స్తనౌ చావిరలౌ పీనౌ మామకౌ మగ్నచూచుకౌ। మగ్నా చోత్సేధనీ నాభిః పార్శ్వోరస్కం చ మే చితమ్
నా వక్షోజాలు దగ్గరగా, గట్టిగా, వృత్తంగా ఉన్నాయి. అవి లోపలికి ఒదిగిపోయిన ముద్దులతో ఉన్నాయి. నా నాభి లోతుగా, పైకి కనిపించేలా ఉంది. నా పక్కలు, ఛాతీ చక్కగా ఉన్నాయి.
మమ వర్ణో మణినిభో మృదూన్యఙ్గరుహాణి చ। ప్రతిష్ఠితాం ద్వాదశభిర్మామూచుః శుభలక్షణామ్
నా చర్మం రత్నంలా మెరిసిపోతుంది. నా శరీరంపై ఉన్న రోమాలు మృదువుగా ఉన్నాయి. ఈ పన్నెండు లక్షణాలతో నాకు శుభలక్షణాలు ఉన్నాయని వారు చెప్పారు.
సమగ్రయవమచ్ఛిద్రం పాణిపాదం చ వర్ణవత్। మన్దస్మితేత్యేవ చ మాం కన్యాలాక్షణికా విదుః
నా చేతులు, కాళ్లు యవబీజాల్లా, ఎలాంటి మచ్చలు లేకుండా ఉన్నాయి. నా నవ్వు మృదువుగా ఉంటుంది. వీటి ద్వారా కన్యలకు లక్షణాలు తెలిసిన వారు నన్ను గుర్తించారు.
ఆధిరాజ్యేఽభిషేకో మే బ్రాహ్మణైః పతినా సహ। కృతాన్తకుశలైరుక్తం తత్ సర్వం వితథీకృతమ్
నా భర్తతో కలిసి నాకు రాజ్యాభిషేకం జరుగుతుందని, విధిని బాగా తెలిసిన బ్రాహ్మణులు చెప్పారు. కానీ ఆ మాటలు అన్నీ అర్థంలేని వాటిగా మారిపోయాయి.
శోధయిత్వా జనస్థానం ప్రవృత్తిముపలభ్య చ। తీర్త్వా సాగరమక్షోభ్యం భ్రాతరౌ గోష్పదే హతౌ
జనస్థానం అరణ్యాన్ని శుభ్రం చేసి, జరిగిన సంగతులు తెలుసుకుని, కదలని సముద్రాన్ని దాటి, నా ఇద్దరు అన్నయ్యలు ఆవు పాదంలో నీరు పోయినట్టు హతమయ్యారు.
నను వారుణమాగ్నేయమైన్ద్రం వాయవ్యమేవ చ। అస్త్రం బ్రహ్మశిరశ్చైవ రాఘవౌ ప్రత్యపద్యత
వాస్తవంగా, రాఘవులు వరుణుడు, అగ్ని, ఇంద్రుడు, వాయువు, బ్రహ్మశిరస్సు వంటి ఆయుధాలను పొందారు.
అదృశ్యమానేన రణే మాయయా వాసవోపమౌ। మమ నాథావనాథాయా నిహతౌ రామలక్ష్మణౌ
యుద్ధంలో కనబడని వాడి మాయ వల్ల, ఇంద్రునితో సమానమైన రాముడు, లక్ష్మణుడు—నాకు రక్షకులు—హతమై, నన్ను అనాధలా చేశారు.
నహి దృష్టిపథం ప్రాప్య రాఘవస్య రణే రిపుః। జీవన్ ప్రతినివర్తేత యద్యపి స్యాన్మనోజవః
యుద్ధంలో రాఘవుని దృష్టికి వచ్చిన శత్రువు, ఎంత వేగంగా ఉన్నా, బతికి తిరిగి వెళ్లలేడు.
న కాలస్యాతిభారోఽస్తి కృతాన్తశ్చ సుదుర్జయః। యత్ర రామః సహ భ్రాత్రా శేతే యుధి నిపాతితః
కాలానికి ఏ భారమూ ఎక్కువ కాదు. మరణదేవుడు నిజంగా జయించలేనివాడు. రాముడు తన అన్నతో కలిసి యుద్ధంలో పడిపోయినప్పుడు ఇది స్పష్టమవుతుంది.
న శోచామి తథా రామం లక్ష్మణం చ మహారథమ్। నాత్మానం జననీం చాపి యథా శ్వశ్రూం తపస్వినీమ్
రామునికీ, మహారథుడైన లక్ష్మణునికీ, నాకు, నా తల్లికీ అంతగా బాధపడటం లేదు. కానీ నా తపస్సుతో ఉన్న అత్తగారికోసమే ఎక్కువగా విచారిస్తున్నాను.
సా తు చిన్తయతే నిత్యం సమాప్తవ్రతమాగతమ్। కదా ద్రక్ష్యామి సీతాం చ లక్ష్మణం చ సరాఘవమ్
ఆమె ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూ ఉంటారు—తపస్సు పూర్తయ్యాక, వారు తిరిగి వస్తారని ఎదురు చూస్తూ—'సీతను, లక్ష్మణునిని, రాఘవునితో కలిసి నేను ఎప్పుడు చూస్తానో' అని.
పరిదేవయమానాం తాం రాక్షసీ త్రిజటాబ్రవీత్। మా విషాదం కృథా దేవి భర్తాయం తవ జీవతి
ఆమె ఇలా విలపిస్తూ ఉండగా, రాక్షసీ త్రిజటా ఇలా చెప్పింది: 'అమ్మా, నిరాశ పడకండి. మీ భర్త బతికే ఉన్నాడు.'
కారణని చ వక్ష్యామి మహాన్తి సదృశాని చ। యథేమౌ జీవతో దేవి భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ
ఈ ఇద్దరు అన్నదమ్ములు, రాముడు, లక్ష్మణుడు బతికే ఉన్నారని, ఎందుకు అంటే, గొప్ప కారణాలు, తగిన కారణాలు నేను చెబుతాను, అమ్మా.
నహి కోపపరీతాని హర్షపర్యుత్సుకాని చ। భవన్తి యుధి యోధానాం ముఖాని నిహతే పతౌ
యుద్ధంలో నాయకుడు చనిపోతే, యోధుల ముఖాలు కోపంతో లేదా ఆనందంతో మారిపోవు.
ఇదం విమానం వైదేహి పుష్పకం నామ నామతః। దివ్యం త్వాం ధారయేన్ నేదం యద్యేతౌ గతజీవితౌ
వైదేహి, ఇది పుష్పక విమానం. దీనికి ఆ పేరు ఉంది. ఇది దివ్యమైన రూపంలో నిన్ను మోయడం కుదరదు, ఈ ఇద్దరు మరణించి ఉంటే.
హతవీరప్రధానా హి గతోత్సాహా నిరుద్యమా। సేనా భ్రమతి సంఖ్యేషు హతకర్ణేవ నౌర్జలే
ముఖ్య వీరులు చనిపోయినప్పుడు, ఉత్సాహం పోయినప్పుడు, ప్రయత్నం లేకుండా పోయినప్పుడు, ఆ సేన యుద్ధంలో దారి తప్పిన పడవలా తిరుగుతుంది.
ఇయం పునరసమ్భ్రాన్తా నిరుద్విగ్నా తపస్విని। సేనా రక్షతి కాకుత్స్థౌ మయా ప్రీత్యా నివేదితౌ
ఓ తపస్స్వినీ! ఈ సైన్యం ఏ మాత్రం గందరగోళం లేకుండా, భయపడకుండా, కాకుత్స్థుల రక్షణలో నిశ్చింతగా ఉంది. నేను హర్షంతో నీకు ఈ విషయం చెప్పాను.
సా త్వం భవ సువిస్రబ్ధా అనుమానైః సుఖోదయైః। అహతౌ పశ్య కాకుత్స్థౌ స్నేహాదేతద్ బ్రవీమి తే
కాబట్టి నువ్వు ఈ శుభసూచక సంకేతాలను నమ్మి పూర్తిగా ధైర్యంగా ఉండు. కాకుత్స్థులు ఎవ్వరూ హాని చెందకుండా ఉన్నారు అని ప్రేమతో నీకు చెబుతున్నాను.
అనృతం నోక్తపూర్వం మే న చ వక్ష్యామి మైథిలి। చారిత్రసుఖశీలత్వాత్ ప్రవిష్టాసి మనో మమ
మైతిలీ! నేను ఎప్పుడూ అబద్ధం చెప్పలేదు, ఇకపై కూడా చెప్పను. నీ మంచితనంతో, మృదుత్వంతో నా హృదయంలో స్థానం సంపాదించావు.
నేమౌ శక్యౌ రణే జేతుం సేన్ద్రైరపి సురాసురైః। తాదృశం దర్శనం దృష్ట్వా మయా చోదీరితం తవ
ఇంద్రుడు సహా దేవతలు, అసురులు కూడా వీరిద్దరిని యుద్ధంలో ఓడించలేరు. అలాంటి దృశ్యం చూసి నేను నీకు ఈ మాటలు చెప్పాను.
ఇదం తు సుమహచ్చిత్రం శరైః పశ్యస్వ మైథిలి। విసంజ్ఞౌ పతితావేతౌ నైవ లక్ష్మీర్విముఞ్చతి
మైతిలీ! ఈ అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని చూడు. వీరిద్దరూ బాణాల తాకిడికి స్పృహ కోల్పోయి పడిపోయినా, వారి తేజస్సు మాత్రం తగ్గలేదు.
ప్రాయేణ గతసత్త్వానాం పురుషాణాం గతాయుషామ్। దృశ్యమానేషు వక్త్రేషు పరం భవతి వైకృతమ్
సాధారణంగా ప్రాణం పోయినవారి ముఖాల్లో తీవ్రమైన వికారాలు కనిపిస్తాయి.
త్యజ శోకం చ దుఃఖం చ మోహం చ జనకాత్మజే। రామలక్ష్మణయోరర్థే నాద్య శక్యమజీవితుమ్
జనకుని కుమార్తె! నీవు శోకాన్ని, బాధను, మోహాన్ని వదిలిపెట్టు. రాముడు, లక్ష్మణుని కోసం ఈ రోజు ప్రాణాలతో ఉండడం సాధ్యం కాదు.
శ్రుత్వా తు వచనం తస్యాః సీతా సురసుతోపమా। కృతాఞ్జలిరువాచేమామేవమస్త్వితి మైథిలీ
ఆమె మాటలు విని, దేవకన్యతో సమానమైన సీతా, చేతులు జోడించి, 'అలా జరగాలి' అని మైతిలీ సమాధానం చెప్పింది.
విమానం పుష్పకం తత్తు సంనివర్త్య మనోజవమ్। దీనా త్రిజటయా సీతా లఙ్కామేవ ప్రవేశితా
తర్వాత మనోజవంతో ఉన్న పుష్పక విమానాన్ని వెనక్కు తిప్పి, దుఃఖంతో ఉన్న సీతను త్రిజటా లంకలోకి తీసుకెళ్లింది.
తతస్త్రిజటయా సార్ధం పుష్పకాదవరుహ్య సా। అశోకవనికామేవ రాక్షసీభిః ప్రవేశితా
అనంతరం త్రిజటతో కలిసి సీత పుష్పక విమానం నుండి దిగింది. రాక్షసీసులు ఆమెను అశోకవనంలోకి తీసుకెళ్లారు.
ప్రవిశ్య సీతా బహువృక్షఖణ్డాం తాం రాక్షసేన్ద్రస్య విహారభూమిమ్। సమ్ప్రేక్ష్య సంచిన్త్య చ రాజపుత్రౌ పరం విషాదం సముపాజగామ
అనేక వృక్షాలతో నిండిన, రాక్షసుల రాజు విహారస్థలమైన ఆ వనంలోకి ప్రవేశించిన సీత, ఆ ఇద్దరు రాజకుమారులను తలచుకుంటూ, తీవ్ర నిరాశకు లోనైంది.
thumb|నవచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో యుద్ధకాండలో నలభై తొమ్మిదవ సర్గ ప్రారంభమవుతోంది.
ఘోరేణ శరబన్ధేన బద్ధౌ దశరథాత్మజౌ। నిఃశ్వసన్తౌ యథా నాగౌ శయానౌ రుధిరోక్షితౌ
భయంకరమైన బాణాల బంధంలో చిక్కుకున్న దశరథుని కుమారులు, గాయాలతో రక్తంలో మునిగిపోయి, గాఢంగా ఊపిరాడుతూ, పడిపోయిన ఏనుగుల్లా ఉన్నారు.
సర్వే తే వానరశ్రేష్ఠాః ససుగ్రీవమహాబలాః। పరివార్య మహాత్మానౌ తస్థుః శోకపరిప్లుతాః
అందులో సుగ్రీవుడు సహా, మహాబలశాలి వానరులందరూ, ఆ మహాత్ములైన అన్నదమ్ములను చుట్టుముట్టి, దుఃఖంతో నిలబడ్డారు.