అన్యే తు పరమక్రుద్ధా రాక్షసా భీమవిక్రమాః। తలైరేవాభిధావన్తి వజ్రస్పర్శసమైర్హరీన్
ఇంకొంత మంది రాక్షసులు తీవ్రమైన కోపంతో, భయంకరమైన శక్తితో, వజ్రంలా గట్టిగా ఉన్న చేతులతో వానరుల మీద దూకారు.
వానరైః పాతయన్తస్తే వేగితా వేగవత్తరైః। ముష్టిభిశ్చరణైర్దన్తైః పాదపైశ్చావపోథితాః
వేగంగా ఉన్న ఆ రాక్షసులను, ఇంకా వేగంగా ఉన్న వానరులు గుద్దులతో, కాళ్లతో, పళ్లతో, చెట్లతో కొట్టి నేలమీద పడేశారు.
సైన్యం తు విద్రుతం దృష్ట్వా ధూమ్రాక్షో రాక్షసర్షభః। రోషేణ కదనం చక్రే వానరాణాం యుయుత్సతామ్
తన సైన్యం పారిపోతున్నదాన్ని చూసి, రాక్షసులలో అగ్రగణ్యుడైన ధూమ్రాక్షుడు కోపంతో యుద్ధానికి సిద్ధమైన వానరులను చంపడం ప్రారంభించాడు.
ప్రాసైః ప్రమథితాః కేచిద్ వానరాః శోణితస్రవాః। ముద్గరైరాహతాః కేచిత్ పతితా ధరణీతలే
కొంత మంది వానరులు కత్తులతో గాయపడి, రక్తం కారుతూ, ముద్గరాలతో కొట్టబడి భూమిపై పడిపోయారు.
పరిఘైర్మథితాః కేచిద్ భిన్దిపాలైశ్చ దారితాః। పట్టిశైర్మథితాః కేచిద్ విహ్వలన్తో గతాసవః
కొంత మంది ఇనుపగదులతో నలిపివేయబడి, మరికొందరు బండరాళ్లతో చీల్చబడి, ఇంకొందరు కత్తులతో నలిపివేయబడి, తూలుతూ ప్రాణాలు విడిచారు.
కేచిద్ వినిహతా భూమౌ రుధిరార్ద్రా వనౌకసః। కేచిద్ విద్రావితా నష్టాః సంక్రుద్ధై రాక్షసైర్యుధి
కొంత మంది అడవివాసులు చంపబడి, రక్తంతో తడిగా భూమిపై పడి ఉన్నారు; మరికొందరు కోపంతో ఉన్న రాక్షసులు తరిమేసి, యుద్ధంలో పారిపోయారు.
విభిన్నహృదయాః కేచిదేకపార్శ్వేన శాయితాః। విదారితాస్త్రిశూలైశ్చ కేచిదాన్త్రైర్వినిఃసృతాః
కొంత మంది హృదయాలు చీలిపోయి, ఒక వైపుగా పడుకుని ఉన్నారు; మరికొందరు త్రిశూలాలతో పొడవబడి, వారి ప్రాణాలు బయటకు వచ్చాయి.
తత్ సుభీమం మహద్యుద్ధం హరిరాక్షససంకులమ్। ప్రబభౌ శస్త్రబహులం శిలాపాదపసంకులమ్
ఆ మహాయుద్ధం వానరులు, రాక్షసులతో నిండి, ఆయుధాలు, బండరాళ్లు, చెట్లతో భయంకరంగా మెరిసిపోయింది.
ధనుర్జ్యాతన్త్రిమధురం హిక్కాతాలసమన్వితమ్। మన్దస్తనితగీతం తద్ యుద్ధగాన్ధర్వమాబభౌ
ధనుస్సుల మోగింపు, మృదంగాల మధురమైన ధ్వని, హిక్కా లయ, మృదువైన మేఘగర్జనల వంటి పాటలు ఆ యుద్ధాన్ని గంధర్వ సంగీతంలా చేశాయి.
ధూమ్రాక్షస్తు ధనుష్పాణిర్వానరాన్ రణమూర్ధని। హసన్ విద్రావయామాస దిశస్తాఞ్ఛరవృష్టిభిః
ధూమ్రాక్షుడు ధనుస్సుతో చేతిలో, నవ్వుతూ, బాణాల వర్షంతో యుద్ధరంగంలో వానరులను అన్ని దిశలకు తరిమాడు.
ధూమ్రాక్షేణార్దితం సైన్యం వ్యథితం ప్రేక్ష్య మారుతిః। అభ్యవర్తత సంక్రుద్ధః ప్రగృహ్య విపులాం శిలామ్
ధూమ్రాక్షుడు సైన్యాన్ని బాధపెట్టడం చూసి, హనుమంతుడు కోపంతో, పెద్ద బండను పట్టుకుని ముందుకు వచ్చాడు.
క్రోధాద్ ద్విగుణతామ్రాక్షః పితుస్తుల్యపరాక్రమః। శిలాం తాం పాతయామాస ధూమ్రాక్షస్య రథం ప్రతి
ద్విగుణమైన కోపంతో కళ్లకు ఎర్రగా, తండ్రి సమానమైన పరాక్రమంతో ఉన్న హనుమంతుడు, ఆ బండను ధూమ్రాక్షుని రథం మీద విసిరాడు.
ఆపతన్తీం శిలాం దృష్ట్వా గదాముద్యమ్య సమ్భ్రమాత్। రథాదాప్లుత్య వేగేన వసుధాయాం వ్యతిష్ఠత
ఆ బండ వేగంగా వస్తున్నదాన్ని చూసి, ధూమ్రాక్షుడు భయంతో తన గదను పైకి ఎత్తి, రథం నుండి వేగంగా భూమిపైకి దూకాడు.
సా ప్రమథ్య రథం తస్య నిపపాత శిలా భువి। సచక్రకూబరం సాశ్వం సధ్వజం సశరాసనమ్
ఆ బండ ధూమ్రాక్షుని రథాన్ని నలిపి, చక్రాలు, యోకాలు, గుర్రాలు, పతాక, ధనుస్సుతో సహా నేలమీద పడిపోయింది.
స భఙ్క్త్వా తు రథం తస్య హనూమాన్ మారుతాత్మజః। రక్షసాం కదనం చక్రే సస్కన్ధవిటపైర్ద్రుమైః
హనుమంతుడు ఆ రథాన్ని ధ్వంసం చేసి, చెట్లు, కొమ్మలు, తాళ్లతో రాక్షసులను చంపడం ప్రారంభించాడు.
విభిన్నశిరసో భూత్వా రాక్షసా రుధిరోక్షితాః। ద్రుమైః ప్రమథితాశ్చాన్యే నిపేతుర్ధరణీతలే
కొంత మంది రాక్షసులు తలలు చీలిపోయి, రక్తంతో తడిగా, చెట్లతో నలిపివేయబడి భూమిపై పడిపోయారు.
విద్రావ్య రాక్షసం సైన్యం హనూమాన్ మారుతాత్మజః। గిరేః శిఖరమాదాయ ధూమ్రాక్షమభిదుద్రువే
హనుమంతుడు, వాయుపుత్రుడు, రాక్షస సైన్యాన్ని త్రోసికొట్టి, ఒక కొండ శిఖరాన్ని ఎత్తుకొని ధూమ్రాక్షుని మీద దూకాడు.
తమాపతన్తం ధూమ్రాక్షో గదాముద్యమ్య వీర్యవాన్। వినర్దమానః సహసా హనూమన్తమభిద్రవత్
హనుమంతుడు తనవైపు పరుగెత్తుకొస్తున్నప్పుడు, ధూమ్రాక్షుడు గడ్డాయిని పైకి ఎత్తి, గర్జిస్తూ, హనుమంతునిపై దాడిచేశాడు.
తస్య క్రుద్ధస్య రోషేణ గదాం తాం బహుకణ్టకామ్। పాతయామాస ధూమ్రాక్షో మస్తకేఽథ హనూమతః
కోపంతో ఉన్న ధూమ్రాక్షుడు, ముల్లు గడ్డాయిని హనుమంతుని తలపై విసిరేశాడు.
తాడితః స తయా తత్ర గదయా భీమవేగయా। స కపిర్మారుతబలస్తం ప్రహారమచిన్తయన్
ఆ భయంకరమైన వేగంగా వచ్చిన గడ్డాయితో తలపై తాకినప్పటికీ, వాయువులా బలమైన ఆ కపివీరుడు హనుమంతుడు ఆ దెబ్బను ఏమాత్రం పట్టించుకోలేదు.
ధూమ్రాక్షస్య శిరోమధ్యే గిరిశృఙ్గమపాతయత్। స విస్ఫారితసర్వాఙ్గో గిరిశృఙ్గేణ తాడితః
హనుమంతుడు ఆ కొండ శిఖరాన్ని ధూమ్రాక్షుని తల మధ్యలో బలంగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో ధూమ్రాక్షుని శరీరం మొత్తం ఉబ్బిపోయింది.
పపాత సహసా భూమౌ వికీర్ణ ఇవ పర్వతః। ధూమ్రాక్షం నిహతం దృష్ట్వా హతశేషా నిశాచరాః। త్రస్తాః ప్రవివిశుర్లఙ్కాం వధ్యమానాః ప్లవంగమైః
ఆ ధూమ్రాక్షుడు విరిగిపడిన కొండలా ఒక్కసారిగా నేలపై పడిపోయాడు. ధూమ్రాక్షుడు చనిపోయినట్టు చూసిన మిగిలిన రాత్రివాసులు, వానరుల చేతిలో చనిపోతూ భయపడి, లంకలోకి పారిపోయారు.
స తు పవనసుతో నిహత్య శత్రూన్ క్షతజవహాః సరితశ్చ సంవికీర్య। రిపువధజనితశ్రమో మహాత్మా ముదమగమత్ కపిభిః సుపూజ్యమానః
వాయుపుత్రుడు శత్రువులను సంహరించి, రక్త ప్రవాహాలు పారదోసి, శత్రువులను చంపిన అలసటతో ఉన్నా, వానరులు గౌరవిస్తూ, అతడు ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
thumb|త్రిపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్రిపఞ్చాశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఇపుడు యాభై మూడవ సర్గను వినండి.
ధూమ్రాక్షం నిహతం శ్రుత్వా రావణో రాక్షసేశ్వరః। క్రోధేన మహతాఽఽవిష్టో నిఃశ్వసన్నురగో యథా
ధూమ్రాక్షుడు చనిపోయాడని విన్న రాక్షసాధిపతి రావణుడు, పాములా ఊపిరి పీలుస్తూ, మహా కోపంతో నిండిపోయాడు.
దీర్ఘముష్ణం వినిఃశ్వస్య క్రోధేన కలుషీకృతః। అబ్రవీద్ రాక్షసం క్రూరం వజ్రదంష్ట్రం మహాబలమ్
దీర్ఘంగా, వేడిగా ఊపిరి పీల్చుతూ, కోపంతో మనస్సు మబ్బయ్యి, క్రూరమైన, మహాబలశాలి వజ్రదంష్ట్రునితో ఇలా అన్నాడు.
గచ్ఛ త్వం వీర నిర్యాహి రాక్షసైః పరివారితః। జహి దాశరథిం రామం సుగ్రీవం వానరైః సహ
వీరా! నీవు రాక్షసులతో కలిసి బయలుదేరి, దశరథుని కుమారుడు రాముడిని లేదా వానరులతో కూడిన సుగ్రీవుని చంపు.
తథేత్యుక్త్వా ద్రుతతరం మాయావీ రాక్షసేశ్వరః। నిర్జగామ బలైః సార్ధం బహుభిః పరివారితః
'అలాగు' అని చెప్పి, మాయలో నిపుణుడైన రాక్షసాధిపతి, అనేక బలగాలతో చుట్టుముట్టబడి, వేగంగా బయలుదేరాడు.
నాగైరశ్వైః ఖరైరుష్ట్రైః సంయుక్తః సుసమాహితః। పతాకాధ్వజచిత్రైశ్చ బహుభిః సమలంకృతః
ఆయన, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, గాడిదలు, ఒంటెలు తోడుగా, అనేక జెండాలు, పతాకలతో అలంకరించబడి, బాగా సిద్ధమై ఉన్నాడు.
తతో విచిత్రకేయూరముకుటేన విభూషితః। తనుత్రం స సమావృత్య సధనుర్నిర్యయౌ ద్రుతమ్
విచిత్రమైన కేయూరం, మకుటంతో అలంకరించబడి, తన దేహాన్ని కప్పుకొని, ధనుస్సుతో వేగంగా బయలుదేరాడు.