తే సాశ్వరథపాదాతా వసిష్ఠేన మహాత్మనా। భస్మీకృతా ముహూర్తేన విశ్వామిత్రసుతాస్తథా
విష్వామిత్రుని కుమారులు, గుర్రాలు, రథాలు, కాలాళ్లు అన్నీ వసిష్ఠ మహాత్ముని చేతిలో క్షణంలో బూడిదయ్యాయి.
దృష్ట్వా వినాశితాన్ సర్వాన్ బలం చ సుమహాయశాః। సవ్రీడం చిన్తయావిష్టో విశ్వామిత్రోఽభవత్ తదా
తన సైన్యం అంతా నాశనమైపోయినదాన్ని చూసి, గొప్ప పేరు గల విష్వామిత్రుడు లజ్జతో, లోతైన ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.
సముద్ర ఇవ నిర్వేగో భగ్నద్రంష్ట్ర ఇవోరగః। ఉపరక్త ఇవాదిత్యః సద్యో నిష్ప్రభతాం గతః
ఆయన అలజడి లేని సముద్రంలా, పళ్లు విరిగిన పాములా, కాంతి కోల్పోయిన సూర్యుడిలా ఒక్కసారిగా వెలుగు కోల్పోయాడు.
హతపుత్రబలో దీనో లూనపక్ష ఇవ ద్విజః। హతసర్వబలోత్సాహో నిర్వేదం సమపద్యత
కుమారులను, బలాన్ని కోల్పోయి, రెక్కలు కోసిన పక్షిలా విషాదంతో, సర్వశక్తి, ఉత్సాహం లేని స్థితిలో నిరాశలో మునిగిపోయాడు.
స పుత్రమేకం రాజ్యాయ పాలయేతి నియుజ్య చ। పృథివీం క్షత్రధర్మేణ వనమేవాభ్యపద్యత
ఆయన ఒక కుమారునికి రాజ్యాన్ని అప్పగించి, ధర్మబద్ధంగా భూమిని పాలించమని చెప్పి, తాను అరణ్యానికి వెళ్లిపోయాడు.
స గత్వా హిమవత్పార్శ్వే కింనరోరగసేవితమ్। మహాదేవప్రసాదార్థం తపస్తేపే మహాతపాః
ఆయన హిమవంత్ పర్వతాల దగ్గర, కిన్నరులు, నాగులు సంచరించే ప్రాంతానికి వెళ్లి, మహాదేవుని అనుగ్రహం కోసం కఠిన తపస్సు చేశాడు.
కేనచిత్ త్వథ కాలేన దేవేశో వృషభధ్వజః। దర్శయామాస వరదో విశ్వామిత్రం మహామునిమ్
కొంతకాలం తర్వాత, వృషభధ్వజుడైన దేవేంద్రుడు, వరమిచ్చేందుకు సిద్ధంగా ఉన్న మహాముని విష్వామిత్రుని ఎదుట ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
కిమర్థం తప్యసే రాజన్ బ్రూహి యత్ తే వివక్షితమ్। వరదోఽస్మి వరో యస్తే కాంక్షితః సోఽభిధీయతామ్
"రాజా! నీవు ఏ కారణంతో తపస్సు చేస్తున్నావో చెప్పు. నేను వరాలిచ్చేవాడిని. నీకు కావలసిన వరాన్ని అడుగు," అని అన్నాడు.
ఏవముక్తస్తు దేవేన విశ్వామిత్రో మహాతపాః। ప్రణిపత్య మహాదేవం విశ్వామిత్రోఽబ్రవీదిదమ్
దేవుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, మహాతపస్వి విష్వామిత్రుడు మహాదేవుని పాదాలకు నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు:
యది తుష్టో మహాదేవ ధనుర్వేదో మమానఘ। సాంగోపాంగోపనిషదః సరహస్యః ప్రదీయతామ్
"పాపరహితుడైన మహాదేవా! మీరు సంతోషిస్తే, ధనుర్వేదాన్ని, దాని ఉపవేదాలు, ఉపనిషత్తులు, రహస్యములు సహా నాకు అనుగ్రహించండి."
యాని దేవేషు చాస్త్రాణి దానవేషు మహర్షిషు। గన్ధర్వయక్షరక్షఃసు ప్రతిభాన్తు మమానఘ
"దేవతలు, దానవులు, మహర్షులు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులలో ఉన్న ఆయుధాలన్నీ నాకు ప్రత్యక్షమవాలని కోరుకుంటున్నాను, పాపరహితుడా!"
తవ ప్రసాదాద్ భవతు దేవదేవ మమేప్సితమ్। ఏవమస్త్వితి దేవేశో వాక్యముక్త్వా గతస్తదా
"దేవదేవా! మీ అనుగ్రహంతో నా కోరిక నెరవేరాలని కోరుకుంటున్నాను." దేవేంద్రుడు "అలా జరగనీ" అని చెప్పి అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.
ప్రాప్య చాస్త్రాణి దేవేశాద్ విశ్వామిత్రో మహాబలః। దర్పేణ మహతా యుక్తో దర్పపూర్ణోఽభవత్ తదా
దేవేంద్రుని నుండి ఆయుధాలను పొందిన మహాబలుడు విష్వామిత్రుడు, అపారమైన గర్వంతో నిండిపోయాడు.
వివర్ధమానో వీర్యేణ సముద్ర ఇవ పర్వణి। హతం మేనే తదా రామ వసిష్ఠమృషిసత్తమమ్
వీర్యంలో సముద్రం పూర్ణచంద్రుని సమయంలో పెరిగినట్టు, ఆ సమయంలో రామా, వసిష్ఠ మహర్షిని తాను ఇప్పటికే సంహరించాడని భావించాడు.
తతో గత్వాఽఽశ్రమపదం ముమోచాస్త్రాణి పార్థివః। యైస్తత్ తపోవనం నామ నిర్దగ్ధం చాస్త్రతేజసా
ఆ రాజు ఆశ్రమానికి వెళ్లి, తన చేతిలో ఉన్న ఆయుధాలను విడిచిపెట్టాడు. ఆ ఆయుధాల శక్తితోనే తపోవనం అనే ఆ మునుల అడవి పూర్తిగా కాలిపోయింది.
ఉదీర్యమాణమస్త్రం తద్ విశ్వామిత్రస్య ధీమతః। దృష్ట్వా విప్రద్రుతా భీతా మునయః శతశో దిశః
బుద్ధిమంతుడైన విశ్వామిత్రుడు విడిచిన ఆ ఆయుధాన్ని చూస్తూ, వందలాది భయపడిన మునులు అన్ని దిశలకూ పరుగెత్తారు.
వసిష్ఠస్య చ యే శిష్యా యే చ వై మృగపక్షిణః। విద్రవన్తి భయాద్ భీతా నానాదిగ్భ్యః సహస్రశః
వశిష్ఠుని శిష్యులు, అడవి జంతువులు, పక్షులు—all భయంతో వేర్వేరు దిశల్లో వేల సంఖ్యలో పారిపోయారు.
వసిష్ఠస్యాశ్రమపదం శూన్యమాసీన్మహాత్మనః। ముహూర్తమివ నిఃశబ్దమాసీదీరిణసంనిభమ్
మహాత్ముడైన వశిష్ఠుని ఆశ్రమం కొంతసేపు ఖాళీగా, నిశ్శబ్దంగా, పొడి మునగ పొదల మాదిరిగా కనిపించింది.
వదతో వై వసిష్ఠస్య మా భైరితి ముహుర్ముహుః। నాశయామ్యద్య గాధేయం నీహారమివ భాస్కరః
వశిష్ఠుడు మళ్లీ మళ్లీ 'భయపడవద్దు' అని చెప్పుతూ, 'నేడు గాధిపుత్రుడిని నేను నాశనం చేస్తాను, ఎలాగైతే సూర్యుడు మబ్బును తొలగిస్తాడో అలా' అని ప్రకటించాడు.
ఏవముక్త్వా మహాతేజా వసిష్ఠో జపతాం వరః। విశ్వామిత్రం తదా వాక్యం సరోషమిదమబ్రవీత్
ఇలా చెప్పిన వశిష్ఠుడు, మహాతేజస్సుతో, మంత్రపఠనంలో ప్రథముడు, కోపంతో విశ్వామిత్రునికి ఇలా అన్నాడు.
ఆశ్రమం చిరసంవృద్ధం యద్ వినాశితవానసి। దురాచారో హి యన్మూఢస్తస్మాత్ త్వం న భవిష్యసి
'నీవు ఎన్నాళ్లుగా పెంచిన ఈ ఆశ్రమాన్ని నాశనం చేశావు. చెడు ప్రవృత్తి గల మూర్ఖుడా! అందుకే నీవు ఇక నిలవలేవు.'
ఇత్యుక్త్వా పరమక్రుద్ధో దణ్డముద్యమ్య సత్వరః। విధూమ ఇవ కాలాగ్నిర్యమదణ్డమివాపరమ్
ఇలా చెప్పి, అతిగా కోపంతో వశిష్ఠుడు వెంటనే తన దండాన్ని పైకి ఎత్తాడు. అది పొగ లేకుండా మండే కాలాగ్నిలా, యమధండంలా కనిపించింది.
thumb|షట్పఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే షట్పఞ్చాశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో యాభై ఆరు వ సర్గను వినండి.
ఏవముక్తో వసిష్ఠేన విశ్వామిత్రో మహాబలః। ఆగ్నేయమస్త్రముద్దిశ్య తిష్ఠ తిష్ఠేతి చాబ్రవీత్
వశిష్ఠుడు ఇలా అన్న తర్వాత, మహాబలుడైన విశ్వామిత్రుడు అగ్నియస్త్రాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టి, 'నిలువు, నిలువు!' అని పలికాడు.
బ్రహ్మదణ్డం సముద్యమ్య కాలదణ్డమివాపరమ్। వసిష్ఠో భగవాన్ క్రోధాదిదం వచనమబ్రవీత్
వశిష్ఠుడు బ్రహ్మదండాన్ని కాలదండంలా పైకి ఎత్తి, కోపంతో ఇలా అన్నాడు.
క్షత్రబన్ధో స్థితోఽస్మ్యేష యద్ బలం తద్ విదర్శయ। నాశయామ్యద్య తే దర్పం శస్త్రస్య తవ గాధిజ
'క్షత్రియ వంశాన్ని నాశనం చేసే వాడా! నేను ఇక్కడ నిలబడి ఉన్నాను. నీ బలాన్ని చూపించు. నేడు నీ ఆయుధాల మీద ఉన్న గర్వాన్ని నేను నాశనం చేస్తాను, గాధిపుత్రుడా!'
క్వ చ తే క్షత్రియబలం క్వ చ బ్రహ్మబలం మహత్। పశ్య బ్రహ్మబలం దివ్యం మమ క్షత్రియపాంసన
'నీ క్షత్రియ బలం ఎక్కడ, నా బ్రాహ్మణ బలం ఎంత గొప్పదో చూడు. నా దివ్యమైన బ్రాహ్మణ బలాన్ని చూడు, క్షత్రియుల ధూళివా!'
తస్యాస్త్రం గాధిపుత్రస్య ఘోరమాగ్నేయముత్తమమ్। బ్రహ్మదణ్డేన తచ్ఛాన్తమగ్నేర్వేగ ఇవామ్భసా
గాధిపుత్రుడు విడిచిన భయంకరమైన అగ్నియస్త్రాన్ని, వశిష్ఠుడు బ్రహ్మదండంతో అదుపు చేశాడు. అది నీటితో అగ్ని శక్తి తగ్గినట్టు అయింది.
వారుణం చైవ రౌద్రం చ ఐన్ద్రం పాశుపతం తథా। ఐషీకం చాపి చిక్షేప కుపితో గాధినన్దనః
ఆ తర్వాత కోపంతో గాధిపుత్రుడు, వరుణాస్త్రం, రుద్రాస్త్రం, ఇంద్రాస్త్రం, పాశుపతాస్త్రం, ఐషీకాస్త్రం కూడా విడిచాడు.
మానవం మోహనం చైవ గాన్ధర్వం స్వాపనం తథా। జృమ్భణం మాదనం చైవ సంతాపనవిలాపనే
అతడు మానవాస్త్రం, మోహనాస్త్రం, గంధర్వాస్త్రం, స్వాపనాస్త్రం, జృంభణాస్త్రం, మదనాస్త్రం, సంతాపన, విలాపన అనే ఆయుధాలను కూడా ప్రయోగించాడు.