నిష్పన్దౌ తు తదా దృష్ట్వా భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। వసుధాయాం నిరుచ్ఛ్వాసౌ హతావిత్యన్వమన్యత
ఆ సమయంలో రాముడు, లక్ష్మణుడు నేలపై కదలకుండా, ఊపిరాడకుండా కనిపించడంతో, వారు ఇద్దరినీ చనిపోయారని నమ్మారు.
హర్షేణ తు సమావిష్ట ఇన్ద్రజిత్ సమితిఞ్జయః। ప్రవివేశ పురీం లఙ్కాం హర్షయన్ సర్వనైర్ఋతాన్
ఆందోళనలో మునిగిపోయిన ఇంద్రజిత్, యుద్ధంలో విజయం సాధించినవాడు, లంక నగరంలోకి ప్రవేశించి, అందరు రాక్షసులను ఆనందింపజేశాడు.
రామలక్ష్మణయోర్దృష్ట్వా శరీరే సాయకైశ్చితే। సర్వాణి చాఙ్గోపాఙ్గాని సుగ్రీవం భయమావిశత్
రాముడు, లక్ష్మణుడు శరీరంలో ప్రతి భాగం బాణాలతో గాయపడినట్లు చూసి, సుగ్రీవుడికి భయం పట్టుకుంది.
తమువాచ పరిత్రస్తం వానరేన్ద్రం విభీషణః। సబాష్పవదనం దీనం శోకవ్యాకులలోచనమ్
ఆ భయంతో, కన్నీళ్లు తడిసి, దుఃఖంతో కళ్లు నిండిన వానరుల రాజు సుగ్రీవుడిని, విభీషణుడు ఇలా ఉత్సాహపరిచాడు.
అలం త్రాసేన సుగ్రీవ బాష్పవేగో నిగృహ్యతామ్। ఏవంప్రాయాణి యుద్ధాని విజయో నాస్తి నైష్ఠికః
సుగ్రీవా, భయపడటం చాలును; కన్నీటి ప్రవాహాన్ని ఆపుకో. యుద్ధంలో ఇలాంటివే జరుగుతుంటాయి — విజయం ఎప్పుడూ ఖచ్చితంగా ఉండదు.
సభాగ్యశేషతాస్మాకం యది వీర భవిష్యతి। మోహమేతౌ ప్రహాస్యేతే మహాత్మానౌ మహాబలౌ
వీరా, మనకు ఇంకా కొంత అదృష్టం మిగిలి ఉంటే, ఈ ఇద్దరు మహాత్ములు, మహాబలశాలులు తమ మోహాన్ని వదిలేస్తారు.
పర్యవస్థాపయాత్మానమనాథం మాం చ వానర। సత్యధర్మాభిరక్తానాం నాస్తి మృత్యుకృతం భయమ్
ఓ వానరా, నీవు ధైర్యంగా ఉండి, నాకు కూడా ఆశ్రయం ఇవ్వు. సత్యం, ధర్మానికి నిబద్ధులైనవారికి మరణం వల్ల భయం ఉండదు.
ఏవముక్త్వా తతస్తస్య జలక్లిన్నేన పాణినా। సుగ్రీవస్య శుభే నేత్రే ప్రమమార్జ విభీషణః
ఇలా చెప్పిన తరువాత, విభీషణుడు నీటితో తడిన తన చేతితో సుగ్రీవుని అందమైన కళ్లను తుడిచాడు.
తతః సలిలమాదాయ విద్యయా పరిజప్య చ। సుగ్రీవనేత్రే ధర్మాత్మా ప్రమమార్జ విభీషణః
తర్వాత, నీరు తీసుకుని మంత్రాలు పఠించి, ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు సుగ్రీవుని కళ్లను తుడిచాడు.
విమృజ్య వదనం తస్య కపిరాజస్య ధీమతః। అబ్రవీత్ కాలసమ్ప్రాప్తమసమ్భ్రాన్తమిదం వచః
ఆ ధీరుడైన వానరరాజు ముఖాన్ని తుడిచిన విభీషణుడు, సమయానికి తగిన శాంతమైన మాటలు చెప్పాడు.
న కాలః కపిరాజేన్ద్ర వైక్లవ్యమవలమ్బితుమ్। అతిస్నేహోఽపి కాలేఽస్మిన్ మరణాయోపకల్పతే
ఓ వానరరాజా, ఇప్పుడు నిరాశలో పడే సమయం కాదు. ఈ సమయంలో ఎక్కువ ప్రేమ కూడా ప్రాణహానికే దారి తీస్తుంది.
తస్మాదుత్సృజ్య వైక్లవ్యం సర్వకార్యవినాశనమ్। హితం రామపురోగాణాం సైన్యానామనుచిన్తయ
కాబట్టి, అన్ని పనులను నాశనం చేసే నిరాశను వదిలిపెట్టి, రాముడు ముందుండే సైన్యాలకు మేలు చేసే విషయాలను ఆలోచించు.
అథ వా రక్ష్యతాం రామో యావత్సంజ్ఞావిపర్యయః। లబ్ధసంజ్ఞౌ హి కాకుత్స్థౌ భయం నౌ వ్యపనేష్యతః
లేదా, రాముడిని జ్ఞానం తిరిగి వచ్చే వరకు రక్షించండి. కకుత్స్థులైన ఆ ఇద్దరు జ్ఞానం పొందిన వెంటనే మన భయం పోతుంది.
నైతత్ కించన రామస్య న చ రామో ముమూర్షతి। నహ్యేనం హాస్యతే లక్ష్మీర్దుర్లభా యా గతాయుషామ్
ఇది రామునికి ఏమి కాదు; రాముడు మరణించాలనుకోడు. ఆయుష్కాలం ముగిసినవారిని లక్ష్మీ దేవి వదలదు.
తస్మాదాశ్వాసయాత్మానం బలం చాశ్వాసయ స్వకమ్। యావత్ సైన్యాని సర్వాణి పునః సంస్థాపయామ్యహమ్
కాబట్టి, నీవు ధైర్యంగా ఉండి, నీ సైన్యాన్ని కూడా ధైర్యపరచు. నేను మళ్లీ అన్ని సైన్యాలను స్థిరపరచే వరకు.
ఏతే హి ఫుల్లనయనాస్త్రాసాదాగతసాధ్వసాః। కర్ణే కర్ణే ప్రకథితా హరయో హరిసత్తమ
ఈ వానరులు భయంతో కళ్ళు పెద్దవిగా చేసుకొని, వణికుతూ ఒకరికి ఒకరు చెవిలో చెవికి భయాన్ని చెప్పుకుంటున్నారు, ఓ వానరశ్రేష్ఠా.
మాం తు దృష్ట్వా ప్రధావన్తమనీకం సమ్ప్రహర్షితమ్। త్యజన్తు హరయస్త్రాసం భుక్తపూర్వామివ స్రజమ్
కానీ, నన్ను ఆనందంతో ముందుకు పరుగెత్తుతూ చూసినప్పుడు, ఈ వానరులు వేసుకున్న హారాన్ని వదిలేసినట్లుగా భయాన్ని వదిలేయాలి.
సమాశ్వాస్య తు సుగ్రీవం రాక్షసేన్ద్రో విభీషణః। విద్రుతం వానరానీకం తత్ సమాశ్వాసయత్ పునః
అప్పుడు రాక్షసాధిపతి విభీషణుడు సుగ్రీవుని ధైర్యపరిచి, విడివిడిగా ఉన్న వానరసైన్యాన్ని మళ్లీ ధైర్యపరిచాడు.
ఇన్ద్రజిత్ తు మహామాయః సర్వసైన్యసమావృతః। వివేశ నగరీం లఙ్కాం పితరం చాభ్యుపాగమత్
మాయలో నిపుణుడైన ఇంద్రజిత్, తన సర్వసైన్యంతో కలిసి లంక నగరంలోకి ప్రవేశించి, తన తండ్రి వద్దకు వెళ్లాడు.
ఉత్పపాత తతో హృష్టః పుత్రం చ పరిషస్వజే। రావణో రక్షసాం మధ్యే శ్రుత్వా శత్రూ నిపాతితౌ
ఆ సమయంలో రాక్షసుల మధ్య రావణుడు ఆనందంతో లేచి, తన శత్రువులు పడిపోయారని విని తన కుమారుని ఆలింగనం చేసుకున్నాడు.
ఉపాఘ్రాయ చ తం మూర్ధ్ని పప్రచ్ఛ ప్రీతమానసః। పృచ్ఛతే చ యథావృత్తం పిత్రే తస్మై న్యవేదయత్
తన కుమారుని తలని ముద్దాడి, హర్షంతో మనసు నిండిన రావణుడు అడిగాడు. తండ్రి అడిగిన ప్రశ్నలకు ఇంద్రజిత్ జరిగినదాన్ని వివరంగా చెప్పాడు.
యథా తౌ శరబన్ధేన నిశ్చేష్టౌ నిష్ప్రభౌ కృతౌ
ఆ ఇద్దరిని బాణాలతో బంధించి, ఎలా కదలలేని వారిగా, శక్తి లేని వారిగా చేసాడో...
స హర్షవేగానుగతాన్తరాత్మా శ్రుత్వా గిరం తస్య మహారథస్య। జహౌ జ్వరం దాశరథేః సముత్థం ప్రహృష్టవాచాభిననన్ద పుత్రమ్
ఆ మహారథుని మాటలు విని, అతని హృదయం ఆనందంతో నిండిపోయింది. రామునివల్ల కలిగిన ఆందోళనను వదిలిపెట్టి, ఉల్లాసంగా తన కుమారుడిని అభినందించాడు.
thumb|సప్తచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే సప్తచత్వారింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో నలభైఏడు వ సర్గను ఇప్పుడు వినండి.
తస్మిన్ ప్రవిష్టే లఙ్కాయాం కృతార్థే రావణాత్మజే। రాఘవం పరివార్యాథ రరక్షుర్వానరర్షభాః
రావణుని కుమారుడు తన పని పూర్తిచేసుకుని లంకలోకి వెళ్లిన తర్వాత, వానరులలో శ్రేష్ఠులు రాముని చుట్టూ చేరి అతన్ని కాపాడారు.
హనుమానఙ్గదో నీలః సుషేణః కుముదో నలః। గజో గవాక్షో గవయః శరభో గన్ధమాదనః
హనుమంతుడు, అంగదుడు, నీలుడు, సుషేణుడు, కుముదుడు, నలుడు, గజుడు, గవాక్షుడు, గవయుడు, శరభుడు, గంధమాదనుడు—
జామ్బవానృషభః స్కన్ధో రమ్భః శతబలిః పృథుః। వ్యూఢానీకాశ్చ యత్తాశ్చ ద్రుమానాదాయ సర్వతః
జాంబవంతుడు, ఋషభుడు, స్కంధుడు, రంభుడు, శతబలుడు, పృథుడు, ఇంకా సిద్ధంగా ఉన్న ఇతర నాయకులు అందరూ చుట్టూ ఉన్న చెట్లను పట్టుకున్నారు.
వీక్షమాణా దిశః సర్వాస్తిర్యగూర్ధ్వం చ వానరాః। తృణేష్వపి చ చేష్టత్సు రాక్షసా ఇతి మేనిరే
వానరులు అన్ని దిశల్లో, పైకీ, పక్కలకీ జాగ్రత్తగా చూశారు. గడ్డి కదిలినా రాక్షసులే అనుకున్నారు.
రావణశ్చాపి సంహృష్టో విసృజ్యేన్ద్రజితం సుతమ్। ఆజుహావ తతః సీతారక్షణీ రాక్షసీస్తదా
రావణుడు ఆనందంతో తన కుమారుడు ఇంద్రజిత్ను పంపి, ఆ తర్వాత సీతను కాపాడే రాక్షసీస్త్రీలను పిలిపించాడు.
రాక్షస్యస్త్రిజటా చాపి శాసనాత్ తముపస్థితాః। తా ఉవాచ తతో హృష్టో రాక్షసీ రాక్షసాధిపః
రాక్షసీస్త్రీలు, త్రిజటతో కలిసి, రావణుని ఆజ్ఞతో అక్కడికి వచ్చారు. అప్పుడా రాక్షసాధిపతి సంతోషంగా వారితో మాట్లాడాడు.