తం దృష్ట్వా త్వరితం యాన్తం నీలాఞ్జనచయోపమమ్। వానరా దుద్రువుః సర్వే మన్యమానాస్తు రావణిమ్
అతడు త్వరగా, నీలిరంగు మబ్బుల్లా వచ్చడాన్ని చూసి, వానరులందరూ అతడిని రావణుడని అనుకుని పారిపోయారు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః ॥౬-
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో నలభై తొమ్మిదవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|పఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే పఞ్చాశః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు వాల్మీకి రామాయణ యుద్ధకాండలో యాభైవ సర్గను వినండి.
అథోవాచ మహాతేజా హరిరాజో మహాబలః। కిమియం వ్యథితా సేనా మూఢవాతేవ నౌర్జలే
అప్పుడు మహాబలుడైన వానరుల రాజు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ సైన్యం ఎందుకు ఇంత బాధతో ఉంది? సముద్రంలో దారి తప్పిన నౌకలా కనిపిస్తోంది.'
సుగ్రీవస్య వచః శ్రుత్వా వాలిపుత్రోఽఙ్గదోఽబ్రవీత్। న త్వం పశ్యసి రామం చ లక్ష్మణం చ మహారథమ్
సుగ్రీవుని మాటలు విని, వాలి కుమారుడైన అంగదుడు ఇలా అన్నాడు: 'నీవు రాముడిని, మహారథుడైన లక్ష్మణుడిని చూడటం లేదా?'
శరజాలాచితౌ వీరావుభౌ దశరథాత్మజౌ। శరతల్పే మహాత్మానౌ శయానౌ రుధిరోక్షితౌ
దశరథుని ఇద్దరు వీర కుమారులు, బాణాలతో కప్పబడి, బాణాల మంచంపై రక్తంతో తడిసిన శరీరాలతో పడుకుని ఉన్నారు.
అథాబ్రవీద్ వానరేన్ద్రః సుగ్రీవః పుత్రమఙ్గదమ్। నానిమిత్తమిదం మన్యే భవితవ్యం భయేన తు
అప్పుడు వానరుల రాజు సుగ్రీవుడు తన కుమారుడు అంగదునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఇది కారణం లేకుండా జరుగుతుందని నేను అనుకోవడం లేదు; ఇది భయంతోనే జరిగిందనిపిస్తోంది.'
విషణ్ణవదనా హ్యేతే త్యక్తప్రహరణా దిశః। పలాయన్తేఽత్ర హరయస్త్రాసాదుత్ఫుల్లలోచనాః
వీరందరి ముఖాలు విషాదంగా ఉన్నాయి. ఆయుధాలు వదిలేసి, భయంతో పెద్ద పెద్ద కళ్లతో అన్ని దిశలకూ పారిపోతున్నారు.
అన్యోన్యస్య న లజ్జన్తే న నిరీక్షన్తి పృష్ఠతః। విప్రకర్షన్తి చాన్యోన్యం పతితం లఙ్ఘయన్తి చ
వారు ఒకరినొకరు చూసుకుని సిగ్గుపడటం లేదు, వెనక్కి తిరిగి చూడటం లేదు. ఒకరినొకరు లాగుకుంటూ, పడిపోయిన వారిని దాటి వెళ్తున్నారు.
ఏతస్మిన్నన్తరే వీరో గదాపాణిర్విభీషణః। సుగ్రీవం వర్ధయామాస రాఘవం చ జయాశిషా
అంతలోనే గద చేత పట్టుకున్న వీరుడు వి భీషణుడు, సుగ్రీవునికి ధైర్యం చెప్పి, రాఘవునికి విజయాశీస్సులు పలికాడు.
విభీషణం చ సుగ్రీవో దృష్ట్వా వానరభీషణమ్। ఋక్షరాజం మహాత్మానం సమీపస్థమువాచ హ
వానరులకు భయంకరుడైన విభీషణుడిని, ధైర్యవంతుడైన ఎద్దులాంటి రీక్షరాజును దగ్గరగా చూసి, సుగ్రీవుడు అతనితో ఇలా మాటలాడాడు.
విభీషణోఽయం సమ్ప్రాప్తో యం దృష్ట్వా వానరర్షభాః। ద్రవన్త్యాయతసంత్రాసా రావణాత్మజశఙ్కయా
ఇతడే విభీషణుడు, ఇతడిని చూసి వానరులలో అగ్రగణ్యులు రావణుని కుమారుడని అనుమానించి, పెద్ద భయంతో పారిపోతున్నారు.
శీఘ్రమేతాన్ సుసంత్రస్తాన్ బహుధా విప్రధావితాన్। పర్యవస్థాపయాఖ్యాహి విభీషణముపస్థితమ్
ఈ భయంతో అన్ని వైపులా చెల్లాచెదురైపోయిన వానరులను త్వరగా కూడగట్టించి, విభీషణుడు వచ్చాడని వారికి చెప్పు.
సుగ్రీవేణైవముక్తస్తు జామ్బవానృక్షపార్థివః। వానరాన్ సాన్త్వయామాస సంనివర్త్య ప్రధావతః
సుగ్రీవుడు ఇలా చెప్పగానే, రీక్షరాజు జాంబవంతుడు పారిపోతున్న వానరులను ఆపి, వారిని ఓదార్చి తిరిగి తీసుకొచ్చాడు.
తే నివృత్తాః పునః సర్వే వానరాస్త్యక్తసాధ్వసాః। ఋక్షరాజవచః శ్రుత్వా తం చ దృష్ట్వా విభీషణమ్
రీక్షరాజు మాటలు విని, విభీషణుడిని చూసి, అందరు వానరులు భయాన్ని వదిలేసి మళ్లీ అక్కడికి వచ్చారు.
విభీషణస్తు రామస్య దృష్ట్వా గాత్రం శరైశ్చితమ్। లక్ష్మణస్య తు ధర్మాత్మా బభూవ వ్యథితస్తదా
అయితే, రాముని శరీరం బాణాలతో గాయపడి ఉండటం, లక్ష్మణునికీ అలాగే ఉండటం చూసి, ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు ఎంతో మనసు కలతచెందాడు.
జలక్లిన్నేన హస్తేన తయోర్నేత్రే విమృజ్య చ। శోకసమ్పీడితమనా రురోద విలలాప చ
నీటితో తడిసిన చేతితో వారి కళ్లను తుడిచాడు; మనసు దుఃఖంతో నిండిపోయి, విభీషణుడు ఏడ్చాడు, విలపించాడు.
ఇమౌ తౌ సత్త్వసమ్పన్నౌ విక్రాన్తౌ ప్రియసంయుగౌ। ఇమామవస్థాం గమితౌ రాక్షసైః కూటయోధిభిః
ధైర్యం, పరాక్రమం ఉన్న వీరిద్దరూ యుద్ధాన్ని ఇష్టపడే వారు; అలాంటి వీరిని మోసపూరితమైన రాక్షసులు ఇలాంటి స్థితికి తెచ్చారు.
భ్రాతృపుత్రేణ చైతేన దుష్పుత్రేణ దురాత్మనా। రాక్షస్యా జిహ్మయా బుద్ధ్యా వఞ్చితావృజువిక్రమౌ
ఈ రాక్షసుని కుమారుడు, దుష్టబుద్ధి కలిగినవాడు, వీరిద్దరు నేరుగా నడిచే వీరులను వంచించాడు.
శరైరిమావలం విద్ధౌ రుధిరేణ సముక్షితౌ। వసుధాయామిమౌ సుప్తౌ దృశ్యేతే శల్యకావివ
బాణాలతో గాయపడి, రక్తంతో తడిసి, వీరిద్దరూ భూమిపై పడుకుని, గాయపడ్డ గొప్ప ఏనుగుల్లా కనిపిస్తున్నారు.
యయోర్వీర్యముపాశ్రిత్య ప్రతిష్ఠా కాఙ్క్షితా మయా। తావిమౌ దేహనాశాయ ప్రసుప్తౌ పురుషర్షభౌ
వీరి బలాన్ని ఆశ్రయించి నేను రక్షణ కోరాను; ఇప్పుడు ఈ పురుషోత్తములు ఇద్దరూ శరీరాలు చాపుకుని, చనిపోయినవారిలా పడున్నారు.
జీవన్నద్య విపన్నోఽస్మి నష్టరాజ్యమనోరథః। ప్రాప్తప్రతిజ్ఞశ్చ రిపుః సకామో రావణః కృతః
నేను బతికున్నా, నాశనమయ్యాను; రాజ్య ఆశలు పోయాయి. శత్రువైన రావణుడు తన ప్రతిజ్ఞ నెరవేర్చుకుని, తాను కోరినది సాధించాడు.
ఏవం విలపమానం తం పరిష్వజ్య విభీషణమ్। సుగ్రీవః సత్త్వసమ్పన్నో హరిరాజోఽబ్రవీదిదమ్
విభీషణుడు ఇలా దుఃఖిస్తూ ఉండగా, సుగ్రీవుడు అతన్ని ఆలింగనం చేసి, హృదయపూర్వకంగా ఇలా అన్నాడు.
రాజ్యం ప్రాప్స్యసి ధర్మజ్ఞ లఙ్కాయాం నేహ సంశయః। రావణః సహ పుత్రేణ స్వకామం నేహ లప్స్యతే
నీవు లంకలో రాజ్యాన్ని తప్పకుండా పొందుతావు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా! రావణుడు తన కుమారుడితో కలసి ఇక్కడ తన కోరిక నెరవేర్చుకోలేడు.
గరుడాధిష్ఠితావేతావుభౌ రాఘవలక్ష్మణౌ। త్యక్త్వా మోహం వధిష్యేతే సగణం రావణం రణే
గరుడుని శక్తి కలిగిన రాఘవుడు, లక్ష్మణుడు మాయను విడిచిపెట్టి, యుద్ధంలో రావణుడిని అతని సైన్యంతో సహా సంహరిస్తారు.
తమేవం సాన్త్వయిత్వా తు సమాశ్వాస్య తు రాక్షసమ్। సుషేణం శ్వశురం పార్శ్వే సుగ్రీవస్తమువాచ హ
అలా ఆ రాక్షసుని ఓదార్చి ధైర్యం చెప్పిన తర్వాత, సుగ్రీవుడు తన అత్తగారు అయిన సుషేణుడిని పక్కన ఉండగా ఇలా అన్నాడు.
సహ శూరైర్హరిగణైర్లబ్ధసంజ్ఞావరిందమౌ। గచ్ఛ త్వం భ్రాతరౌ గృహ్య కిష్కిన్ధాం రామలక్ష్మణౌ
ధైర్యవంతులైన వానర సైనికులతో కలిసి, చైతన్యం పొందిన రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరిని తీసుకుని, కిష్కింధకు తీసుకురా.
అహం తు రావణం హత్వా సపుత్రం సహబాన్ధవమ్। మైథిలీమానయిష్యామి శక్రో నష్టామివ శ్రియమ్
నేను రావణుడిని అతని కుమారుడితో, బంధువులతో కలిపి సంహరించి, మైథిలిని తిరిగి తీసుకొస్తాను. ఇంద్రుడు పోయిన వైభవాన్ని తిరిగి పొందినట్టు ఆమెను తీసుకువస్తాను.
శ్రుత్వైతద్ వానరేన్ద్రస్య సుషేణో వాక్యమబ్రవీత్। దేవాసురం మహాయుద్ధమనుభూతం పురాతనమ్
వానరుల రాజు మాటలు విని, సుషేణుడు ఇలా అన్నాడు: 'పూర్వం దేవతలు, రాక్షసుల మధ్య జరిగిన గొప్ప యుద్ధాన్ని నేను చూశాను.'
తదా స్మ దానవా దేవాన్ శరసంస్పర్శకోవిదాన్। నిజఘ్నుః శస్త్రవిదుషశ్ఛాదయన్తో ముహుర్ముహుః
అప్పుడు రాక్షసులు, బాణాలు, ఆయుధాలు వినియోగంలో నిపుణులైన దేవతలను, మళ్లీ మళ్లీ వారిపై ఆయుధాలతో ముంచి, ఓడించారు.