thumb|చతుఃపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే చతుఃపఞ్చాశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో యాభై నాల్గవ సర్గను వినండి.
కామధేనుం వసిష్ఠోఽపి యదా న త్యజతే మునిః। తదాస్య శబలాం రామ విశ్వామిత్రోఽన్వకర్షత
వసిష్ఠుడు కామధేనువును ఇవ్వకపోయినప్పుడు, విశ్వామిత్రుడు ఆ మచ్చలున్న ఆవును లాక్కెళ్లడం మొదలుపెట్టాడు, ఓ రామా.
నీయమానా తు శబలా రామ రాజ్ఞా మహాత్మనా। దుఃఖితా చిన్తయామాస రుదన్తీ శోకకర్శితా
ఆ మహాత్ముడైన రాజు చేత లాక్కెళ్లబడుతున్నప్పుడు, మచ్చలున్న ఆవు బాధతో ఏడుస్తూ, మనసులో విచారంగా ఆలోచించసాగింది.
పరిత్యక్తా వసిష్ఠేన కిమహం సుమహాత్మనా। యాహం రాజభృతైర్దీనా హ్రియేయ భృశదుఃఖితా
'అంత గొప్ప వసిష్ఠుడు నన్ను వదిలేశాడా? నేను రాజు సేవకుల చేత బాధతో లాక్కెళ్లబడుతున్నాను.'
కిం మయాపకృతం తస్య మహర్షేర్భావితాత్మనః। యన్మామనాగసం దృష్ట్వా భక్తాం త్యజతి ధార్మికః
'ఆ మహర్షికి నేను ఏ తప్పు చేశాను? నేను నిర్దోషిగా, భక్తిగా ఉండగా, ధర్మశీలుడైన ఆయన నన్ను ఎందుకు వదిలేశాడు?'
ఇతి సంచిన్తయిత్వా తు నిఃశ్వస్య చ పునః పునః। జగామ వేగేన తదా వసిష్ఠం పరమౌజసమ్
అలా ఆలోచిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, వెంటనే పరమౌజస్వి వసిష్ఠుని దగ్గరకు వేగంగా వెళ్లింది.
నిర్ధూయ తాంస్తదా భృత్యాన్ శతశః శత్రుసూదన। జగామానిలవేగేన పాదమూలం మహాత్మనః
రాజు సేవకులను వందల కొద్దీ దూరం తిప్పి, శత్రువులను నాశనం చేసే వాడా, ఆ ఆవు గాలి వేగంతో మహాత్ముడైన వసిష్ఠుని పాదాల దగ్గరకు పరుగెత్తింది.
శబలా సా రుదన్తీ చ క్రోశన్తీ చేదమబ్రవీత్। వసిష్ఠస్యాగ్రతః స్థిత్వా రుదన్తీ మేఘనిఃస్వనా
ఆ మచ్చలున్న ఆవు ఏడుస్తూ, అరుస్తూ, వసిష్ఠుని ముందు నిలబడి, మేఘగర్జనలా గట్టిగా ఏడుస్తూ ఇలా చెప్పింది.
భగవన్ కిం పరిత్యక్తా త్వయాహం బ్రహ్మణః సుత। యస్మాద్ రాజభటా మాం హి నయన్తే త్వత్సకాశతః
'ఓ మహానుభావా, బ్రహ్మదేవుని కుమారుడా, నీవు నన్ను ఎందుకు వదిలేశావు? నీ సమక్షంలో నుంచే రాజు సైనికులు నన్ను లాక్కెళ్తున్నారు.'
ఏవముక్తస్తు బ్రహ్మర్షిరిదం వచనమబ్రవీత్। శోకసంతప్తహృదయాం స్వసారమివ దుఃఖితామ్
అలా అడిగినప్పుడు ఆ బ్రహ్మర్షి, దుఃఖంతో మనసు మండిపోతూ ఉన్న తన సోదరిని చూసినట్టు, ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.
న త్వాం త్యజామి శబలే నాపి మేఽపకృతం త్వయా। ఏష త్వాం నయతే రాజా బలాన్మత్తో మహాబలః
శబలే, నేను నిన్ను వదిలిపెట్టను. నువ్వు నాకు ఏ తప్పు చేయలేదు. కానీ ఈ మహాబలుడు రాజు బలవంతంగా నిన్ను నన్ను విడదీయబోతున్నాడు.
నహి తుల్యం బలం మహ్యం రాజా త్వద్య విశేషతః। బలీ రాజా క్షత్రియశ్చ పృథివ్యాః పతిరేవ చ
ఈ రోజు నా బలం రాజుకంటే తక్కువ. రాజు బలవంతుడు, క్షత్రియుడు, భూమికి అధిపతి కూడా.
ఇయమక్షౌహిణీ పూర్ణా గజవాజిరథాకులా। హస్తిధ్వజసమాకీర్ణా తేనాసౌ బలవత్తరః
ఈ సైన్యం అంతా ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండిపోయి, ధ్వజాలతో అలంకరించబడి ఉంది. అందుకే అతడు మరింత బలవంతుడు.
ఏవముక్తా వసిష్ఠేన ప్రత్యువాచ వినీతవత్। వచనం వచనజ్ఞా సా బ్రహ్మర్షిమతులప్రభమ్
వశిష్ఠుడు ఇలా చెప్పగానే, ఆమె వినయంగా, మాటల్లో నైపుణ్యం కలిగి ఉన్నవాడిగా, ఆ మహాప్రభావం గల బ్రహ్మర్షిని ఇలా సమాధానమిచ్చింది.
న బలం క్షత్రియస్యాహుర్బ్రాహ్మణా బలవత్తరాః। బ్రహ్మన్ బ్రహ్మబలం దివ్యం క్షాత్రాచ్చ బలవత్తరమ్
క్షత్రియుని బలం ఎక్కువని ఎవరూ చెప్పరు. బ్రహ్మన్, బ్రాహ్మణుని దివ్యమైన బలం క్షత్రియుని బలాన్ని మించిపోతుంది.
అప్రమేయం బలం తుభ్యం న త్వయా బలవత్తరః। విశ్వామిత్రో మహావీర్యస్తేజస్తవ దురాసదమ్
మీ బలం కొలవలేనిది. విశ్వామిత్రుడు గొప్ప వీరుడు అయినా, మీకంటే బలవంతుడు కాదు. మీ తేజస్సు అందరికీ అందనిది.
నియుఙ్క్ష్వ మాం మహాతేజస్త్వం బ్రహ్మబలసమ్భృతామ్। తస్య దర్పం బలం యత్నం నాశయామి దురాత్మనః
మహాతేజస్సు గలవాడవు, బ్రాహ్మణ బలం నిండినవాడవు, నన్ను ఆజ్ఞాపించు. ఆ దురాత్ముడి అహంకారాన్ని, బలాన్ని, ప్రయత్నాన్ని నేను నశింపజేస్తాను.
ఇత్యుక్తస్తు తయా రామ వసిష్ఠస్తు మహాయశాః। సృజస్వేతి తదోవాచ బలం పరబలార్దనమ్
అలా ఆమె చెప్పగానే, రామా, మహాకీర్తి గల వశిష్ఠుడు, 'నీ బలాన్ని విడుదల చేయి, శత్రు సైన్యాలను నశింపజేయు' అని అన్నాడు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా సురభిః సాసృజత్ తదా। తస్యా హుంభారవోత్సృష్టాః పహ్లవాః శతశో నృప
వశిష్ఠుని మాటలు విని, ఆ సమయంలో సురభి, గర్జనతో వందలాది పహ్లవులను సృష్టించింది, ఓ రాజా.
నాశయన్తి బలం సర్వం విశ్వామిత్రస్య పశ్యతః। స రాజా పరమక్రుద్ధః క్రోధవిస్ఫారితేక్షణః
విశ్వామిత్రుడు చూస్తుండగానే, వారు అతని సైన్యాన్ని అంతటినీ నశింపజేశారు. రాజు అత్యంత కోపంతో, కన్నులు అగ్నిలా మండుతూ ఉన్నాడు.
పహ్లవాన్ నాశయామాస శస్త్రైరుచ్చావచైరపి। విశ్వామిత్రార్దితాన్ దృష్ట్వా పహ్లవాన్ శతశస్తదా
రాజు పెద్ద చిన్న ఆయుధాలతో పహ్లవులను సంహరించాడు. విశ్వామిత్రుని చేత బాధపడుతున్న వందలాది పహ్లవులను చూసి—
భూయ ఏవాసృజద్ ఘోరాన్ శకాన్ యవనమిశ్రితాన్। తైరాసీత్ సంవృతా భూమిః శకైర్యవనమిశ్రితైః
ఆమె మళ్లీ భయంకరమైన శకులను, యవనులతో కలిపి సృష్టించింది. ఆ శకులు, యవనులతో భూమి నిండిపోయింది.
ప్రభావద్భిర్మహావీర్యైర్హేమకింజల్కసంనిభైః। తీక్ష్ణాసిపట్టిశధరైర్హేమవర్ణామ్బరావృతైః
వారు ప్రకాశవంతులు, మహావీరులు, బంగారు రేణువుల్లా మెరిసిపోతున్నారు. పదునైన ఖడ్గాలు, కత్తులు చేతబట్టి, బంగారు వస్త్రాలు ధరించి ఉన్నారు.
నిర్దగ్ధం తద్బలం సర్వం ప్రదీప్తైరివ పావకైః। తతోఽస్త్రాణి మహాతేజా విశ్వామిత్రో ముమోచ హ। తైస్తే యవనకామ్బోజా బర్బరాశ్చాకులీకృతాః
ఆ సైన్యం అంతా మండుతున్న అగ్నిలా కాలిపోయింది. వెంటనే మహాతేజస్సు గల విశ్వామిత్రుడు ఆయుధాలను ప్రయోగించాడు. వాటివల్ల యవనులు, కామ్బోజులు, బర్బరులు గందరగోళానికి లోనయ్యారు.
thumb|పఞ్చపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే పఞ్చపఞ్చాశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో ఐదు పదిహేనవ సర్గను వినండి.
తతస్తానాకులాన్ దృష్ట్వా విశ్వామిత్రాస్త్రమోహితాన్। వసిష్ఠశ్చోదయామాస కామధుక్ సృజ యోగతః
అప్పుడు విశ్వామిత్రుని ఆయుధాల వల్ల వారు గందరగోళంలో పడినట్టు చూసి, వశిష్ఠుడు కామధేనువును యోగబలంతో సృష్టించమని ప్రేరేపించాడు.
తస్యా హుంకారతో జాతాః కామ్బోజా రవిసంనిభాః। ఊధసశ్చాథ సమ్భూతా బర్బరాః శస్త్రపాణయః
ఆమె గర్జనతో సూర్యుడిలా ప్రకాశించే కామ్బోజులు పుట్టారు. ఆవు ఉబ్బుతో ఆయుధాలు పట్టిన బర్బరులు వెలిసారు.
యోనిదేశాచ్చ యవనాః శకృద్దేశాచ్ఛకాః స్మృతాః। రోమకూపేషు మ్లేచ్ఛాశ్చ హారీతాః సకిరాతకాః
గర్భస్థానంలో యవనులు పుట్టారు, మలదేశంలో శకులు ఉద్భవించారు. వెంట్రుక రంధ్రాల్లో మ్లేచ్ఛులు, హారీతులు, కిరాతులు నివసిస్తున్నారు.
తైస్తన్నిషూదితం సర్వం విశ్వామిత్రస్య తత్క్షణాత్। సపదాతిగజం సాశ్వం సరథం రఘునన్దన
అప్పుడే, రఘువంశంలో ఆనందంగా ఉన్న రామా, వాళ్లందరూ కలిసి విష్వామిత్రుని సైన్యాన్ని, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో సహా, పూర్తిగా నాశనం చేసేశారు.
దృష్ట్వా నిషూదితం సైన్యం వసిష్ఠేన మహాత్మనా। విశ్వామిత్రసుతానాం తు శతం నానావిధాయుధమ్
వసిష్ఠ మహాత్ముడు తన సైన్యాన్ని సంహరించడాన్ని చూసి, వివిధ ఆయుధాలు పట్టుకున్న విష్వామిత్రుని వందమంది కుమారులు ముందుకు వచ్చారు.