భర్తారం నిహతం దృష్ట్వా లక్ష్మణం చ మహాబలమ్। విలలాప భృశం సీతా కరుణం శోకకర్శితా
భర్తను హతుడిగా, మహాబలుడైన లక్ష్మణుని కూడా చూసిన సీతా, దుఃఖంతో బాగా విలపించింది.
ఊచుర్లాక్షణికా యే మాం పుత్రిణ్యవిధవేతి చ। తేఽద్య సర్వే హతే రామే జ్ఞానినోఽనృతవాదినః
నీవు ఎప్పుడూ విధవవు కావు, నీకు సంతానం కలుగుతుంది అని చెప్పిన వారు, రాముడు హతుడైన ఈ రోజు అబద్ధం చెప్పినవారయ్యారు.
యజ్వనో మహిషీం యే మామూచుః పత్నీం చ సత్రిణః। తేఽద్య సర్వే హతే రామే జ్ఞానినోఽనృతవాదినః
నీవు యజ్ఞాలు చేసే భర్తకు భార్యవని, పుణ్యకార్యాలయజ్ఞపతికి సతీమణివని అన్నవారు, రాముడు హతుడైన ఈ రోజు అబద్ధం చెప్పినవారయ్యారు.
వీరపార్థివపత్నీనాం యే విదుర్భర్తృపూజితామ్। తేఽద్య సర్వే హతే రామే జ్ఞానినోఽనృతవాదినః
పరాక్రమశాలి రాజుని భార్యగా గౌరవించబడినవని తెలిసినవారు, రాముడు హతుడైన ఈ రోజు అబద్ధం చెప్పినవారయ్యారు.
ఊచుః సంశ్రవణే యే మాం ద్విజాః కార్తాన్తికాః శుభామ్। తేఽద్య సర్వే హతే రామే జ్ఞానినోఽనృతవాదినః
పుణ్యకార్యాలలో ద్విజులు నన్ను శుభలక్షణాలున్నదని, మంగళకారిణియని అన్నవారు, రాముడు హతుడైన ఈ రోజు అబద్ధం చెప్పినవారయ్యారు.
ఇమాని ఖలు పద్మాని పాదయోర్వై కులస్త్రియః। ఆధిరాజ్యేఽభిషిచ్యన్తే నరేన్ద్రైః పతిభిః సహ
ఇవి నిజంగా మంచి కుటుంబాల మహిళల పాదాల వద్ద పద్మాలే. వారు తమ భర్తలతో కలిసి రాజ్యాభిషేకం పొందుతారు.
వైధవ్యం యాన్తి యైర్నార్యోఽలక్షణైర్భాగ్యదుర్లభాః। నాత్మనస్తాని పశ్యామి పశ్యన్తీ హతలక్షణా
దురదృష్టవంతులైన మహిళలు, దుర్లక్షణాల వల్ల విధవలు అవుతారు. అలాంటి లక్షణాలు నాలో లేవు, అయినా నా అదృష్టం పోయినదాన్ని చూస్తున్నాను.
సత్యనామాని పద్మాని స్త్రీణాముక్తాని లక్షణైః। తాన్యద్య నిహతే రామే వితథాని భవన్తి మే
స్త్రీలకు 'నిజమైన పద్మాలు' అని చెప్పిన లక్షణాలు, రాముడు హతుడైన ఈ రోజు నాకు అర్థరహితంగా మారాయి.
కేశాః సూక్ష్మాః సమా నీలా భ్రువౌ చాసంహతే మమ। వృత్తే చారోమకే జఙ్ఘే దన్తాశ్చావిరలా మమ
నా జుట్టు మెత్తగా, సమంగా, నల్లగా ఉంది. నా కనుబొమ్మలు కలిపి లేవు. నా కాళ్ల మోకాళ్లు వృత్తాకారంగా, మృదువుగా ఉన్నాయి. నా పళ్ళు సమంగా, పగుళ్లు లేకుండా ఉన్నాయి.
శఙ్ఖే నేత్రే కరౌ పాదౌ గుల్ఫావూరూ సమౌ చితౌ। అనువృత్తనఖాః స్నిగ్ధాః సమాశ్చాఙ్గులయో మమ
నా కళ్ళు శంఖంలా ఆకారంలో ఉన్నాయి. నా చేతులు, కాళ్లు బాగున్నాయి. నా మడమలు, తొడలు సమంగా, చక్కగా ఉన్నాయి. నా గోర్లు మెత్తగా, సమంగా ఉన్నాయి. నా వేళ్లు నేరుగా ఉన్నాయి.
స్తనౌ చావిరలౌ పీనౌ మామకౌ మగ్నచూచుకౌ। మగ్నా చోత్సేధనీ నాభిః పార్శ్వోరస్కం చ మే చితమ్
నా వక్షోజాలు దగ్గరగా, గట్టిగా, వృత్తంగా ఉన్నాయి. అవి లోపలికి ఒదిగిపోయిన ముద్దులతో ఉన్నాయి. నా నాభి లోతుగా, పైకి కనిపించేలా ఉంది. నా పక్కలు, ఛాతీ చక్కగా ఉన్నాయి.
మమ వర్ణో మణినిభో మృదూన్యఙ్గరుహాణి చ। ప్రతిష్ఠితాం ద్వాదశభిర్మామూచుః శుభలక్షణామ్
నా చర్మం రత్నంలా మెరిసిపోతుంది. నా శరీరంపై ఉన్న రోమాలు మృదువుగా ఉన్నాయి. ఈ పన్నెండు లక్షణాలతో నాకు శుభలక్షణాలు ఉన్నాయని వారు చెప్పారు.
సమగ్రయవమచ్ఛిద్రం పాణిపాదం చ వర్ణవత్। మన్దస్మితేత్యేవ చ మాం కన్యాలాక్షణికా విదుః
నా చేతులు, కాళ్లు యవబీజాల్లా, ఎలాంటి మచ్చలు లేకుండా ఉన్నాయి. నా నవ్వు మృదువుగా ఉంటుంది. వీటి ద్వారా కన్యలకు లక్షణాలు తెలిసిన వారు నన్ను గుర్తించారు.
ఆధిరాజ్యేఽభిషేకో మే బ్రాహ్మణైః పతినా సహ। కృతాన్తకుశలైరుక్తం తత్ సర్వం వితథీకృతమ్
నా భర్తతో కలిసి నాకు రాజ్యాభిషేకం జరుగుతుందని, విధిని బాగా తెలిసిన బ్రాహ్మణులు చెప్పారు. కానీ ఆ మాటలు అన్నీ అర్థంలేని వాటిగా మారిపోయాయి.
శోధయిత్వా జనస్థానం ప్రవృత్తిముపలభ్య చ। తీర్త్వా సాగరమక్షోభ్యం భ్రాతరౌ గోష్పదే హతౌ
జనస్థానం అరణ్యాన్ని శుభ్రం చేసి, జరిగిన సంగతులు తెలుసుకుని, కదలని సముద్రాన్ని దాటి, నా ఇద్దరు అన్నయ్యలు ఆవు పాదంలో నీరు పోయినట్టు హతమయ్యారు.
నను వారుణమాగ్నేయమైన్ద్రం వాయవ్యమేవ చ। అస్త్రం బ్రహ్మశిరశ్చైవ రాఘవౌ ప్రత్యపద్యత
వాస్తవంగా, రాఘవులు వరుణుడు, అగ్ని, ఇంద్రుడు, వాయువు, బ్రహ్మశిరస్సు వంటి ఆయుధాలను పొందారు.
అదృశ్యమానేన రణే మాయయా వాసవోపమౌ। మమ నాథావనాథాయా నిహతౌ రామలక్ష్మణౌ
యుద్ధంలో కనబడని వాడి మాయ వల్ల, ఇంద్రునితో సమానమైన రాముడు, లక్ష్మణుడు—నాకు రక్షకులు—హతమై, నన్ను అనాధలా చేశారు.
నహి దృష్టిపథం ప్రాప్య రాఘవస్య రణే రిపుః। జీవన్ ప్రతినివర్తేత యద్యపి స్యాన్మనోజవః
యుద్ధంలో రాఘవుని దృష్టికి వచ్చిన శత్రువు, ఎంత వేగంగా ఉన్నా, బతికి తిరిగి వెళ్లలేడు.
న కాలస్యాతిభారోఽస్తి కృతాన్తశ్చ సుదుర్జయః। యత్ర రామః సహ భ్రాత్రా శేతే యుధి నిపాతితః
కాలానికి ఏ భారమూ ఎక్కువ కాదు. మరణదేవుడు నిజంగా జయించలేనివాడు. రాముడు తన అన్నతో కలిసి యుద్ధంలో పడిపోయినప్పుడు ఇది స్పష్టమవుతుంది.
న శోచామి తథా రామం లక్ష్మణం చ మహారథమ్। నాత్మానం జననీం చాపి యథా శ్వశ్రూం తపస్వినీమ్
రామునికీ, మహారథుడైన లక్ష్మణునికీ, నాకు, నా తల్లికీ అంతగా బాధపడటం లేదు. కానీ నా తపస్సుతో ఉన్న అత్తగారికోసమే ఎక్కువగా విచారిస్తున్నాను.
సా తు చిన్తయతే నిత్యం సమాప్తవ్రతమాగతమ్। కదా ద్రక్ష్యామి సీతాం చ లక్ష్మణం చ సరాఘవమ్
ఆమె ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూ ఉంటారు—తపస్సు పూర్తయ్యాక, వారు తిరిగి వస్తారని ఎదురు చూస్తూ—'సీతను, లక్ష్మణునిని, రాఘవునితో కలిసి నేను ఎప్పుడు చూస్తానో' అని.
పరిదేవయమానాం తాం రాక్షసీ త్రిజటాబ్రవీత్। మా విషాదం కృథా దేవి భర్తాయం తవ జీవతి
ఆమె ఇలా విలపిస్తూ ఉండగా, రాక్షసీ త్రిజటా ఇలా చెప్పింది: 'అమ్మా, నిరాశ పడకండి. మీ భర్త బతికే ఉన్నాడు.'
కారణని చ వక్ష్యామి మహాన్తి సదృశాని చ। యథేమౌ జీవతో దేవి భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ
ఈ ఇద్దరు అన్నదమ్ములు, రాముడు, లక్ష్మణుడు బతికే ఉన్నారని, ఎందుకు అంటే, గొప్ప కారణాలు, తగిన కారణాలు నేను చెబుతాను, అమ్మా.
నహి కోపపరీతాని హర్షపర్యుత్సుకాని చ। భవన్తి యుధి యోధానాం ముఖాని నిహతే పతౌ
యుద్ధంలో నాయకుడు చనిపోతే, యోధుల ముఖాలు కోపంతో లేదా ఆనందంతో మారిపోవు.
ఇదం విమానం వైదేహి పుష్పకం నామ నామతః। దివ్యం త్వాం ధారయేన్ నేదం యద్యేతౌ గతజీవితౌ
వైదేహి, ఇది పుష్పక విమానం. దీనికి ఆ పేరు ఉంది. ఇది దివ్యమైన రూపంలో నిన్ను మోయడం కుదరదు, ఈ ఇద్దరు మరణించి ఉంటే.
హతవీరప్రధానా హి గతోత్సాహా నిరుద్యమా। సేనా భ్రమతి సంఖ్యేషు హతకర్ణేవ నౌర్జలే
ముఖ్య వీరులు చనిపోయినప్పుడు, ఉత్సాహం పోయినప్పుడు, ప్రయత్నం లేకుండా పోయినప్పుడు, ఆ సేన యుద్ధంలో దారి తప్పిన పడవలా తిరుగుతుంది.
ఇయం పునరసమ్భ్రాన్తా నిరుద్విగ్నా తపస్విని। సేనా రక్షతి కాకుత్స్థౌ మయా ప్రీత్యా నివేదితౌ
ఓ తపస్స్వినీ! ఈ సైన్యం ఏ మాత్రం గందరగోళం లేకుండా, భయపడకుండా, కాకుత్స్థుల రక్షణలో నిశ్చింతగా ఉంది. నేను హర్షంతో నీకు ఈ విషయం చెప్పాను.
సా త్వం భవ సువిస్రబ్ధా అనుమానైః సుఖోదయైః। అహతౌ పశ్య కాకుత్స్థౌ స్నేహాదేతద్ బ్రవీమి తే
కాబట్టి నువ్వు ఈ శుభసూచక సంకేతాలను నమ్మి పూర్తిగా ధైర్యంగా ఉండు. కాకుత్స్థులు ఎవ్వరూ హాని చెందకుండా ఉన్నారు అని ప్రేమతో నీకు చెబుతున్నాను.
అనృతం నోక్తపూర్వం మే న చ వక్ష్యామి మైథిలి। చారిత్రసుఖశీలత్వాత్ ప్రవిష్టాసి మనో మమ
మైతిలీ! నేను ఎప్పుడూ అబద్ధం చెప్పలేదు, ఇకపై కూడా చెప్పను. నీ మంచితనంతో, మృదుత్వంతో నా హృదయంలో స్థానం సంపాదించావు.
నేమౌ శక్యౌ రణే జేతుం సేన్ద్రైరపి సురాసురైః। తాదృశం దర్శనం దృష్ట్వా మయా చోదీరితం తవ
ఇంద్రుడు సహా దేవతలు, అసురులు కూడా వీరిద్దరిని యుద్ధంలో ఓడించలేరు. అలాంటి దృశ్యం చూసి నేను నీకు ఈ మాటలు చెప్పాను.