ధూమ్రాక్షస్య శిరోమధ్యే గిరిశృఙ్గమపాతయత్। స విస్ఫారితసర్వాఙ్గో గిరిశృఙ్గేణ తాడితః
హనుమంతుడు ఆ కొండ శిఖరాన్ని ధూమ్రాక్షుని తల మధ్యలో బలంగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో ధూమ్రాక్షుని శరీరం మొత్తం ఉబ్బిపోయింది.
పపాత సహసా భూమౌ వికీర్ణ ఇవ పర్వతః। ధూమ్రాక్షం నిహతం దృష్ట్వా హతశేషా నిశాచరాః। త్రస్తాః ప్రవివిశుర్లఙ్కాం వధ్యమానాః ప్లవంగమైః
ఆ ధూమ్రాక్షుడు విరిగిపడిన కొండలా ఒక్కసారిగా నేలపై పడిపోయాడు. ధూమ్రాక్షుడు చనిపోయినట్టు చూసిన మిగిలిన రాత్రివాసులు, వానరుల చేతిలో చనిపోతూ భయపడి, లంకలోకి పారిపోయారు.
స తు పవనసుతో నిహత్య శత్రూన్ క్షతజవహాః సరితశ్చ సంవికీర్య। రిపువధజనితశ్రమో మహాత్మా ముదమగమత్ కపిభిః సుపూజ్యమానః
వాయుపుత్రుడు శత్రువులను సంహరించి, రక్త ప్రవాహాలు పారదోసి, శత్రువులను చంపిన అలసటతో ఉన్నా, వానరులు గౌరవిస్తూ, అతడు ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
thumb|త్రిపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్రిపఞ్చాశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఇపుడు యాభై మూడవ సర్గను వినండి.
ధూమ్రాక్షం నిహతం శ్రుత్వా రావణో రాక్షసేశ్వరః। క్రోధేన మహతాఽఽవిష్టో నిఃశ్వసన్నురగో యథా
ధూమ్రాక్షుడు చనిపోయాడని విన్న రాక్షసాధిపతి రావణుడు, పాములా ఊపిరి పీలుస్తూ, మహా కోపంతో నిండిపోయాడు.
దీర్ఘముష్ణం వినిఃశ్వస్య క్రోధేన కలుషీకృతః। అబ్రవీద్ రాక్షసం క్రూరం వజ్రదంష్ట్రం మహాబలమ్
దీర్ఘంగా, వేడిగా ఊపిరి పీల్చుతూ, కోపంతో మనస్సు మబ్బయ్యి, క్రూరమైన, మహాబలశాలి వజ్రదంష్ట్రునితో ఇలా అన్నాడు.
గచ్ఛ త్వం వీర నిర్యాహి రాక్షసైః పరివారితః। జహి దాశరథిం రామం సుగ్రీవం వానరైః సహ
వీరా! నీవు రాక్షసులతో కలిసి బయలుదేరి, దశరథుని కుమారుడు రాముడిని లేదా వానరులతో కూడిన సుగ్రీవుని చంపు.
తథేత్యుక్త్వా ద్రుతతరం మాయావీ రాక్షసేశ్వరః। నిర్జగామ బలైః సార్ధం బహుభిః పరివారితః
'అలాగు' అని చెప్పి, మాయలో నిపుణుడైన రాక్షసాధిపతి, అనేక బలగాలతో చుట్టుముట్టబడి, వేగంగా బయలుదేరాడు.
నాగైరశ్వైః ఖరైరుష్ట్రైః సంయుక్తః సుసమాహితః। పతాకాధ్వజచిత్రైశ్చ బహుభిః సమలంకృతః
ఆయన, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, గాడిదలు, ఒంటెలు తోడుగా, అనేక జెండాలు, పతాకలతో అలంకరించబడి, బాగా సిద్ధమై ఉన్నాడు.
తతో విచిత్రకేయూరముకుటేన విభూషితః। తనుత్రం స సమావృత్య సధనుర్నిర్యయౌ ద్రుతమ్
విచిత్రమైన కేయూరం, మకుటంతో అలంకరించబడి, తన దేహాన్ని కప్పుకొని, ధనుస్సుతో వేగంగా బయలుదేరాడు.
పతాకాలంకృతం దీప్తం తప్తకాఞ్చనభూషితమ్। రథం ప్రదక్షిణం కృత్వా సమారోహచ్చమూపతిః
పతాకలతో అలంకరించబడిన, తపించిన బంగారంతో మెరిసే తన రథాన్ని ప్రదక్షిణగా తిరిగి, ఆ సేనాధిపతి ఎక్కాడు.
ఋష్టిభిస్తోమరైశ్చిత్రైః శ్లక్ష్ణైశ్చ ముసలైరపి। భిన్దిపాలైశ్చ చాపైశ్చ శక్తిభిః పట్టిశైరపి
సూళ్లు, భల్లాలు, మెత్తని ముసల్లు, బిందిపాళ్లు, విల్లు, శక్తులు, కత్తులు వంటి ఆయుధాలతో,
ఖడ్గైశ్చక్రైర్గదాభిశ్చ నిశితైశ్చ పరశ్వధైః। పదాతయశ్చ నిర్యాన్తి వివిధాః శస్త్రపాణయః
కత్తులు, చక్రాలు, గదలు, పదునైన పరశువులతో, పాదసేనలు రకరకాల ఆయుధాలు చేతపట్టుకొని బయలుదేరారు.
విచిత్రవాససః సర్వే దీప్తా రాక్షసపుఙ్గవాః। గజా మహోత్కటాః శూరాశ్చలన్త ఇవ పర్వతాః
వివిధ వస్త్రాలతో మెరిసే రాక్షసులందరూ, మహా భయంకరమైన ఏనుగులు, పర్వతాల్లా కదులుతూ ముందుకు సాగారు.
తే యుద్ధకుశలా రూఢాస్తోమరాఙ్కుశపాణిభిః। అన్యే లక్షణసంయుక్తాః శూరారూఢా మహాబలాః
పోరులో నైపుణ్యం కలిగిన వారు, చేతుల్లో గొడ్డళ్లు, కొరడాలు పట్టుకుని గుర్రాలపై ఎక్కి వచ్చారు. మరికొందరు, శుభలక్షణాలతో, పరాక్రమంతో, అపారమైన బలంతో ముందుకు సాగారు.
తద్ రాక్షసబలం సర్వం విప్రస్థితమశోభత। ప్రావృట్కాలే యథా మేఘా నర్దమానాః సవిద్యుతః
ఆ రాక్షస సైన్యం మొత్తం ముందుకు కదిలింది. అది మేఘాలు మిన్నగా, మేఘగర్జనలతో, మెరుపులతో కూడిన వర్షకాలపు మబ్బుల్లా ప్రకాశించింది.
నిఃసృతా దక్షిణద్వారాదఙ్గదో యత్ర యూథపః। తేషాం నిష్క్రమమాణానామశుభం సమజాయత
అంగదుడు నాయకత్వంలో ఉన్న దక్షిణ ద్వారం నుంచి వారు బయటకు వచ్చారు. వారు బయలుదేరినప్పుడు అపశకునాలు కనిపించాయి.
ఆకాశాద్ విఘనాత్ తీవ్రా ఉల్కాశ్చాభ్యపతంస్తదా। వమన్తః పావకజ్వాలాః శివా ఘోరా వవాశిరే
ఆ సమయంలో, ఆకాశం నుంచి భయంకరమైన ఉల్కలు పడ్డాయి. అవి అగ్నిజ్వాలలు వెదజల్లుతూ పడ్డాయి. భయంకరమైన నక్కలు భయానకంగా అరవడం మొదలుపెట్టాయి.
వ్యాహరన్త మృగా ఘోరా రక్షసాం నిధనం తదా। సమాపతన్తో యోధాస్తు ప్రాస్ఖలంస్తత్ర దారుణమ్
ఆ సమయంలో, భయంకరమైన జంతువులు అరవడం మొదలుపెట్టాయి. అవి రాక్షసుల నాశనాన్ని సూచించాయి. యోధులు ముందుకు పోతూ అక్కడ భయంతో తడబడిపోయారు.
ఏతానౌత్పాతికాన్ దృష్ట్వా వజ్రదంష్ట్రో మహాబలః। ధైర్యమాలమ్బ్య తేజస్వీ నిర్జగామ రణోత్సుకః
ఆ అపశకునాలను చూసిన వజ్రదంష్ట్రుడు, మహాబలుడు, ధైర్యంగా తన పరాక్రమాన్ని కూడగట్టి, యుద్ధానికి ఉత్సాహంతో బయటకు వచ్చాడు.
తాంస్తు విద్రవతో దృష్ట్వా వానరా జితకాశినః। ప్రణేదుః సుమహానాదాన్ దిశః శబ్దేన పూరయన్
ఆ రాక్షసులు పారిపోతున్నదాన్ని చూసి, విజయం సాధించిన వానరులు గొప్ప అరుపులతో దిశలన్నీ నిండేలా గర్జించారు.
తతః ప్రవృత్తం తుములం హరీణాం రాక్షసైః సహ। ఘోరాణాం భీమరూపాణామన్యోన్యవధకాఙ్క్షిణామ్
తర్వాత వానరులు, రాక్షసుల మధ్య భయంకరమైన, భయానకమైన యుద్ధం మొదలైంది. అందరూ ఒకరినొకరు చంపాలని తహతహలాడారు.
నిష్పతన్తో మహోత్సాహా భిన్నదేహశిరోధరాః। రుధిరోక్షితసర్వాఙ్గా న్యపతన్ ధరణీతలే
అధిక ఉత్సాహంతో యుద్ధానికి దూసుకొచ్చిన వారు, శరీరాలు, తలలు, మెడలు విరిగిపోయి, రక్తంతో తడిసిపోయి భూమిపై పడిపోయారు.
కేచిదన్యోన్యమాసాద్య శూరాః పరిఘబాహవః। చిక్షిపుర్వివిధాన్ శస్త్రాన్ సమరేష్వనివర్తినః
మరికొందరు వీరులు, యుద్ధంలో ఎదురెదురుగా వచ్చి, ఇనుపగదులు చేతబట్టి, ఎన్నో ఆయుధాలు విసిరారు. వారు పోరులో వెనక్కి తగ్గలేదు.
ద్రుమాణాం చ శిలానాం చ శస్త్రాణాం చాపి నిఃస్వనః। శ్రూయతే సుమహాంస్తత్ర ఘోరో హృదయభేదనః
ఆ సమయంలో, చెట్లు, రాళ్లు, ఆయుధాల గర్జన భయంకరంగా, హృదయాన్ని చీల్చేలా అక్కడ వినిపించింది.
రథనేమిస్వనస్తత్ర ధనుషశ్చాపి ఘోరవత్। శఙ్ఖభేరీమృదఙ్గానాం బభూవ తుములః స్వనః
అక్కడ రథచక్రాల శబ్దం, విల్లుల గర్జన, శంఖాలు, బేరీలు, మృదంగాల ఘోరమైన శబ్దం ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసింది.
కేచిదస్త్రాణి సంత్యజ్య బాహుయుద్ధమకుర్వత
మరికొందరు ఆయుధాలు వదిలేసి, చేతితోనే పోరాడటం ప్రారంభించారు.
తలైశ్చ చరణైశ్చాపి ముష్టిభిశ్చ ద్రుమైరపి। జానుభిశ్చ హతాః కేచిద్ భగ్నదేహాశ్చ రాక్షసాః। శిలాభిశ్చూర్ణితాః కేచిద్ వానరైర్యుద్ధదుర్మదైః
కొంతమంది రాక్షసులు, చేతులతో, కాలులతో, ముష్టులతో, చెట్లతో, మోకాలితో కొట్టబడి పడిపోయారు. మరికొందరు శరీరాలు విరిగిపోయి, యుద్ధోన్మాదంతో ఉన్న వానరులు విసిరిన రాళ్లతో నుజ్జునుజ్జయ్యారు.
వజ్రదంష్ట్రో భృశం బాణై రణే విత్రాసయన్ హరీన్। చచార లోకసంహారే పాశహస్త ఇవాన్తకః
వజ్రదంష్ట్రుడు యుద్ధంలో బాణాలతో వానరులను భయపెట్టాడు. అతడు కాలదేవుడు తాడుతో సంహారం చేసే విధంగా సంచరించాడు.
బలవన్తోఽస్త్రవిదుషో నానాప్రహరణా రణే। జఘ్నుర్వానరసైన్యాని రాక్షసాః క్రోధర్మూచ్ఛితాః
బలవంతులు, ఆయుధ నిపుణులు, ఎన్నో ఆయుధాలతో ఉన్న రాక్షసులు, కోపంతో వానర సైన్యాలపై దాడి చేశారు.