప్లవగం దృష్ట్వా సర్వే తే ప్లవగర్షభాః। సమేత్య సమరే వీరాః సంహృష్టాః పర్యవారయన్
ఆ గొప్ప వానరుణ్ణి చూసి, వానరులలో శ్రేష్ఠులు యుద్ధభూమిలో ఆనందంతో చేరి చుట్టుముట్టారు.
వ్యవస్థితం హనూమన్తం తే దృష్ట్వా ప్లవగర్షభాః। బభూవుర్బలవన్తో హి బలవన్తముపాశ్రితాః
హనుమంతుడు ధైర్యంగా నిలబడినదాన్ని చూసి, వానర శ్రేష్ఠులు కూడా బలవంతులయ్యారు. బలవంతుడిని ఆశ్రయించినవారు బలంగా మారారు.
అకమ్పనస్తు శైలాభం హనూమన్తమవస్థితమ్। మహేన్ద్ర ఇవ ధారాభిః శరైరభివవర్ష హ
అకంపనుడు, కొండలా నిలిచిన హనుమంతుడిని చూసి, మహేంద్రుడు వర్షం కురిపించినట్టు బాణాలతో అతనిపై వర్షం కురిపించాడు.
అచిన్తయిత్వా బాణౌఘాన్ శరీరే పాతితాన్ కపిః। అకమ్పనవధార్థాయ మనో దధ్రే మహాబలః
శరీరంపై పడుతున్న బాణాల వర్షాన్ని హనుమంతుడు లెక్కచేయకుండా, అకంపనుడిని సంహరించాలనే సంకల్పంతో మనస్సు పెట్టాడు.
స ప్రహస్య మహాతేజా హనూమాన్ మారుతాత్మజః। అభిదుద్రావ తద్రక్షః కమ్పయన్నివ మేదినీమ్
వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, మహాతేజస్సుతో నవ్వుతూ, ఆ రాక్షసుని మీద పరిగెత్తాడు. అతని అడుగులతో భూమి కంపించింది.
తస్యాథ నర్దమానస్య దీప్యమానస్య తేజసా। బభూవ రూపం దుర్ధర్షం దీప్తస్యేవ విభావసోః
అతడు గర్జిస్తూ, తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ ఉండగా, అతని రూపం భయంకరంగా, దగ్గరకి రాని విధంగా, అగ్నిలా దహించేదిగా మారింది.
ఆత్మానం త్వప్రహరణం జ్ఞాత్వా క్రోధసమన్వితః। శైలముత్పాటయామాస వేగేన హరిపుఙ్గవః
తాను ఆయుధాలు లేనివాడినని తెలుసుకుని, కోపంతో ఉప్పొంగి, వానరశ్రేష్ఠుడు వేగంగా ఒక కొండను పీకి ఎత్తాడు.
గృహీత్వా సుమహాశైలం పాణినైకేన మారుతిః। స వినద్య మహానాదం భ్రామయామాస వీర్యవాన్
వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, ఒక చేతితో ఆ పెద్ద కొండను పట్టుకుని, గొప్ప గర్జనతో అరుస్తూ దాన్ని తిప్పసాగాడు.
తతస్తమభిదుద్రావ రాక్షసేన్ద్రమకమ్పనమ్। పురా హి నముచిం సంఖ్యే వజ్రేణేవ పురందరః
అప్పుడతడు రాక్షసాధిపతి అకంపనుని మీదకు దూకాడు, ఇంద్రుడు యుద్ధంలో వజ్రాయుధంతో నముచిని ఎలా ఎదుర్కొన్నాడో అలా.
అకమ్పనస్తు తద్ దృష్ట్వా గిరిశృఙ్గం సముద్యతమ్। దూరాదేవ మహాబాణైరర్ధచన్ద్రైర్వ్యదారయత్
అకంపను, ఆ కొండశిఖరాన్ని ఎత్తి ఉన్నదాన్ని చూసి, దూరం నుంచే తన గొప్ప అర్ధచంద్రాకార బాణాలతో దాన్ని చీల్చేశాడు.
తం పర్వతాగ్రమాకాశే రక్షోబాణవిదారితమ్। వికీర్ణం పతితం దృష్ట్వా హనూమాన్ క్రోధమూిర్చ్ఛతః
ఆ కొండశిఖరాన్ని రాక్షసబాణాలు చీల్చి, ఆకాశంలో నుంచి పడి చెల్లాచెదురుగా పోయినదాన్ని చూసి, హనుమంతుడు మరింత కోపంతో ఉప్పొంగిపోయాడు.
సోఽశ్వకర్ణం సమాసాద్య రోషదర్పాన్వితో హరిః। తూర్ణముత్పాటయామాస మహాగిరిమివోచ్ఛ్రితమ్
అప్పుడు కోపంతో, గర్వంతో నిండిన హనుమంతుడు అశ్వకర్ణుని దగ్గరకు వెళ్లి, ఒక పెద్ద కొండను వేగంగా పీకి ఎత్తాడు.
తం గృహీత్వా మహాస్కన్ధం సోఽశ్వకర్ణం మహాద్యుతిః। ప్రగృహ్య పరయా ప్రీత్యా భ్రామయామాస సంయుగే
ఆ గొప్ప కండెరువున్న అశ్వకర్ణుని పట్టుకుని, మహాతేజస్వి హనుమంతుడు పరమానందంతో యుద్ధంలో అతన్ని తిప్పసాగాడు.
ప్రధావన్నురువేగేన బభఞ్జ తరసా ద్రుమాన్। హనూమాన్ పరమక్రుద్ధశ్చరణైర్దారయన్ మహీమ్
హనుమంతుడు భయంకరమైన కోపంతో, విపరీతమైన వేగంతో పరుగెత్తుతూ, చెట్లను బలంగా విరగ్గొట్టి, తన కాళ్లతో భూమిని చీల్చాడు.