ఇత్యేవముక్త్వా వచనం సుపర్ణః శీఘ్రవిక్రమః। రామం చ నీరుజం కృత్వా మధ్యే తేషాం వనౌకసామ్
ఇలా చెప్పి, వేగంగా పక్షిరాజు సుపర్ణుడు, అటువంటి వనవాసుల మధ్య రాముని నొప్పి లేకుండా చేశాడు.
ప్రదక్షిణం తతః కృత్వా పరిష్వజ్య చ వీర్యవాన్। జగామాకాశమావిశ్య సుపర్ణః పవనో యథా
ఆ తరువాత, అతన్ని ప్రదక్షిణంగా చుట్టి, బలంగా ఆలింగనం చేసి, సుపర్ణుడు గాలి వలె ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు.
నీరుజౌ రాఘవౌ దృష్ట్వా తతో వానరయూథపాః। సింహనాదం తదా నేదుర్లాఙ్గూలం దుధువుశ్చ తే
రాఘవులు నొప్పిలేకుండా ఉన్నారని చూసి, వానర సేనాధిపతులు సింహంలా గర్జించారు, తమ తోకలు ఊపారు.
తతో భేరీః సమాజఘ్నుర్మృదఙ్గాంశ్చాప్యవాదయన్। దధ్ముః శఙ్ఖాన్ సమ్ప్రహృష్టాః క్ష్వేలన్త్యపి యథాపురమ్
ఆ ఆనందంలో వారు బేరీలు మోగించారు, మృదంగాలు వాయించారు, శంఖాలు ఊదారు, మునుపటిలా హర్షధ్వానాలు చేశారు.
అపరే స్ఫోట్య విక్రాన్తా వానరా నగయోధినః। ద్రుమానుత్పాట్య వివిధాంస్తస్థుః శతసహస్రశః
ఇంకా కొంతమంది శక్తివంతమైన వానరులు, కొండలపై యుద్ధంలో నిపుణులు, విభిన్నమైన చెట్లను పీకి, లక్షల సంఖ్యలో నిలబడ్డారు.
విసృజన్తో మహానాదాంస్త్రాసయన్తో నిశాచరాన్। లఙ్కాద్వారాణ్యుపాజగ్ముర్యోద్ధుకామాః ప్లవంగమాః
వారు గొప్ప గర్జనలు చేస్తూ, రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులను భయపెట్టుతూ, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా లంక ద్వారాలకు చేరుకున్నారు.
తేషాం సుభీమస్తుములో నినాదో బభూవ శాఖామృగయూథపానామ్। క్షయే నిదాఘస్య యథా ఘనానాం నాదః సుభీమో నదతాం నిశీథే
ఆ వానర సేనాధిపతుల భయంకరమైన, ఘోరమైన గర్జన, వేసవి ముగిసినప్పుడు అర్ధరాత్రి మేఘాలు గర్జించడాన్ని తలపించింది.
thumb|ఏకపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకపఞ్చాశః సర్గః ॥౬-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో యాభై ఒకటి సర్గను వినండి. యుద్ధకాండలో యాభై సర్గ ఇక్కడ ముగిసింది.
తేషాం తు తుములం శబ్దం వానరాణాం మహౌజసామ్। నర్దతాం రాక్షసైః సార్ధం తదా శుశ్రావ రావణః
ఆ సమయంలో రాక్షసాధిపతి రావణుడు, మహాశక్తివంతమైన వానరులు రాక్షసులతో కలిసి గర్జిస్తున్న ఘోరమైన శబ్దాన్ని విన్నాడు.
స్నిగ్ధగమ్భీరనిర్ఘోషం శ్రుత్వా తం నినదం భృశమ్। సచివానాం తతస్తేషాం మధ్యే వచనమబ్రవీత్
ఆ గంభీరమైన, దట్టమైన గర్జనను విని, రావణుడు తన మంత్రుల మధ్య ఈ మాటలు చెప్పాడు.
యథాసౌ సమ్ప్రహృష్టానాం వానరాణాముపస్థితః। బహూనాం సుమహాన్ నాదో మేఘానామివ గర్జతామ్
ఎందుకంటే ఆనందంతో కూడిన అనేక వానరులు చేరినప్పుడు, మేఘాలు గర్జించడాన్ని పోలిన గొప్ప శబ్దం ఉద్భవిస్తుంది.
సువ్యక్తం మహతీ ప్రీతిరేతేషాం నాత్ర సంశయః। తథాహి విపులైర్నాదైశ్చుక్షుభే లవణార్ణవః
వారందరిలో గొప్ప ఆనందం ఉంది అనేది స్పష్టంగా తెలుస్తోంది, ఇందులో సందేహమే లేదు. ఎందుకంటే వారి గర్జనతో సముద్రం కూడా కదలికకు లోనైంది.
తౌ తు బద్ధౌ శరైస్తీక్ష్ణైర్భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। అయం చ సుమహాన్ నాదః శఙ్కాం జనయతీవ మే
అయితే ఆ ఇద్దరు సోదరులు రాముడు, లక్ష్మణుడు కఠినమైన బాణాలతో బంధించబడ్డారు. అయినా ఈ గొప్ప శబ్దం నాకు అనుమానం కలిగిస్తోంది.
ఏవం చ వచనం చోక్త్వా మన్త్రిణో రాక్షసేశ్వరః। ఉవాచ నైర్ఋతాంస్తత్ర సమీపపరివర్తినః
ఇలా చెప్పిన తరువాత, రాక్షసాధిపతి రావణుడు తన మంత్రులను, దగ్గర ఉన్న రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులను ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
జ్ఞాయతాం తూర్ణమేతేషాం సర్వేషాం చ వనౌకసామ్। శోకకాలే సముత్పన్నే హర్షకారణముత్థితమ్
ఈ దుఃఖ సమయంలో, అటవీ వాసులందరిలో ఈ ఆనందానికి కారణం ఏమిటో త్వరగా తెలుసుకోండి.
తథోక్తాస్తే సుసమ్భ్రాన్తాః ప్రాకారమధిరుహ్య చ। దదృశుః పాలితాం సేనాం సుగ్రీవేణ మహాత్మనా
అలా ఆజ్ఞాపించగానే, వారు ఆందోళనతో ప్రాకారంపైకి ఎక్కి, మహాత్ముడైన సుగ్రీవుడు రక్షిస్తున్న సేనను చూశారు.
తౌ చ ముక్తౌ సుఘోరేణ శరబన్ధేన రాఘవౌ। సముత్థితౌ మహాభాగౌ విషేదుః సర్వరాక్షసాః
రఘువంశానికి చెందిన ఆ ఇద్దరు మహోన్నతులు, భయంకరమైన బాణబంధనంనుంచి విడుదలై లేచి నిలబడ్డారు. దాంతో అన్ని రాక్షసులు నిరాశచెందారు.
సంత్రస్తహృదయాః సర్వే ప్రాకారాదవరుహ్య తే। వివర్ణా రాక్షసా ఘోరా రాక్షసేన్ద్రముపస్థితాః
వారి హృదయాలు భయంతో నిండిపోయి, అందరూ ప్రాకారంనుంచి దిగిపోయి, ముఖాలు వాడిపోయి, భయంకరమైన రాక్షసులు రావణుని వద్దకు చేరారు.
తదప్రియం దీనముఖా రావణస్య చ రాక్షసాః। కృత్స్నం నివేదయామాసుర్యథావద్ వాక్యకోవిదాః
వారు ముఖాల్లో దుఃఖంతో, రావణునికి ఆ అపరిచితమైన వార్తను యథావిధిగా వివరంగా తెలియజేశారు.
యౌ తావిన్ద్రజితా యుద్ధే భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। నిబద్ధౌ శరబన్ధేన నిష్ప్రకమ్పభుజౌ కృతౌ
ఇంద్రజిత్తు యుద్ధంలో బాణబంధంతో బంధించిన ఆ ఇద్దరు సోదరులు రాముడు, లక్ష్మణుడు, వారి భుజాలు కదలకుండా బంధించబడ్డారు.
విముక్తౌ శరబన్ధేన దృశ్యేతే తౌ రణాజిరే। పాశానివ గజౌ ఛిత్త్వా గజేన్ద్రసమవిక్రమౌ
ఇప్పుడు ఆ బాణబంధం నుంచి విడుదలై, ఆ ఇద్దరూ యుద్ధరంగంలో కనిపిస్తున్నారు. వారు గొప్ప గజరాజుల్లా బంధాలను తెంచుకుని నిలబడ్డారు.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తేషాం రాక్షసేన్ద్రో మహాబలః। చిన్తాశోకసమాక్రాన్తో వివర్ణవదనోఽభవత్
వారు చెప్పిన మాటలు విని, శక్తివంతుడైన రావణుడు ఆందోళన, దుఃఖంతో పట్టుబడి, ముఖం వాడిపోయింది.
ఘోరైర్దత్తవరైర్బద్ధౌ శరైరాశీవిషోపమైః। అమోఘైః సూర్యసంకాశైః ప్రమథ్యేన్ద్రజితా యుధి
భయంకరమైన, విషసర్పాలవంటి, తప్పకుండా గమ్యాన్ని తాకే, సూర్యునిలా ప్రకాశించే బాణాలతో ఇంద్రజిత్ యుద్ధంలో వారిని బంధించాడు.
తదస్త్రబన్ధమాసాద్య యది ముక్తౌ రిపూ మమ। సంశయస్థమిదం సర్వమనుపశ్యామ్యహం బలమ్
ఆ ఆయుధబంధాన్ని ఎదుర్కొని నా శత్రువులు ఇప్పుడు విడిపోతే, నా సైన్యం మొత్తం అనిశ్చితిలో ఉందని నేను చూస్తున్నాను.
నిష్ఫలాః ఖలు సంవృత్తాః శరాః పావకతేజసః। ఆదత్తం యైస్తు సంగ్రామే రిపూణాం జీవితం మమ
పోరులో నా శత్రువుల ప్రాణాలు తీసిన ఆ అగ్నిలా మండే బాణాలు ఇప్పుడు వ్యర్థమయ్యాయని నిజమే.
ఏవముక్త్వా తు సంక్రుద్ధో నిఃశ్వసన్నురగో యథా। అబ్రవీద్ రక్షసాం మధ్యే ధూమ్రాక్షం నామ రాక్షసమ్
ఇలా చెప్పి, కోపంతో ఊపిరి పీల్చుతూ పాము లా ఉన్న అతడు, రాక్షసుల మధ్యలో ధూమ్రాక్ష అనే రాక్షసునితో మాట్లాడాడు.
బలేన మహతా యుక్తో రక్షసాం భీమవిక్రమ। త్వం వధాయాశు నిర్యాహి రామస్య సహ వానరైః
నీవు గొప్ప బలంతో, భయంకరమైన పరాక్రమంతో ఉన్నవాడవు. వెంటనే వెళ్లి రాముడిని వానరులతో కలిసి సంహరించు.
ఏవముక్తస్తు ధూమ్రాక్షో రాక్షసేన్ద్రేణ ధీమతా। పరిక్రమ్య తతః శీఘ్రం నిర్జగామ నృపాలయాత్
రాక్షసుల రాజు తెలివిగలవాడు ఇలా చెప్పగానే, ధూమ్రాక్షుడు అతన్ని ప్రదక్షిణగా చేసి వెంటనే రాజప్రాసాదం నుంచి బయలుదేరాడు.
అభినిష్క్రమ్య తద్ ద్వారం బలాధ్యక్షమువాచ హ। త్వరయస్వ బలం శీఘ్రం కిం చిరేణ యుయుత్సతః
అతడు ద్వారం వద్దకు వచ్చి సైన్యాధిపతిని ఇలా అన్నాడు: 'పోరుకు ఉత్సాహంగా ఉన్నప్పుడు ఆలస్యం ఎందుకు? వెంటనే సైన్యాన్ని త్వరగా కదిలించు.'
ధూమ్రాక్షవచనం శ్రుత్వా బలాధ్యక్షో బలానుగః। బలముద్యోజయామాస రావణస్యాజ్ఞయా భృశమ్
ధూమ్రాక్షుని ఆజ్ఞ విని, సైన్యాధిపతి అతని మాటలు పాటిస్తూ, రావణుని ఆజ్ఞతో సైన్యాన్ని బలంగా కదిలించాడు.