న త్వాం త్యజామి శబలే నాపి మేఽపకృతం త్వయా। ఏష త్వాం నయతే రాజా బలాన్మత్తో మహాబలః
శబలే, నేను నిన్ను వదిలిపెట్టను. నువ్వు నాకు ఏ తప్పు చేయలేదు. కానీ ఈ మహాబలుడు రాజు బలవంతంగా నిన్ను నన్ను విడదీయబోతున్నాడు.
నహి తుల్యం బలం మహ్యం రాజా త్వద్య విశేషతః। బలీ రాజా క్షత్రియశ్చ పృథివ్యాః పతిరేవ చ
ఈ రోజు నా బలం రాజుకంటే తక్కువ. రాజు బలవంతుడు, క్షత్రియుడు, భూమికి అధిపతి కూడా.
ఇయమక్షౌహిణీ పూర్ణా గజవాజిరథాకులా। హస్తిధ్వజసమాకీర్ణా తేనాసౌ బలవత్తరః
ఈ సైన్యం అంతా ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండిపోయి, ధ్వజాలతో అలంకరించబడి ఉంది. అందుకే అతడు మరింత బలవంతుడు.
ఏవముక్తా వసిష్ఠేన ప్రత్యువాచ వినీతవత్। వచనం వచనజ్ఞా సా బ్రహ్మర్షిమతులప్రభమ్
వశిష్ఠుడు ఇలా చెప్పగానే, ఆమె వినయంగా, మాటల్లో నైపుణ్యం కలిగి ఉన్నవాడిగా, ఆ మహాప్రభావం గల బ్రహ్మర్షిని ఇలా సమాధానమిచ్చింది.
న బలం క్షత్రియస్యాహుర్బ్రాహ్మణా బలవత్తరాః। బ్రహ్మన్ బ్రహ్మబలం దివ్యం క్షాత్రాచ్చ బలవత్తరమ్
క్షత్రియుని బలం ఎక్కువని ఎవరూ చెప్పరు. బ్రహ్మన్, బ్రాహ్మణుని దివ్యమైన బలం క్షత్రియుని బలాన్ని మించిపోతుంది.
అప్రమేయం బలం తుభ్యం న త్వయా బలవత్తరః। విశ్వామిత్రో మహావీర్యస్తేజస్తవ దురాసదమ్
మీ బలం కొలవలేనిది. విశ్వామిత్రుడు గొప్ప వీరుడు అయినా, మీకంటే బలవంతుడు కాదు. మీ తేజస్సు అందరికీ అందనిది.
నియుఙ్క్ష్వ మాం మహాతేజస్త్వం బ్రహ్మబలసమ్భృతామ్। తస్య దర్పం బలం యత్నం నాశయామి దురాత్మనః
మహాతేజస్సు గలవాడవు, బ్రాహ్మణ బలం నిండినవాడవు, నన్ను ఆజ్ఞాపించు. ఆ దురాత్ముడి అహంకారాన్ని, బలాన్ని, ప్రయత్నాన్ని నేను నశింపజేస్తాను.
ఇత్యుక్తస్తు తయా రామ వసిష్ఠస్తు మహాయశాః। సృజస్వేతి తదోవాచ బలం పరబలార్దనమ్
అలా ఆమె చెప్పగానే, రామా, మహాకీర్తి గల వశిష్ఠుడు, 'నీ బలాన్ని విడుదల చేయి, శత్రు సైన్యాలను నశింపజేయు' అని అన్నాడు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా సురభిః సాసృజత్ తదా। తస్యా హుంభారవోత్సృష్టాః పహ్లవాః శతశో నృప
వశిష్ఠుని మాటలు విని, ఆ సమయంలో సురభి, గర్జనతో వందలాది పహ్లవులను సృష్టించింది, ఓ రాజా.
నాశయన్తి బలం సర్వం విశ్వామిత్రస్య పశ్యతః। స రాజా పరమక్రుద్ధః క్రోధవిస్ఫారితేక్షణః
విశ్వామిత్రుడు చూస్తుండగానే, వారు అతని సైన్యాన్ని అంతటినీ నశింపజేశారు. రాజు అత్యంత కోపంతో, కన్నులు అగ్నిలా మండుతూ ఉన్నాడు.
పహ్లవాన్ నాశయామాస శస్త్రైరుచ్చావచైరపి। విశ్వామిత్రార్దితాన్ దృష్ట్వా పహ్లవాన్ శతశస్తదా
రాజు పెద్ద చిన్న ఆయుధాలతో పహ్లవులను సంహరించాడు. విశ్వామిత్రుని చేత బాధపడుతున్న వందలాది పహ్లవులను చూసి—
భూయ ఏవాసృజద్ ఘోరాన్ శకాన్ యవనమిశ్రితాన్। తైరాసీత్ సంవృతా భూమిః శకైర్యవనమిశ్రితైః
ఆమె మళ్లీ భయంకరమైన శకులను, యవనులతో కలిపి సృష్టించింది. ఆ శకులు, యవనులతో భూమి నిండిపోయింది.
ప్రభావద్భిర్మహావీర్యైర్హేమకింజల్కసంనిభైః। తీక్ష్ణాసిపట్టిశధరైర్హేమవర్ణామ్బరావృతైః
వారు ప్రకాశవంతులు, మహావీరులు, బంగారు రేణువుల్లా మెరిసిపోతున్నారు. పదునైన ఖడ్గాలు, కత్తులు చేతబట్టి, బంగారు వస్త్రాలు ధరించి ఉన్నారు.
నిర్దగ్ధం తద్బలం సర్వం ప్రదీప్తైరివ పావకైః। తతోఽస్త్రాణి మహాతేజా విశ్వామిత్రో ముమోచ హ। తైస్తే యవనకామ్బోజా బర్బరాశ్చాకులీకృతాః
ఆ సైన్యం అంతా మండుతున్న అగ్నిలా కాలిపోయింది. వెంటనే మహాతేజస్సు గల విశ్వామిత్రుడు ఆయుధాలను ప్రయోగించాడు. వాటివల్ల యవనులు, కామ్బోజులు, బర్బరులు గందరగోళానికి లోనయ్యారు.
thumb|పఞ్చపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే పఞ్చపఞ్చాశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో ఐదు పదిహేనవ సర్గను వినండి.
తతస్తానాకులాన్ దృష్ట్వా విశ్వామిత్రాస్త్రమోహితాన్। వసిష్ఠశ్చోదయామాస కామధుక్ సృజ యోగతః
అప్పుడు విశ్వామిత్రుని ఆయుధాల వల్ల వారు గందరగోళంలో పడినట్టు చూసి, వశిష్ఠుడు కామధేనువును యోగబలంతో సృష్టించమని ప్రేరేపించాడు.
తస్యా హుంకారతో జాతాః కామ్బోజా రవిసంనిభాః। ఊధసశ్చాథ సమ్భూతా బర్బరాః శస్త్రపాణయః
ఆమె గర్జనతో సూర్యుడిలా ప్రకాశించే కామ్బోజులు పుట్టారు. ఆవు ఉబ్బుతో ఆయుధాలు పట్టిన బర్బరులు వెలిసారు.
యోనిదేశాచ్చ యవనాః శకృద్దేశాచ్ఛకాః స్మృతాః। రోమకూపేషు మ్లేచ్ఛాశ్చ హారీతాః సకిరాతకాః
గర్భస్థానంలో యవనులు పుట్టారు, మలదేశంలో శకులు ఉద్భవించారు. వెంట్రుక రంధ్రాల్లో మ్లేచ్ఛులు, హారీతులు, కిరాతులు నివసిస్తున్నారు.
తైస్తన్నిషూదితం సర్వం విశ్వామిత్రస్య తత్క్షణాత్। సపదాతిగజం సాశ్వం సరథం రఘునన్దన
అప్పుడే, రఘువంశంలో ఆనందంగా ఉన్న రామా, వాళ్లందరూ కలిసి విష్వామిత్రుని సైన్యాన్ని, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో సహా, పూర్తిగా నాశనం చేసేశారు.
దృష్ట్వా నిషూదితం సైన్యం వసిష్ఠేన మహాత్మనా। విశ్వామిత్రసుతానాం తు శతం నానావిధాయుధమ్
వసిష్ఠ మహాత్ముడు తన సైన్యాన్ని సంహరించడాన్ని చూసి, వివిధ ఆయుధాలు పట్టుకున్న విష్వామిత్రుని వందమంది కుమారులు ముందుకు వచ్చారు.
అభ్యధావత్ సుసంక్రుద్ధం వసిష్ఠం జపతాం వరమ్। హుంకారేణైవ తాన్ సర్వాన్ నిర్దదాహ మహానృషిః
అప్పుడు మంత్రజపంలో అగ్రగణ్యుడైన వసిష్ఠుడు తీవ్ర కోపంతో వారిపై దూకాడు. ఒక్క హుం అన్న శబ్దంతోనే వారందరినీ కాల్చేశాడు.
తే సాశ్వరథపాదాతా వసిష్ఠేన మహాత్మనా। భస్మీకృతా ముహూర్తేన విశ్వామిత్రసుతాస్తథా
విష్వామిత్రుని కుమారులు, గుర్రాలు, రథాలు, కాలాళ్లు అన్నీ వసిష్ఠ మహాత్ముని చేతిలో క్షణంలో బూడిదయ్యాయి.
దృష్ట్వా వినాశితాన్ సర్వాన్ బలం చ సుమహాయశాః। సవ్రీడం చిన్తయావిష్టో విశ్వామిత్రోఽభవత్ తదా
తన సైన్యం అంతా నాశనమైపోయినదాన్ని చూసి, గొప్ప పేరు గల విష్వామిత్రుడు లజ్జతో, లోతైన ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.
సముద్ర ఇవ నిర్వేగో భగ్నద్రంష్ట్ర ఇవోరగః। ఉపరక్త ఇవాదిత్యః సద్యో నిష్ప్రభతాం గతః
ఆయన అలజడి లేని సముద్రంలా, పళ్లు విరిగిన పాములా, కాంతి కోల్పోయిన సూర్యుడిలా ఒక్కసారిగా వెలుగు కోల్పోయాడు.
హతపుత్రబలో దీనో లూనపక్ష ఇవ ద్విజః। హతసర్వబలోత్సాహో నిర్వేదం సమపద్యత
కుమారులను, బలాన్ని కోల్పోయి, రెక్కలు కోసిన పక్షిలా విషాదంతో, సర్వశక్తి, ఉత్సాహం లేని స్థితిలో నిరాశలో మునిగిపోయాడు.
స పుత్రమేకం రాజ్యాయ పాలయేతి నియుజ్య చ। పృథివీం క్షత్రధర్మేణ వనమేవాభ్యపద్యత
ఆయన ఒక కుమారునికి రాజ్యాన్ని అప్పగించి, ధర్మబద్ధంగా భూమిని పాలించమని చెప్పి, తాను అరణ్యానికి వెళ్లిపోయాడు.
స గత్వా హిమవత్పార్శ్వే కింనరోరగసేవితమ్। మహాదేవప్రసాదార్థం తపస్తేపే మహాతపాః
ఆయన హిమవంత్ పర్వతాల దగ్గర, కిన్నరులు, నాగులు సంచరించే ప్రాంతానికి వెళ్లి, మహాదేవుని అనుగ్రహం కోసం కఠిన తపస్సు చేశాడు.
కేనచిత్ త్వథ కాలేన దేవేశో వృషభధ్వజః। దర్శయామాస వరదో విశ్వామిత్రం మహామునిమ్
కొంతకాలం తర్వాత, వృషభధ్వజుడైన దేవేంద్రుడు, వరమిచ్చేందుకు సిద్ధంగా ఉన్న మహాముని విష్వామిత్రుని ఎదుట ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
కిమర్థం తప్యసే రాజన్ బ్రూహి యత్ తే వివక్షితమ్। వరదోఽస్మి వరో యస్తే కాంక్షితః సోఽభిధీయతామ్
"రాజా! నీవు ఏ కారణంతో తపస్సు చేస్తున్నావో చెప్పు. నేను వరాలిచ్చేవాడిని. నీకు కావలసిన వరాన్ని అడుగు," అని అన్నాడు.
ఏవముక్తస్తు దేవేన విశ్వామిత్రో మహాతపాః। ప్రణిపత్య మహాదేవం విశ్వామిత్రోఽబ్రవీదిదమ్
దేవుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, మహాతపస్వి విష్వామిత్రుడు మహాదేవుని పాదాలకు నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు: