పతాకాలంకృతం దీప్తం తప్తకాఞ్చనభూషితమ్। రథం ప్రదక్షిణం కృత్వా సమారోహచ్చమూపతిః
పతాకలతో అలంకరించబడిన, తపించిన బంగారంతో మెరిసే తన రథాన్ని ప్రదక్షిణగా తిరిగి, ఆ సేనాధిపతి ఎక్కాడు.
ఋష్టిభిస్తోమరైశ్చిత్రైః శ్లక్ష్ణైశ్చ ముసలైరపి। భిన్దిపాలైశ్చ చాపైశ్చ శక్తిభిః పట్టిశైరపి
సూళ్లు, భల్లాలు, మెత్తని ముసల్లు, బిందిపాళ్లు, విల్లు, శక్తులు, కత్తులు వంటి ఆయుధాలతో,
ఖడ్గైశ్చక్రైర్గదాభిశ్చ నిశితైశ్చ పరశ్వధైః। పదాతయశ్చ నిర్యాన్తి వివిధాః శస్త్రపాణయః
కత్తులు, చక్రాలు, గదలు, పదునైన పరశువులతో, పాదసేనలు రకరకాల ఆయుధాలు చేతపట్టుకొని బయలుదేరారు.
విచిత్రవాససః సర్వే దీప్తా రాక్షసపుఙ్గవాః। గజా మహోత్కటాః శూరాశ్చలన్త ఇవ పర్వతాః
వివిధ వస్త్రాలతో మెరిసే రాక్షసులందరూ, మహా భయంకరమైన ఏనుగులు, పర్వతాల్లా కదులుతూ ముందుకు సాగారు.
తే యుద్ధకుశలా రూఢాస్తోమరాఙ్కుశపాణిభిః। అన్యే లక్షణసంయుక్తాః శూరారూఢా మహాబలాః
పోరులో నైపుణ్యం కలిగిన వారు, చేతుల్లో గొడ్డళ్లు, కొరడాలు పట్టుకుని గుర్రాలపై ఎక్కి వచ్చారు. మరికొందరు, శుభలక్షణాలతో, పరాక్రమంతో, అపారమైన బలంతో ముందుకు సాగారు.
తద్ రాక్షసబలం సర్వం విప్రస్థితమశోభత। ప్రావృట్కాలే యథా మేఘా నర్దమానాః సవిద్యుతః
ఆ రాక్షస సైన్యం మొత్తం ముందుకు కదిలింది. అది మేఘాలు మిన్నగా, మేఘగర్జనలతో, మెరుపులతో కూడిన వర్షకాలపు మబ్బుల్లా ప్రకాశించింది.
నిఃసృతా దక్షిణద్వారాదఙ్గదో యత్ర యూథపః। తేషాం నిష్క్రమమాణానామశుభం సమజాయత
అంగదుడు నాయకత్వంలో ఉన్న దక్షిణ ద్వారం నుంచి వారు బయటకు వచ్చారు. వారు బయలుదేరినప్పుడు అపశకునాలు కనిపించాయి.
ఆకాశాద్ విఘనాత్ తీవ్రా ఉల్కాశ్చాభ్యపతంస్తదా। వమన్తః పావకజ్వాలాః శివా ఘోరా వవాశిరే
ఆ సమయంలో, ఆకాశం నుంచి భయంకరమైన ఉల్కలు పడ్డాయి. అవి అగ్నిజ్వాలలు వెదజల్లుతూ పడ్డాయి. భయంకరమైన నక్కలు భయానకంగా అరవడం మొదలుపెట్టాయి.
వ్యాహరన్త మృగా ఘోరా రక్షసాం నిధనం తదా। సమాపతన్తో యోధాస్తు ప్రాస్ఖలంస్తత్ర దారుణమ్
ఆ సమయంలో, భయంకరమైన జంతువులు అరవడం మొదలుపెట్టాయి. అవి రాక్షసుల నాశనాన్ని సూచించాయి. యోధులు ముందుకు పోతూ అక్కడ భయంతో తడబడిపోయారు.
ఏతానౌత్పాతికాన్ దృష్ట్వా వజ్రదంష్ట్రో మహాబలః। ధైర్యమాలమ్బ్య తేజస్వీ నిర్జగామ రణోత్సుకః
ఆ అపశకునాలను చూసిన వజ్రదంష్ట్రుడు, మహాబలుడు, ధైర్యంగా తన పరాక్రమాన్ని కూడగట్టి, యుద్ధానికి ఉత్సాహంతో బయటకు వచ్చాడు.
తాంస్తు విద్రవతో దృష్ట్వా వానరా జితకాశినః। ప్రణేదుః సుమహానాదాన్ దిశః శబ్దేన పూరయన్
ఆ రాక్షసులు పారిపోతున్నదాన్ని చూసి, విజయం సాధించిన వానరులు గొప్ప అరుపులతో దిశలన్నీ నిండేలా గర్జించారు.
తతః ప్రవృత్తం తుములం హరీణాం రాక్షసైః సహ। ఘోరాణాం భీమరూపాణామన్యోన్యవధకాఙ్క్షిణామ్
తర్వాత వానరులు, రాక్షసుల మధ్య భయంకరమైన, భయానకమైన యుద్ధం మొదలైంది. అందరూ ఒకరినొకరు చంపాలని తహతహలాడారు.
నిష్పతన్తో మహోత్సాహా భిన్నదేహశిరోధరాః। రుధిరోక్షితసర్వాఙ్గా న్యపతన్ ధరణీతలే
అధిక ఉత్సాహంతో యుద్ధానికి దూసుకొచ్చిన వారు, శరీరాలు, తలలు, మెడలు విరిగిపోయి, రక్తంతో తడిసిపోయి భూమిపై పడిపోయారు.
కేచిదన్యోన్యమాసాద్య శూరాః పరిఘబాహవః। చిక్షిపుర్వివిధాన్ శస్త్రాన్ సమరేష్వనివర్తినః
మరికొందరు వీరులు, యుద్ధంలో ఎదురెదురుగా వచ్చి, ఇనుపగదులు చేతబట్టి, ఎన్నో ఆయుధాలు విసిరారు. వారు పోరులో వెనక్కి తగ్గలేదు.
ద్రుమాణాం చ శిలానాం చ శస్త్రాణాం చాపి నిఃస్వనః। శ్రూయతే సుమహాంస్తత్ర ఘోరో హృదయభేదనః
ఆ సమయంలో, చెట్లు, రాళ్లు, ఆయుధాల గర్జన భయంకరంగా, హృదయాన్ని చీల్చేలా అక్కడ వినిపించింది.
రథనేమిస్వనస్తత్ర ధనుషశ్చాపి ఘోరవత్। శఙ్ఖభేరీమృదఙ్గానాం బభూవ తుములః స్వనః
అక్కడ రథచక్రాల శబ్దం, విల్లుల గర్జన, శంఖాలు, బేరీలు, మృదంగాల ఘోరమైన శబ్దం ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసింది.
కేచిదస్త్రాణి సంత్యజ్య బాహుయుద్ధమకుర్వత
మరికొందరు ఆయుధాలు వదిలేసి, చేతితోనే పోరాడటం ప్రారంభించారు.
తలైశ్చ చరణైశ్చాపి ముష్టిభిశ్చ ద్రుమైరపి। జానుభిశ్చ హతాః కేచిద్ భగ్నదేహాశ్చ రాక్షసాః। శిలాభిశ్చూర్ణితాః కేచిద్ వానరైర్యుద్ధదుర్మదైః
కొంతమంది రాక్షసులు, చేతులతో, కాలులతో, ముష్టులతో, చెట్లతో, మోకాలితో కొట్టబడి పడిపోయారు. మరికొందరు శరీరాలు విరిగిపోయి, యుద్ధోన్మాదంతో ఉన్న వానరులు విసిరిన రాళ్లతో నుజ్జునుజ్జయ్యారు.
వజ్రదంష్ట్రో భృశం బాణై రణే విత్రాసయన్ హరీన్। చచార లోకసంహారే పాశహస్త ఇవాన్తకః
వజ్రదంష్ట్రుడు యుద్ధంలో బాణాలతో వానరులను భయపెట్టాడు. అతడు కాలదేవుడు తాడుతో సంహారం చేసే విధంగా సంచరించాడు.
బలవన్తోఽస్త్రవిదుషో నానాప్రహరణా రణే। జఘ్నుర్వానరసైన్యాని రాక్షసాః క్రోధర్మూచ్ఛితాః
బలవంతులు, ఆయుధ నిపుణులు, ఎన్నో ఆయుధాలతో ఉన్న రాక్షసులు, కోపంతో వానర సైన్యాలపై దాడి చేశారు.
జఘ్నే తాన్ రాక్షసాన్ సర్వాన్ ధృష్టో వాలిసుతో రణే। క్రోధేన ద్విగుణావిష్టః సంవర్తక ఇవానలః
ధృష్టుడు, వాలి కుమారుడు, ద్విగుణమైన కోపంతో, ప్రళయాగ్ని లా, యుద్ధంలో ఆ రాక్షసులందరినీ సంహరించాడు.
తాన్ రాక్షసగణాన్ సర్వాన్ వృక్షముద్యమ్య వీర్యవాన్। అఙ్గదః క్రోధతామ్రాక్షః సింహః క్షుద్రమృగానివ
పరాక్రమశాలి అంగదుడు, కోపంతో కళ్లెర్రబెట్టుకొని, ఒక పెద్ద చెట్టు ఎత్తి, ఆ రాక్షస గుంపులపై సింహం చిన్న జంతువులపై దాడిచేసినట్లు దాడి చేశాడు.
చకార కదనం ఘోరం శక్రతుల్యపరాక్రమః। అఙ్గదాభిహతాస్తత్ర రాక్షసా భీమవిక్రమాః
అంగదుడు ఇంద్రునికి సమానమైన పరాక్రమంతో, అక్కడ భయంకరమైన రాక్షసులను ఘోరంగా సంహరించాడు.
విభిన్నశిరసః పేతుర్నికృత్తా ఇవ పాదపాః। రథైశ్చిత్రైర్ధ్వజైరశ్వైః శరీరైర్హరిరక్షసామ్
వారికి తలలు చీలిపోయి, కోసిన చెట్లలా నేలపై పడిపోయారు. అలంకరించబడిన రథాలు, పతాకాలు, కుదిరిన గుర్రాలు, వానరులు, రాక్షసుల శరీరాలతో అక్కడ భూమి నిండిపోయింది.
రుధిరౌఘేణ సంఛన్నా భూమిర్భయకరీ తదా। హారకేయూరవస్త్రైశ్చ శస్త్రైశ్చ సమలంకృతా
అప్పుడు రక్తపు ప్రవాహాలతో కప్పబడిన భూమి భయంకరంగా మారింది. హారాలు, కంకణాలు, వస్త్రాలు, ఆయుధాలతో అలంకరించబడింది.
భూమిర్భాతి రణే తత్ర శారదీవ యథా నిశా। అఙ్గదస్య చ వేగేన తద్ రాక్షసబలం మహత్। ప్రాకమ్పత తదా తత్ర పవనేనామ్బుదో యథా
ఆ యుద్ధంలో భూమి శరదృతువులోని రాత్రిలా ప్రకాశించింది. అంగదుని వేగానికి ఆ రాక్షస సేన గొప్పగా కంపించిపోయింది, గాలికి మేఘం కంపించినట్లుగా.
thumb|చతుష్పఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే చతుష్పఞ్చాశః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు పంచదినాలవ సర్గను వినండి.
స్వబలస్య చ ఘాతేన అఙ్గదస్య బలేన చ। రాక్షసః క్రోధమావిష్టో వజ్రదంష్ట్రో మహాబలః
తన సేనను నాశనం చేయడాన్ని, అంగదుని బలాన్ని చూసి, మహాబలశాలి వజ్రదంష్ట్రుడు రాక్షసుడు కోపంతో నిండిపోయాడు.
విస్ఫార్య చ ధనుర్ఘోరం శక్రాశనిసమప్రభమ్। వానరాణామనీకాని ప్రాకిరచ్ఛరవృష్టిభిః
వజ్రదంష్ట్రుడు ఇంద్రుని వజ్రాయుధంలా మెరిసే భయంకరమైన విల్లు ఎక్కించి, వానర సేనలపై బాణాల వర్షాన్ని కురిపించాడు.
రాక్షసాశ్చాపి ముఖ్యాస్తే రథేషు సమవస్థితాః। నానాప్రహరణాః శూరాః ప్రాయుధ్యన్త తదా రణే
ఆ సమయంలో, రథాలపై నిలబడి ఉన్న రాక్షసులలో ముఖ్యులు, ధైర్యవంతులు, వివిధ ఆయుధాలతో యుద్ధంలో పోరాడారు.