రామరావణయోరర్థే సమభిత్యక్తదేహినః। సర్వే హ్యతిబలాః శూరాః సర్వే పర్వతసంనిభాః
రాముడు, రావణుడు కోసం అక్కడున్నవారు తమ ప్రాణాల్ని కూడా లెక్కచేయకుండా, అందరూ అపారమైన బలంతో, ధైర్యంతో, కొండల్లా నిలబడ్డారు.
హరయో రాక్షసాశ్చైవ పరస్పరజిఘాంసయా। తేషాం వినర్దతాం శబ్దః సంయుగేఽతితరస్వినామ్
వానరులు, రాక్షసులు పరస్పరం ఒకరిని మరొకరు సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో, యుద్ధంలో గట్టిగా అరుస్తూ, వేగంగా ఎదురుదెబ్బలు ఇచ్చారు.
శుశ్రువే సుమహాన్ కోపాదన్యోన్యమభిగర్జతామ్। రజశ్చారుణవర్ణాభం సుభీమమభవద్ భృశమ్
వారు కోపంతో ఒకరినొకరు గర్జిస్తూ గొప్ప అరుపులు వినిపించాయి. ఆ సమయంలో ఎరుపు రంగు దుమ్ము భయంకరంగా ఆకాశాన్ని కమ్మేసింది.
ఉద్ధృతం హరిరక్షోభిః సంరురోధ దిశో దశ। అన్యోన్యం రజసా తేన కౌశేయోద్ధతపాణ్డునా
వానరులు, రాక్షసులు లేపిన దుమ్ము పది దిశలను మూసివేసింది. ఆ మృదువైన తెల్లటి దుమ్ముతో వారు ఒకరినొకరు కనపడకుండా పోయారు.
సంవృతాని చ భూతాని దదృశుర్న రణాజిరే। న ధ్వజో న పతాకా వా చర్మ వా తురగోఽపి వా
యుద్ధభూమిలో ఉన్న ప్రాణులు కనబడలేదు. అక్కడ ఎక్కడా జెండా, పతాక, కవచం లేదా గుర్రం కూడా కనిపించలేదు.
ఆయుధం స్యన్దనో వాపి దదృశే తేన రేణునా। శబ్దశ్చ సుమహాంస్తేషాం నర్దతామభిధావతామ్
ఆ దుమ్ములో ఆయుధం గానీ, రథం గానీ కనపడలేదు. కేవలం వారు అరుస్తూ పరుగెత్తే గొప్ప శబ్దమే వినిపించింది.
శ్రూయతే తుములో యుద్ధే న రూపాణి చకాశిరే। హరీనేవ సుసంరుష్టా హరయో జఘ్నురాహవే
ఆ ఘోరమైన యుద్ధంలో శబ్దమే వినిపించింది గాని, ఎవరి రూపాలు కనపడలేదు. వానరులు ఉగ్రంగా రాక్షసులను యుద్ధంలో చంపారు.
రాక్షసా రాక్షసాంశ్చాపి నిజఘ్నుస్తిమిరే తదా। తే పరాంశ్చ వినిఘ్నన్తః స్వాంశ్చ వానరరాక్షసాః
ఆ సమయంలో రాక్షసులు చీకటిలో రాక్షసులను చంపారు. వానరులు, రాక్షసులు తమ శత్రువులను కొడుతూ, తమవారినీ పొరపాటున చంపేశారు.
రుధిరార్ద్రాం తదా చక్రుర్మహీం పఙ్కానులేపనామ్। తతస్తు రుధిరౌఘేణ సిక్తం హ్యపగతం రజః
అప్పుడు వారు భూమిని రక్తంతో తడిపి, అది మట్టితో పూసినట్టు అయింది. ఆ రక్త ప్రవాహంతో దుమ్ము మొత్తం కడిగిపోయింది.
శరీరశవసంకీర్ణా బభూవ చ వసుంధరా। ద్రుమశక్తిగదాప్రాసైః శిలాపరిఘతోమరైః
భూమి అంతా శరీరాలు, మృతదేహాలతో నిండిపోయింది. అక్కడ చెట్లు, కటారులు, గదలు, శక్తులు, కొండలు, ఇనుప గొడ్డళ్లు, కత్తులు పడిపోయాయి.
రాక్షసా హరయస్తూర్ణం జఘ్నురన్యోన్యమోజసా। బాహుభిః పరిఘాకారైర్యుధ్యన్తః పర్వతోపమాన్
రాక్షసులు, వానరులు ఇద్దరూ బలంగా ఒకరినొకరు వేగంగా కొట్టుకున్నారు. వారు ఇనుప గొడ్డళ్లాంటి చేతులతో, కొండల్లా నిలబడి యుద్ధం చేశారు.
హరయో భీమకర్మాణో రాక్షసాఞ్జఘ్నురాహవే। రాక్షసాస్త్వభిసంక్రుద్ధాః ప్రాసతోమరపాణయః
భయంకరమైన పనులు చేసే వానరులు యుద్ధంలో రాక్షసులను చంపారు. రాక్షసులు మాత్రం కోపంతో, శక్తులు, కత్తులు పట్టుకుని ఎదురుదాడి చేశారు.
కపీన్ నిజఘ్నిరే తత్ర శస్త్రైః పరమదారుణైః। అకమ్పనః సుసంక్రుద్ధో రాక్షసానాం చమూపతిః
అక్కడ రాక్షస సేనాధిపతి అకంపనుడు తీవ్రమైన కోపంతో, భయంకరమైన ఆయుధాలతో వానరులను చంపాడు.
సంహర్షయతి తాన్ సర్వాన్ రాక్షసాన్ భీమవిక్రమాన్। హరయస్త్వపి రక్షాంసి మహాద్రుమమహాశ్మభిః
అన్ని భయంకరమైన రాక్షసులను ఉత్సాహపరిచాడు. అయితే వానరులు కూడా పెద్ద పెద్ద చెట్లు, గొప్ప రాళ్లతో రాక్షసులపై దాడి చేశారు.
విదారయన్త్యభిక్రమ్య శస్త్రాణ్యాచ్ఛిద్య వీర్యతః। ఏతస్మిన్నన్తరే వీరా హరయః కుముదో నలః
వీరులైన వానరులు ముందుకు దూకి, తమ బలంతో రాక్షసుల ఆయుధాలను విరిచిపారేసి, వారిని చీల్చి వేసారు.
మైన్దశ్చ ద్వివిదః క్రుద్ధాశ్చక్రుర్వేగమనుత్తమమ్। తే తు వృక్షైర్మహావీరా రాక్షసానాం చమూముఖే
అంతలో కుముదుడు, నలుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు కోపంతో ఉప్పొంగి, అపూర్వమైన వేగాన్ని ప్రదర్శించారు.
కదనం సుమహచ్చక్రుర్లీలయా హరిపుంగవాః। మమన్థూ రాక్షసాన్ సర్వే నానాప్రహరణైర్భృశమ్
వానరులలో అగ్రగణ్యులు, చెట్లను ఆయుధాలుగా ఉపయోగించి, రాక్షస సేన ముందు పెద్ద సంహారం చేశారు. వారు రకరకాల ఆయుధాలతో రాక్షసులను భయంకరంగా నుజ్జు చేశారు.
thumb|షట్పఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షట్పఞ్చాశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో యాభై ఆరవ సర్గ ముగిసింది. యాభై ఆరవ సర్గను వినండి.
తద్ దృష్ట్వా సుమహత్ కర్మ కృతం వానరసత్తమైః। క్రోధమాహారయామాస యుధి తీవ్రమకమ్పనః
వానర శ్రేష్ఠులు చేసిన గొప్ప కార్యాన్ని చూసి, యుద్ధంలో అకంపనుడు తీవ్రమైన కోపంతో ఊగిపోతున్నాడు.
క్రోధమూిర్చ్ఛత తరూపస్తు ధున్వన్ పరమకార్ముకమ్। దృష్ట్వా తు కర్మ శత్రూణాం సారథిం వాక్యమబ్రవీత్
అతడు కోపంతో తన గొప్ప విల్లు ఊపుతూ, శత్రువుల కార్యాన్ని చూసి తన రథసారథితో ఇలా అన్నాడు.
తత్రైవ తావత్ త్వరితో రథం ప్రాపయ సారథే। ఏతే చ బలినో ఘ్నన్తి సుబహూన్ రాక్షసాన్ రణే
ఇక్కడే వెంటనే రథాన్ని తీసుకెళ్లు సారథీ! వీరు బలవంతులు, యుద్ధంలో అనేకమంది రాక్షసులను చంపుతున్నారు.
ఏతే చ బలవన్తో వా భీమకోపాశ్చ వానరాః। ద్రుమశైలప్రహరణాస్తిష్ఠన్తి ప్రముఖే మమ
ఈ బలవంతులు, భయంకరమైన కోపంతో ఉన్న వానరులు చెట్లు, కొండలను ఆయుధాలుగా పట్టుకుని నా ఎదుట నిలబడ్డారు.
ఏతాన్ నిహన్తుమిచ్ఛామి సమరశ్లాఘినో హ్యహమ్। ఏతైః ప్రమథితం సర్వం రక్షసాం దృశ్యతే బలమ్
యుద్ధంలో తమ శౌర్యాన్ని గొప్పగా చెప్పుకునే వీరిని నేను చంపాలని కోరుకుంటున్నాను. వీరి చేత రాక్షసుల బలమంతా నశించిపోయినట్టు కనబడుతోంది.
తతః ప్రచలితాశ్వేన రథేన రథినాం వరః। హరీనభ్యపతద్ దూరాచ్ఛరజాలైరకమ్పనః
ఆ తరువాత వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో కూడిన రథంపై అకంపనుడు దూరం నుంచి బాణములతో వానరులపై దాడి చేశాడు.
న స్థాతుం వానరాః శేకుః కిం పునర్యోద్ధుమాహవే। అకమ్పనశరైర్భగ్నాః సర్వ ఏవాభిదుద్రువుః
అకంపనుడి బాణాల దెబ్బలకు వానరులు నిలబడలేకపోయారు, యుద్ధం చేయడం ఎక్కడి మాట! అందరూ భయంతో అన్ని దిశలా పారిపోయారు.
తాన్ మృత్యువశమాపన్నానకమ్పనశరానుగాన్। సమీక్ష్య హనుమాన్ జ్ఞాతీనుపతస్థే మహాబలః
అకంపనుడి బాణాలతో మరణానికి లోనైన తన బంధువులను చూసి, మహాబలుడు హనుమంతుడు వారి దగ్గరకు వెళ్లాడు.
తం మహాప్లవగం దృష్ట్వా సర్వే తే ప్లవగర్షభాః। సమేత్య సమరే వీరాః సంహృష్టాః పర్యవారయన్
ఆ గొప్ప వానరుణ్ణి చూసి, వానరులలో శ్రేష్ఠులు యుద్ధభూమిలో ఆనందంతో చేరి చుట్టుముట్టారు.
వ్యవస్థితం హనూమన్తం తే దృష్ట్వా ప్లవగర్షభాః। బభూవుర్బలవన్తో హి బలవన్తముపాశ్రితాః
హనుమంతుడు ధైర్యంగా నిలబడినదాన్ని చూసి, వానర శ్రేష్ఠులు కూడా బలవంతులయ్యారు. బలవంతుడిని ఆశ్రయించినవారు బలంగా మారారు.
అకమ్పనస్తు శైలాభం హనూమన్తమవస్థితమ్। మహేన్ద్ర ఇవ ధారాభిః శరైరభివవర్ష హ
అకంపనుడు, కొండలా నిలిచిన హనుమంతుడిని చూసి, మహేంద్రుడు వర్షం కురిపించినట్టు బాణాలతో అతనిపై వర్షం కురిపించాడు.
అచిన్తయిత్వా బాణౌఘాన్ శరీరే పాతితాన్ కపిః। అకమ్పనవధార్థాయ మనో దధ్రే మహాబలః
శరీరంపై పడుతున్న బాణాల వర్షాన్ని హనుమంతుడు లెక్కచేయకుండా, అకంపనుడిని సంహరించాలనే సంకల్పంతో మనస్సు పెట్టాడు.