అస్మిన్ ముహూర్తే సుగ్రీవ ప్రతియాతుమితోఽర్హసి। మత్వా హీనం మయా రాజన్ రావణోఽభిభవిష్యతి
ఈ క్షణంలోనే, సుగ్రీవా, నువ్వు ఇక్కడినుండి వెళ్ళిపోవాలి. ఎందుకంటే నన్ను కోల్పోయినవాడిగా భావించి, రావణుడు నిన్ను జయించగలడు.
అఙ్గదం తు పురస్కృత్య ససైన్యం సపరిచ్ఛదమ్। సాగరం తర సుగ్రీవ నీలేన చ నలేన చ
అంగదుడిని ముందుంచుకుని, నీ సైన్యంతో, సహాయకులతో కలిసి, నీలుడు, నలుడు తోడుగా, సముద్రాన్ని దాటి పోవు సుగ్రీవా.
కృతం హి సుమహత్కర్మ యదన్యైర్దుష్కరం రణే। ఋక్షరాజేన తుష్యామి గోలాఙ్గూలాధిపేన చ
ఇతరులు యుద్ధంలో చేయలేని గొప్ప కార్యాన్ని నిజంగా చేసినారు. నక్కల రాజు, ఎలుకల అధిపతి చేసిన పనికి నేను సంతోషిస్తున్నాను.
అఙ్గదేన కృతం కర్మ మైన్దేన ద్వివిదేన చ। యుద్ధం కేసరిణా సంఖ్యే ఘోరం సమ్పాతినా కృతమ్
అంగదుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు చేసిన పనులు, కేసరి, సంపాతి యుద్ధంలో చూపిన ధైర్యం ప్రశంసనీయమైనవి.
గవయేన గవాక్షేణ శరభేణ గజేన చ। అన్యైశ్చ హరిభిర్యుద్ధం మదర్థే త్యక్తజీవితైః
గవయుడు, గవాక్షుడు, శరభుడు, గజుడు మరియు మరికొంతమంది వానరులు నా కోసం ప్రాణాలు అర్పించి యుద్ధం చేశారు.
న చాతిక్రమితుం శక్యం దైవం సుగ్రీవ మానుషైః। యత్తు శక్యం వయస్యేన సుహృదా వా పరం మమ
సుగ్రీవా, మనుషుల శక్తికి మించి దైవాన్ని అధిగమించడం సాధ్యం కాదు. అయినా, స్నేహితుడిగా నాకు చేయదగినంత సహాయం మీరు చేశారు.
కృతం సుగ్రీవ తత్ సర్వం భవతా ధర్మభీరుణా। మిత్రకార్యం కృతమిదం భవద్భిర్వానరర్షభాః
సుగ్రీవా, నీవు ధర్మాన్ని పాటిస్తూ చేయవలసినదంతా చేశావు. మీరు, ఈ వానరులందరూ స్నేహబంధానికి న్యాయం చేశారు.
అనుజ్ఞాతా మయా సర్వే యథేష్టం గన్తుమర్హథ। శుశ్రువుస్తస్య యే సర్వే వానరాః పరిదేవితమ్
మీరు అందరూ మీకు ఇష్టమైన చోటికి వెళ్లవచ్చు అని నేను అనుమతి ఇచ్చాను. నా బాధను విన్న వానరులందరూ కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నారు.
వర్తయాంచక్రిరేఽశ్రూణి నేత్రైః కృష్ణేతరేక్షణాః
వారు నల్లని, ఎర్రని కళ్లతో కన్నీళ్లు కార్చారు.
తతః సర్వాణ్యనీకాని స్థాపయిత్వా విభీషణః। ఆజగామ గదాపాణిస్త్వరితం యత్ర రాఘవః
అంతట విభీషణుడు గద చేత పట్టుకుని, సైన్యాన్ని అమర్చిన తర్వాత త్వరగా రాఘవుని వద్దకు వచ్చాడు.
తం దృష్ట్వా త్వరితం యాన్తం నీలాఞ్జనచయోపమమ్। వానరా దుద్రువుః సర్వే మన్యమానాస్తు రావణిమ్
అతడు త్వరగా, నీలిరంగు మబ్బుల్లా వచ్చడాన్ని చూసి, వానరులందరూ అతడిని రావణుడని అనుకుని పారిపోయారు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః ॥౬-
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో నలభై తొమ్మిదవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|పఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే పఞ్చాశః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు వాల్మీకి రామాయణ యుద్ధకాండలో యాభైవ సర్గను వినండి.
అథోవాచ మహాతేజా హరిరాజో మహాబలః। కిమియం వ్యథితా సేనా మూఢవాతేవ నౌర్జలే
అప్పుడు మహాబలుడైన వానరుల రాజు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ సైన్యం ఎందుకు ఇంత బాధతో ఉంది? సముద్రంలో దారి తప్పిన నౌకలా కనిపిస్తోంది.'
సుగ్రీవస్య వచః శ్రుత్వా వాలిపుత్రోఽఙ్గదోఽబ్రవీత్। న త్వం పశ్యసి రామం చ లక్ష్మణం చ మహారథమ్
సుగ్రీవుని మాటలు విని, వాలి కుమారుడైన అంగదుడు ఇలా అన్నాడు: 'నీవు రాముడిని, మహారథుడైన లక్ష్మణుడిని చూడటం లేదా?'
శరజాలాచితౌ వీరావుభౌ దశరథాత్మజౌ। శరతల్పే మహాత్మానౌ శయానౌ రుధిరోక్షితౌ
దశరథుని ఇద్దరు వీర కుమారులు, బాణాలతో కప్పబడి, బాణాల మంచంపై రక్తంతో తడిసిన శరీరాలతో పడుకుని ఉన్నారు.
అథాబ్రవీద్ వానరేన్ద్రః సుగ్రీవః పుత్రమఙ్గదమ్। నానిమిత్తమిదం మన్యే భవితవ్యం భయేన తు
అప్పుడు వానరుల రాజు సుగ్రీవుడు తన కుమారుడు అంగదునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఇది కారణం లేకుండా జరుగుతుందని నేను అనుకోవడం లేదు; ఇది భయంతోనే జరిగిందనిపిస్తోంది.'
విషణ్ణవదనా హ్యేతే త్యక్తప్రహరణా దిశః। పలాయన్తేఽత్ర హరయస్త్రాసాదుత్ఫుల్లలోచనాః
వీరందరి ముఖాలు విషాదంగా ఉన్నాయి. ఆయుధాలు వదిలేసి, భయంతో పెద్ద పెద్ద కళ్లతో అన్ని దిశలకూ పారిపోతున్నారు.
అన్యోన్యస్య న లజ్జన్తే న నిరీక్షన్తి పృష్ఠతః। విప్రకర్షన్తి చాన్యోన్యం పతితం లఙ్ఘయన్తి చ
వారు ఒకరినొకరు చూసుకుని సిగ్గుపడటం లేదు, వెనక్కి తిరిగి చూడటం లేదు. ఒకరినొకరు లాగుకుంటూ, పడిపోయిన వారిని దాటి వెళ్తున్నారు.
ఏతస్మిన్నన్తరే వీరో గదాపాణిర్విభీషణః। సుగ్రీవం వర్ధయామాస రాఘవం చ జయాశిషా
అంతలోనే గద చేత పట్టుకున్న వీరుడు వి భీషణుడు, సుగ్రీవునికి ధైర్యం చెప్పి, రాఘవునికి విజయాశీస్సులు పలికాడు.
విభీషణం చ సుగ్రీవో దృష్ట్వా వానరభీషణమ్। ఋక్షరాజం మహాత్మానం సమీపస్థమువాచ హ
వానరులకు భయంకరుడైన విభీషణుడిని, ధైర్యవంతుడైన ఎద్దులాంటి రీక్షరాజును దగ్గరగా చూసి, సుగ్రీవుడు అతనితో ఇలా మాటలాడాడు.
విభీషణోఽయం సమ్ప్రాప్తో యం దృష్ట్వా వానరర్షభాః। ద్రవన్త్యాయతసంత్రాసా రావణాత్మజశఙ్కయా
ఇతడే విభీషణుడు, ఇతడిని చూసి వానరులలో అగ్రగణ్యులు రావణుని కుమారుడని అనుమానించి, పెద్ద భయంతో పారిపోతున్నారు.
శీఘ్రమేతాన్ సుసంత్రస్తాన్ బహుధా విప్రధావితాన్। పర్యవస్థాపయాఖ్యాహి విభీషణముపస్థితమ్
ఈ భయంతో అన్ని వైపులా చెల్లాచెదురైపోయిన వానరులను త్వరగా కూడగట్టించి, విభీషణుడు వచ్చాడని వారికి చెప్పు.
సుగ్రీవేణైవముక్తస్తు జామ్బవానృక్షపార్థివః। వానరాన్ సాన్త్వయామాస సంనివర్త్య ప్రధావతః
సుగ్రీవుడు ఇలా చెప్పగానే, రీక్షరాజు జాంబవంతుడు పారిపోతున్న వానరులను ఆపి, వారిని ఓదార్చి తిరిగి తీసుకొచ్చాడు.
తే నివృత్తాః పునః సర్వే వానరాస్త్యక్తసాధ్వసాః। ఋక్షరాజవచః శ్రుత్వా తం చ దృష్ట్వా విభీషణమ్
రీక్షరాజు మాటలు విని, విభీషణుడిని చూసి, అందరు వానరులు భయాన్ని వదిలేసి మళ్లీ అక్కడికి వచ్చారు.
విభీషణస్తు రామస్య దృష్ట్వా గాత్రం శరైశ్చితమ్। లక్ష్మణస్య తు ధర్మాత్మా బభూవ వ్యథితస్తదా
అయితే, రాముని శరీరం బాణాలతో గాయపడి ఉండటం, లక్ష్మణునికీ అలాగే ఉండటం చూసి, ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు ఎంతో మనసు కలతచెందాడు.
జలక్లిన్నేన హస్తేన తయోర్నేత్రే విమృజ్య చ। శోకసమ్పీడితమనా రురోద విలలాప చ
నీటితో తడిసిన చేతితో వారి కళ్లను తుడిచాడు; మనసు దుఃఖంతో నిండిపోయి, విభీషణుడు ఏడ్చాడు, విలపించాడు.
ఇమౌ తౌ సత్త్వసమ్పన్నౌ విక్రాన్తౌ ప్రియసంయుగౌ। ఇమామవస్థాం గమితౌ రాక్షసైః కూటయోధిభిః
ధైర్యం, పరాక్రమం ఉన్న వీరిద్దరూ యుద్ధాన్ని ఇష్టపడే వారు; అలాంటి వీరిని మోసపూరితమైన రాక్షసులు ఇలాంటి స్థితికి తెచ్చారు.
భ్రాతృపుత్రేణ చైతేన దుష్పుత్రేణ దురాత్మనా। రాక్షస్యా జిహ్మయా బుద్ధ్యా వఞ్చితావృజువిక్రమౌ
ఈ రాక్షసుని కుమారుడు, దుష్టబుద్ధి కలిగినవాడు, వీరిద్దరు నేరుగా నడిచే వీరులను వంచించాడు.
శరైరిమావలం విద్ధౌ రుధిరేణ సముక్షితౌ। వసుధాయామిమౌ సుప్తౌ దృశ్యేతే శల్యకావివ
బాణాలతో గాయపడి, రక్తంతో తడిసి, వీరిద్దరూ భూమిపై పడుకుని, గాయపడ్డ గొప్ప ఏనుగుల్లా కనిపిస్తున్నారు.