త్వం నిత్యం సువిషణ్ణం మామాశ్వాసయసి లక్ష్మణ। గతాసుర్నాద్య శక్తోఽసి మామార్తమభిభాషితుమ్
లక్ష్మణా, నేను దుఃఖంలో ఉన్నప్పుడు నువ్వు ఎప్పుడూ నన్ను ఓదార్చేవాడివి. ఇప్పుడు నీవు ప్రాణాలు కోల్పోయి, నీ బాధిత అన్నతో మాట్లాడలేకపోతున్నావు.
యేనాద్య బహవో యుద్ధే నిహతా రాక్షసాః క్షితౌ। తస్యామేవాద్య శూరస్త్వం శేషే వినిహతః శనైః
నీవు ఈరోజు యుద్ధంలో అనేక రాక్షసులను సంహరించావు. ఇప్పుడు నీవే వీరుడవై, నెమ్మదిగా భూమిపై పడివున్నావు.
శయానః శరతల్పేఽస్మిన్ సశోణితపరిస్రుతః। శరభూతస్తతో భాసి భాస్కరోఽస్తమివ వ్రజన్
ఈ బాణాల మంచంపై, రక్తం కారుతున్న నీవు, బాణాల వల్ల మారిపోయినట్లు, పడమరలోకి అస్తమించిపోతున్న సూర్యుడిలా కనిపిస్తున్నావు.
బాణాభిహతమర్మత్వాన్న శక్నోషీహ భాషితుమ్। రుజా చాబ్రువతో యస్య దృష్టిరాగేణ సూచ్యతే
బాణాలు ప్రాణస్థానాల్లో తగిలి నీవు మాట్లాడలేకపోతున్నావు. మాట్లాడే ప్రయత్నంలో నీ కళ్లలో నొప్పి స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
యథైవ మాం వనం యాన్తమనుయాతో మహాద్యుతిః। అహమప్యనుయాస్యామి తథైవైనం యమక్షయమ్
నీవు అప్పట్లో నేను అడవికి వెళ్ళినప్పుడు నా వెంట వచ్చినట్లే, ఇప్పుడు నేనూ నీ వెంట యమలోకానికి వెళ్తాను.
ఇష్టబన్ధుజనో నిత్యం మాం చ నిత్యమనువ్రతః। ఇమామద్య గతోఽవస్థాం మమానార్యస్య దుర్నయైః
తన బంధువులను ఎప్పుడూ ప్రేమించి, నాకూ ఎప్పుడూ నమ్మకంగా ఉన్న అతడు, నా అర్హత లేని పనుల వల్ల ఈ స్థితికి వచ్చాడు.
సురుష్టేనాపి వీరేణ లక్ష్మణేన న సంస్మరే। పరుషం విప్రియం చాపి శ్రావితం తు కదాచన
కోపంగా ఉన్నా కూడా, పరాక్రమశాలి లక్ష్మణుడు ఎప్పుడూ తనకు చెప్పిన కఠినమైన మాటలు, మనసుకు నచ్చని మాటలు గుర్తు చేసుకున్న దాఖలాలు లేవు.
విససర్జైకవేగేన పఞ్చబాణశతాని యః। ఇష్వస్త్రేష్వధికస్తస్మాత్ కార్తవీర్యాచ్చ లక్ష్మణః
ఒకేసారి వందల బాణాలు సంధించగలిగినవాడు, ఆయుధాలలో కార్తవీర్యుడిని మించిపోయినవాడు, అతడే లక్ష్మణుడు.
అస్త్రైరస్త్రాణి యో హన్యాచ్ఛక్రస్యాపి మహాత్మనః। సోఽయముర్వ్యాం హతః శేతే మహార్హశయనోచితః
ఇంద్రుడి వంటి మహాత్ముడి ఆయుధాలను కూడా తన ఆయుధాలతో సంహరించగలిగినవాడు, ఇప్పుడు విలువైన మంచాలపై పడే వాడిగా, భూమిపై హతుడై పడివున్నాడు.
తత్తు మిథ్యా ప్రలప్తం మాం ప్రధక్ష్యతి న సంశయః। యన్మయా న కృతో రాజా రాక్షసానాం విభీషణః
నేను చెప్పిన అబద్ధం తప్పకుండా నన్ను కాల్చేస్తుంది. ఎందుకంటే నేను విభీషణుడిని రాక్షసుల రాజుగా చేయలేదు.
అస్మిన్ ముహూర్తే సుగ్రీవ ప్రతియాతుమితోఽర్హసి। మత్వా హీనం మయా రాజన్ రావణోఽభిభవిష్యతి
ఈ క్షణంలోనే, సుగ్రీవా, నువ్వు ఇక్కడినుండి వెళ్ళిపోవాలి. ఎందుకంటే నన్ను కోల్పోయినవాడిగా భావించి, రావణుడు నిన్ను జయించగలడు.
అఙ్గదం తు పురస్కృత్య ససైన్యం సపరిచ్ఛదమ్। సాగరం తర సుగ్రీవ నీలేన చ నలేన చ
అంగదుడిని ముందుంచుకుని, నీ సైన్యంతో, సహాయకులతో కలిసి, నీలుడు, నలుడు తోడుగా, సముద్రాన్ని దాటి పోవు సుగ్రీవా.
కృతం హి సుమహత్కర్మ యదన్యైర్దుష్కరం రణే। ఋక్షరాజేన తుష్యామి గోలాఙ్గూలాధిపేన చ
ఇతరులు యుద్ధంలో చేయలేని గొప్ప కార్యాన్ని నిజంగా చేసినారు. నక్కల రాజు, ఎలుకల అధిపతి చేసిన పనికి నేను సంతోషిస్తున్నాను.
అఙ్గదేన కృతం కర్మ మైన్దేన ద్వివిదేన చ। యుద్ధం కేసరిణా సంఖ్యే ఘోరం సమ్పాతినా కృతమ్
అంగదుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు చేసిన పనులు, కేసరి, సంపాతి యుద్ధంలో చూపిన ధైర్యం ప్రశంసనీయమైనవి.
గవయేన గవాక్షేణ శరభేణ గజేన చ। అన్యైశ్చ హరిభిర్యుద్ధం మదర్థే త్యక్తజీవితైః
గవయుడు, గవాక్షుడు, శరభుడు, గజుడు మరియు మరికొంతమంది వానరులు నా కోసం ప్రాణాలు అర్పించి యుద్ధం చేశారు.
న చాతిక్రమితుం శక్యం దైవం సుగ్రీవ మానుషైః। యత్తు శక్యం వయస్యేన సుహృదా వా పరం మమ
సుగ్రీవా, మనుషుల శక్తికి మించి దైవాన్ని అధిగమించడం సాధ్యం కాదు. అయినా, స్నేహితుడిగా నాకు చేయదగినంత సహాయం మీరు చేశారు.
కృతం సుగ్రీవ తత్ సర్వం భవతా ధర్మభీరుణా। మిత్రకార్యం కృతమిదం భవద్భిర్వానరర్షభాః
సుగ్రీవా, నీవు ధర్మాన్ని పాటిస్తూ చేయవలసినదంతా చేశావు. మీరు, ఈ వానరులందరూ స్నేహబంధానికి న్యాయం చేశారు.
అనుజ్ఞాతా మయా సర్వే యథేష్టం గన్తుమర్హథ। శుశ్రువుస్తస్య యే సర్వే వానరాః పరిదేవితమ్
మీరు అందరూ మీకు ఇష్టమైన చోటికి వెళ్లవచ్చు అని నేను అనుమతి ఇచ్చాను. నా బాధను విన్న వానరులందరూ కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నారు.
వర్తయాంచక్రిరేఽశ్రూణి నేత్రైః కృష్ణేతరేక్షణాః
వారు నల్లని, ఎర్రని కళ్లతో కన్నీళ్లు కార్చారు.
తతః సర్వాణ్యనీకాని స్థాపయిత్వా విభీషణః। ఆజగామ గదాపాణిస్త్వరితం యత్ర రాఘవః
అంతట విభీషణుడు గద చేత పట్టుకుని, సైన్యాన్ని అమర్చిన తర్వాత త్వరగా రాఘవుని వద్దకు వచ్చాడు.
తం దృష్ట్వా త్వరితం యాన్తం నీలాఞ్జనచయోపమమ్। వానరా దుద్రువుః సర్వే మన్యమానాస్తు రావణిమ్
అతడు త్వరగా, నీలిరంగు మబ్బుల్లా వచ్చడాన్ని చూసి, వానరులందరూ అతడిని రావణుడని అనుకుని పారిపోయారు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః ॥౬-
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో నలభై తొమ్మిదవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|పఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే పఞ్చాశః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు వాల్మీకి రామాయణ యుద్ధకాండలో యాభైవ సర్గను వినండి.
అథోవాచ మహాతేజా హరిరాజో మహాబలః। కిమియం వ్యథితా సేనా మూఢవాతేవ నౌర్జలే
అప్పుడు మహాబలుడైన వానరుల రాజు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ సైన్యం ఎందుకు ఇంత బాధతో ఉంది? సముద్రంలో దారి తప్పిన నౌకలా కనిపిస్తోంది.'
సుగ్రీవస్య వచః శ్రుత్వా వాలిపుత్రోఽఙ్గదోఽబ్రవీత్। న త్వం పశ్యసి రామం చ లక్ష్మణం చ మహారథమ్
సుగ్రీవుని మాటలు విని, వాలి కుమారుడైన అంగదుడు ఇలా అన్నాడు: 'నీవు రాముడిని, మహారథుడైన లక్ష్మణుడిని చూడటం లేదా?'
శరజాలాచితౌ వీరావుభౌ దశరథాత్మజౌ। శరతల్పే మహాత్మానౌ శయానౌ రుధిరోక్షితౌ
దశరథుని ఇద్దరు వీర కుమారులు, బాణాలతో కప్పబడి, బాణాల మంచంపై రక్తంతో తడిసిన శరీరాలతో పడుకుని ఉన్నారు.
అథాబ్రవీద్ వానరేన్ద్రః సుగ్రీవః పుత్రమఙ్గదమ్। నానిమిత్తమిదం మన్యే భవితవ్యం భయేన తు
అప్పుడు వానరుల రాజు సుగ్రీవుడు తన కుమారుడు అంగదునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఇది కారణం లేకుండా జరుగుతుందని నేను అనుకోవడం లేదు; ఇది భయంతోనే జరిగిందనిపిస్తోంది.'
విషణ్ణవదనా హ్యేతే త్యక్తప్రహరణా దిశః। పలాయన్తేఽత్ర హరయస్త్రాసాదుత్ఫుల్లలోచనాః
వీరందరి ముఖాలు విషాదంగా ఉన్నాయి. ఆయుధాలు వదిలేసి, భయంతో పెద్ద పెద్ద కళ్లతో అన్ని దిశలకూ పారిపోతున్నారు.
అన్యోన్యస్య న లజ్జన్తే న నిరీక్షన్తి పృష్ఠతః। విప్రకర్షన్తి చాన్యోన్యం పతితం లఙ్ఘయన్తి చ
వారు ఒకరినొకరు చూసుకుని సిగ్గుపడటం లేదు, వెనక్కి తిరిగి చూడటం లేదు. ఒకరినొకరు లాగుకుంటూ, పడిపోయిన వారిని దాటి వెళ్తున్నారు.
ఏతస్మిన్నన్తరే వీరో గదాపాణిర్విభీషణః। సుగ్రీవం వర్ధయామాస రాఘవం చ జయాశిషా
అంతలోనే గద చేత పట్టుకున్న వీరుడు వి భీషణుడు, సుగ్రీవునికి ధైర్యం చెప్పి, రాఘవునికి విజయాశీస్సులు పలికాడు.