సా తు చిన్తయతే నిత్యం సమాప్తవ్రతమాగతమ్। కదా ద్రక్ష్యామి సీతాం చ లక్ష్మణం చ సరాఘవమ్
ఆమె ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూ ఉంటారు—తపస్సు పూర్తయ్యాక, వారు తిరిగి వస్తారని ఎదురు చూస్తూ—'సీతను, లక్ష్మణునిని, రాఘవునితో కలిసి నేను ఎప్పుడు చూస్తానో' అని.
పరిదేవయమానాం తాం రాక్షసీ త్రిజటాబ్రవీత్। మా విషాదం కృథా దేవి భర్తాయం తవ జీవతి
ఆమె ఇలా విలపిస్తూ ఉండగా, రాక్షసీ త్రిజటా ఇలా చెప్పింది: 'అమ్మా, నిరాశ పడకండి. మీ భర్త బతికే ఉన్నాడు.'
కారణని చ వక్ష్యామి మహాన్తి సదృశాని చ। యథేమౌ జీవతో దేవి భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ
ఈ ఇద్దరు అన్నదమ్ములు, రాముడు, లక్ష్మణుడు బతికే ఉన్నారని, ఎందుకు అంటే, గొప్ప కారణాలు, తగిన కారణాలు నేను చెబుతాను, అమ్మా.
నహి కోపపరీతాని హర్షపర్యుత్సుకాని చ। భవన్తి యుధి యోధానాం ముఖాని నిహతే పతౌ
యుద్ధంలో నాయకుడు చనిపోతే, యోధుల ముఖాలు కోపంతో లేదా ఆనందంతో మారిపోవు.
ఇదం విమానం వైదేహి పుష్పకం నామ నామతః। దివ్యం త్వాం ధారయేన్ నేదం యద్యేతౌ గతజీవితౌ
వైదేహి, ఇది పుష్పక విమానం. దీనికి ఆ పేరు ఉంది. ఇది దివ్యమైన రూపంలో నిన్ను మోయడం కుదరదు, ఈ ఇద్దరు మరణించి ఉంటే.
హతవీరప్రధానా హి గతోత్సాహా నిరుద్యమా। సేనా భ్రమతి సంఖ్యేషు హతకర్ణేవ నౌర్జలే
ముఖ్య వీరులు చనిపోయినప్పుడు, ఉత్సాహం పోయినప్పుడు, ప్రయత్నం లేకుండా పోయినప్పుడు, ఆ సేన యుద్ధంలో దారి తప్పిన పడవలా తిరుగుతుంది.
ఇయం పునరసమ్భ్రాన్తా నిరుద్విగ్నా తపస్విని। సేనా రక్షతి కాకుత్స్థౌ మయా ప్రీత్యా నివేదితౌ
ఓ తపస్స్వినీ! ఈ సైన్యం ఏ మాత్రం గందరగోళం లేకుండా, భయపడకుండా, కాకుత్స్థుల రక్షణలో నిశ్చింతగా ఉంది. నేను హర్షంతో నీకు ఈ విషయం చెప్పాను.
సా త్వం భవ సువిస్రబ్ధా అనుమానైః సుఖోదయైః। అహతౌ పశ్య కాకుత్స్థౌ స్నేహాదేతద్ బ్రవీమి తే
కాబట్టి నువ్వు ఈ శుభసూచక సంకేతాలను నమ్మి పూర్తిగా ధైర్యంగా ఉండు. కాకుత్స్థులు ఎవ్వరూ హాని చెందకుండా ఉన్నారు అని ప్రేమతో నీకు చెబుతున్నాను.
అనృతం నోక్తపూర్వం మే న చ వక్ష్యామి మైథిలి। చారిత్రసుఖశీలత్వాత్ ప్రవిష్టాసి మనో మమ
మైతిలీ! నేను ఎప్పుడూ అబద్ధం చెప్పలేదు, ఇకపై కూడా చెప్పను. నీ మంచితనంతో, మృదుత్వంతో నా హృదయంలో స్థానం సంపాదించావు.
నేమౌ శక్యౌ రణే జేతుం సేన్ద్రైరపి సురాసురైః। తాదృశం దర్శనం దృష్ట్వా మయా చోదీరితం తవ
ఇంద్రుడు సహా దేవతలు, అసురులు కూడా వీరిద్దరిని యుద్ధంలో ఓడించలేరు. అలాంటి దృశ్యం చూసి నేను నీకు ఈ మాటలు చెప్పాను.
ఇదం తు సుమహచ్చిత్రం శరైః పశ్యస్వ మైథిలి। విసంజ్ఞౌ పతితావేతౌ నైవ లక్ష్మీర్విముఞ్చతి
మైతిలీ! ఈ అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని చూడు. వీరిద్దరూ బాణాల తాకిడికి స్పృహ కోల్పోయి పడిపోయినా, వారి తేజస్సు మాత్రం తగ్గలేదు.
ప్రాయేణ గతసత్త్వానాం పురుషాణాం గతాయుషామ్। దృశ్యమానేషు వక్త్రేషు పరం భవతి వైకృతమ్
సాధారణంగా ప్రాణం పోయినవారి ముఖాల్లో తీవ్రమైన వికారాలు కనిపిస్తాయి.
త్యజ శోకం చ దుఃఖం చ మోహం చ జనకాత్మజే। రామలక్ష్మణయోరర్థే నాద్య శక్యమజీవితుమ్
జనకుని కుమార్తె! నీవు శోకాన్ని, బాధను, మోహాన్ని వదిలిపెట్టు. రాముడు, లక్ష్మణుని కోసం ఈ రోజు ప్రాణాలతో ఉండడం సాధ్యం కాదు.
శ్రుత్వా తు వచనం తస్యాః సీతా సురసుతోపమా। కృతాఞ్జలిరువాచేమామేవమస్త్వితి మైథిలీ
ఆమె మాటలు విని, దేవకన్యతో సమానమైన సీతా, చేతులు జోడించి, 'అలా జరగాలి' అని మైతిలీ సమాధానం చెప్పింది.
విమానం పుష్పకం తత్తు సంనివర్త్య మనోజవమ్। దీనా త్రిజటయా సీతా లఙ్కామేవ ప్రవేశితా
తర్వాత మనోజవంతో ఉన్న పుష్పక విమానాన్ని వెనక్కు తిప్పి, దుఃఖంతో ఉన్న సీతను త్రిజటా లంకలోకి తీసుకెళ్లింది.
తతస్త్రిజటయా సార్ధం పుష్పకాదవరుహ్య సా। అశోకవనికామేవ రాక్షసీభిః ప్రవేశితా
అనంతరం త్రిజటతో కలిసి సీత పుష్పక విమానం నుండి దిగింది. రాక్షసీసులు ఆమెను అశోకవనంలోకి తీసుకెళ్లారు.
ప్రవిశ్య సీతా బహువృక్షఖణ్డాం తాం రాక్షసేన్ద్రస్య విహారభూమిమ్। సమ్ప్రేక్ష్య సంచిన్త్య చ రాజపుత్రౌ పరం విషాదం సముపాజగామ
అనేక వృక్షాలతో నిండిన, రాక్షసుల రాజు విహారస్థలమైన ఆ వనంలోకి ప్రవేశించిన సీత, ఆ ఇద్దరు రాజకుమారులను తలచుకుంటూ, తీవ్ర నిరాశకు లోనైంది.
thumb|నవచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో యుద్ధకాండలో నలభై తొమ్మిదవ సర్గ ప్రారంభమవుతోంది.
ఘోరేణ శరబన్ధేన బద్ధౌ దశరథాత్మజౌ। నిఃశ్వసన్తౌ యథా నాగౌ శయానౌ రుధిరోక్షితౌ
భయంకరమైన బాణాల బంధంలో చిక్కుకున్న దశరథుని కుమారులు, గాయాలతో రక్తంలో మునిగిపోయి, గాఢంగా ఊపిరాడుతూ, పడిపోయిన ఏనుగుల్లా ఉన్నారు.
సర్వే తే వానరశ్రేష్ఠాః ససుగ్రీవమహాబలాః। పరివార్య మహాత్మానౌ తస్థుః శోకపరిప్లుతాః
అందులో సుగ్రీవుడు సహా, మహాబలశాలి వానరులందరూ, ఆ మహాత్ములైన అన్నదమ్ములను చుట్టుముట్టి, దుఃఖంతో నిలబడ్డారు.
ఏతస్మిన్నన్తరే రామః ప్రత్యబుధ్యత వీర్యవాన్। స్థిరత్వాత్ సత్త్వయోగాచ్చ శరైః సందానితోఽపి సన్
అప్పట్లోనే ధైర్యవంతుడైన రాముడు, బాణాలతో బంధించబడ్డా, తన స్థిరత్వం, బలంతో మళ్లీ స్పృహకు వచ్చాడు.
తతో దృష్ట్వా సరుధిరం నిషణ్ణం గాఢమర్పితమ్। భ్రాతరం దీనవదనం పర్యదేవయదాతురః
తర్వాత రాముడు, రక్తంతో నిండిపోయి, బాగా గాయపడిన తన అన్నను, దుఃఖంతో ఉన్న ముఖంతో కూర్చున్నాడని చూసి, మనస్సు బాధతో విలపించాడు.
కిం ను మే సీతయా కార్యం లబ్ధయా జీవితేన వా। శయానం యోఽద్య పశ్యామి భ్రాతరం యుధి నిర్జితమ్
ఇప్పుడు నాకు సీతను పొందినా, ప్రాణం ఉన్నా ఏమి లాభం? నేడు యుద్ధంలో ఓడిపోయిన నా అన్నను చూస్తున్నాను కదా!
శక్యా సీతాసమా నారీ మర్త్యలోకే విచిన్వతా। న లక్ష్మణసమో భ్రాతా సచివః సామ్పరాయికః
ఈ లోకంలో సీతతో సమానమైన స్త్రీని వెతికినా దొరకదు. అలాగే లక్ష్మణుడితో సమానమైన అన్న లేదా మిత్రుడు, సహాయకుడు ఎవ్వరూ ఉండరు.
పరిత్యక్ష్యామ్యహం ప్రాణాన్ వానరాణాం తు పశ్యతామ్। యది పఞ్చత్వమాపన్నః సుమిత్రానన్దవర్ధనః
వానరులు చూస్తుండగానే, సుమిత్రమ్మకు ఆనందాన్ని ఇచ్చిన లక్ష్మణుడు మరణిస్తే, నేను ప్రాణాలు విడిచిపెడతాను.
కిం ను వక్ష్యామి కౌసల్యాం మాతరం కిం ను కైకయీమ్। కథమమ్బాం సుమిత్రాం చ పుత్రదర్శనలాలసామ్
నేను కౌసల్యమ్మకు ఏమంటాను? కైకేయి తల్లికి ఏమని చెప్పగలను? తన కుమారుడిని చూడాలని తహతహలాడుతున్న సుమిత్రమ్మను ఎలా ఓదార్చగలను?
వివత్సాం వేపమానాం చ వేపన్తీం కురరీమివ। కథమాశ్వాసయిష్యామి యది యాస్యామి తం వినా
తన పిల్లను కోల్పోయిన ఆవు లా వణికిపోతున్న సుమిత్రమ్మను, నేను అతడిని లేకుండా వెళ్ళితే, ఎలా ఓదార్చగలను?
కథం వక్ష్యామి శత్రుఘ్నం భరతం చ యశస్వినమ్। మయా సహ వనం యాతో వినా తేనాహమాగతః
నా వెంట అడవికి వచ్చిన శత్రుఘ్నుడు, భరతుడు వంటి మహాత్ములకు, నేను అతడిని లేకుండా తిరిగి వచ్చినప్పుడు, ఏమని చెప్పగలను?
ఉపాలమ్భం న శక్ష్యామి సోఢుమమ్బాసుమిత్రయా। ఇహైవ దేహం త్యక్ష్యామి నహి జీవితుముత్సహే
సుమిత్రమ్మ మందలింపును నేను భరించలేను. ఇక్కడే నా శరీరాన్ని వదిలేస్తాను. ఇక జీవించడాన్ని నేను తట్టుకోలేను.
ధిఙ్మాం దుష్కృతకర్మాణమనార్యం యత్కృతే హ్యసౌ। లక్ష్మణః పతితః శేతే శరతల్పే గతాసువత్
నన్ను, చెడు పనులు చేసిన అర్హత లేని వాడిని, తిడతాను. నా వల్ల లక్ష్మణుడు ప్రాణాలు కోల్పోయి, ఈ బాణాల మంచంపై పడుకున్నాడు.