రాఘవౌ పతితౌ దృష్ట్వా శరజాలసమన్వితౌ। బభూవుర్వ్యథితాః సర్వే వానరాః సవిభీషణాః
రాఘవులు ఇద్దరూ బాణాల గుళికతో కప్పబడి పడిపోయిన దృశ్యాన్ని చూసి, వానరులు అందరూ విభీషణుతో కలిసి బాధపడ్డారు.
అన్తరిక్షం నిరీక్షన్తో దిశః సర్వాశ్చ వానరాః। న చైనం మాయయా ఛన్నం దదృశూ రావణిం రణే
వానరులు అందరూ ఆకాశాన్ని, దిక్కులను చూస్తూ, యుద్ధంలో మాయతో దాగిపోయిన రావణుని కుమారుడిని చూడలేకపోయారు.
తం తు మాయాప్రతిచ్ఛన్నం మాయయైవ విభీషణః। వీక్షమాణో దదర్శాగ్రే భ్రాతుః పుత్రమవస్థితమ్। తమప్రతిమకర్మాణమప్రతిద్వన్ద్వమాహవే
కానీ విభీషణుడు మాయతో దాగి ఉన్న తన అన్నయ్య కుమారుడిని ముందే చూసి, యుద్ధంలో సమానమేలేని, అపూర్వమైన కార్యాలు చేసిన వాడిగా గుర్తించాడు.
దదర్శాన్తర్హితం వీరం వరదానాద్ విభీషణః। తేజసా యశసా చైవ విక్రమేణ చ సంయుతః
విభీషణుడు మాయవశంగా దాగి ఉన్న ఆ వీరుణ్ణి, అతని తేజస్సు, కీర్తి, పరాక్రమంతో కూడినవాడిగా చూశాడు.
ఇన్ద్రజిత్ త్వాత్మనః కర్మ తౌ శయానౌ సమీక్ష్య చ। ఉవాచ పరమప్రీతో హర్షయన్ సర్వరాక్షసాన్
ఇంద్రజిత్ తన కార్యాన్ని చూసి, ఆ ఇద్దరూ పడుకుని ఉన్న దృశ్యాన్ని గమనించి, ఎంతో ఆనందంతో రాక్షసులను హర్షపరిచేలా ఇలా అన్నాడు.
దూషణస్య చ హన్తారౌ ఖరస్య చ మహాబలౌ। సాదితౌ మామకైర్బాణైర్భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ
దూషణుడిని సంహరించినవారు, మహాబలుడు ఖరుడిని చంపినవారు, రామలక్ష్మణ సోదరులు నా బాణాలతో నేలపై పడిపోయారు.
నేమౌ మోక్షయితుం శక్యావేతస్మాదిషుబన్ధనాత్। సర్వైరపి సమాగమ్య సర్షిసఙ్ఘైః సురాసురైః
ఈ బాణాల బంధనంనుంచి వీరిద్దరిని ఎవ్వరూ విడిపించలేరు, దేవతలు, ఋషులు అందరూ కలిసికూడినా సాధ్యం కాదు.
యత్కృతే చిన్తయానస్య శోకార్తస్య పితుర్మమ। అస్పృష్ట్వా శయనం గాత్రైస్త్రియామా యాతి శర్వరీ
ఎవరినిబట్టి నా తండ్రి మనసులో ఆందోళనతో, దుఃఖంతో, పడకపై శరీరం పెట్టకుండా, రాత్రంతా నిద్రలేక గడుపుతున్నాడో,
కృత్స్నేయం యత్కృతే లఙ్కా నదీ వర్షాస్వివాకులా। సోఽయం మూలహరోఽనర్థః సర్వేషాం శమితో మయా
ఎవరినిబట్టి లంకా మొత్తం వర్షాకాలంలో నదిలా కలవరపడిందో, అందరికీ బాధలకు మూలమైన ఆ కారణాన్ని నేను తొలగించాను.
రామస్య లక్ష్మణస్యైవ సర్వేషాం చ వనౌకసామ్। విక్రమా నిష్ఫలాః సర్వే యథా శరది తోయదాః
రాముడు, లక్ష్మణుడు, అరణ్యవాసులందరి పరాక్రమం autumnలో మేఘాలా వ్యర్థమైపోయింది.
ఏవముక్త్వా తు తాన్ సర్వాన్ రాక్షసాన్ పరిపశ్యతః। యూథపానపి తాన్ సర్వాంస్తాడయత్ స చ రావణిః
అలా చెప్పి, రాక్షసులు అందరూ చూస్తుండగా, ఇంద్రజిత్ ఆ వానరసేనాధిపతులందరినీ బలంగా కొట్టాడు.
నీలం నవభిరాహత్య మైన్దం సద్వివిదం తథా। త్రిభిస్త్రిభిరమిత్రఘ్నస్తతాప పరమేషుభిః
నీలుడిని తొమ్మిది బాణాలతో, మైందుని, వివిదుని కూడా మూడు మూడు బాణాలతో గాయపరిచాడు. శత్రువులను సంహరించేవాడు అద్భుతమైన బాణాలతో వారిని బాధించాడు.
జామ్బవన్తం మహేష్వాసో విద్ధ్వా బాణేన వక్షసి। హనూమతో వేగవతో విససర్జ శరాన్ దశ
మహాశక్తివంతుడైన ఇంద్రజిత్ జాంబవంతుని ఛాతీలో ఒక బాణంతో గాయపరిచాడు. వేగవంతుడైన హనుమంతునిపై పది బాణాలు వదిలాడు.
గవాక్షం శరభం చైవ తావప్యమితవిక్రమౌ। ద్వాభ్యాం ద్వాభ్యాం మహావేగో వివ్యాధ యుధి రావణిః
అపారమైన పరాక్రమం ఉన్న గవాక్షుడు, శరభుడు ఇద్దరినీ యుద్ధంలో రెండేసి బాణాలతో గాయపరిచాడు.
గోలాఙ్గూలేశ్వరం చైవ వాలిపుత్రమథాఙ్గదమ్। వివ్యాధ బహుభిర్బాణైస్త్వరమాణోఽథ రావణిః
కోతి సేనాధిపతి గోలాంగూలుని, వాలి కుమారుడు అంగదుని కూడా ఇంద్రజిత్ అనేక బాణాలతో వేగంగా గాయపరిచాడు.
తాన్ వానరవరాన్ భిత్త్వా శరైరగ్నిశిఖోపమైః। ననాద బలవాంస్తత్ర మహాసత్త్వః స రావణిః
అగ్నిజ్వాలలా ఉన్న బాణాలతో ఆ వానరశ్రేష్ఠులను గాయపరిచి, మహాబలశాలి అయిన రావణుని కుమారుడు అక్కడ గర్జించాడు.
తానర్దయిత్వా బాణౌఘైస్త్రసయిత్వా చ వానరాన్। ప్రజహాస మహాబాహుర్వచనం చేదమబ్రవీత్
బాణవర్షాలతో వారిని బాధించి, వానరులను భయపెట్టి, ఆ మహాబాహుడు నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు.
శరబన్ధేన ఘోరేణ మయా బద్ధౌ చమూముఖే। సహితౌ భ్రాతరావేతౌ నిశామయత రాక్షసాః
ఈ భయంకరమైన బాణబంధంతో ఈ ఇద్దరు అన్నదమ్ములను యుద్ధరంగంలో నేను బంధించాను. రాక్షసులారా! వీరిని చూడండి.
ఏవముక్తాస్తు తే సర్వే రాక్షసాః కూటయోధినః। పరం విస్మయమాపన్నాః కర్మణా తేన హర్షితాః
ఇలా వినగానే, మాయయుద్ధంలో నిపుణులైన రాక్షసులందరూ ఆ కార్యాన్ని చూసి ఎంతో ఆశ్చర్యపడి ఆనందించారు.
వినేదుశ్చ మహానాదాన్ సర్వే తే జలదోపమాః। హతో రామ ఇతి జ్ఞాత్వా రావణిం సమపూజయన్
వారు అందరూ మేఘాల్లా గర్జిస్తూ, 'రాముడు చనిపోయాడు' అని భావించి, రావణుని కుమారుడిని ఘనంగా సత్కరించారు.
నిష్పన్దౌ తు తదా దృష్ట్వా భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। వసుధాయాం నిరుచ్ఛ్వాసౌ హతావిత్యన్వమన్యత
ఆ సమయంలో రాముడు, లక్ష్మణుడు నేలపై కదలకుండా, ఊపిరాడకుండా కనిపించడంతో, వారు ఇద్దరినీ చనిపోయారని నమ్మారు.
హర్షేణ తు సమావిష్ట ఇన్ద్రజిత్ సమితిఞ్జయః। ప్రవివేశ పురీం లఙ్కాం హర్షయన్ సర్వనైర్ఋతాన్
ఆందోళనలో మునిగిపోయిన ఇంద్రజిత్, యుద్ధంలో విజయం సాధించినవాడు, లంక నగరంలోకి ప్రవేశించి, అందరు రాక్షసులను ఆనందింపజేశాడు.
రామలక్ష్మణయోర్దృష్ట్వా శరీరే సాయకైశ్చితే। సర్వాణి చాఙ్గోపాఙ్గాని సుగ్రీవం భయమావిశత్
రాముడు, లక్ష్మణుడు శరీరంలో ప్రతి భాగం బాణాలతో గాయపడినట్లు చూసి, సుగ్రీవుడికి భయం పట్టుకుంది.
తమువాచ పరిత్రస్తం వానరేన్ద్రం విభీషణః। సబాష్పవదనం దీనం శోకవ్యాకులలోచనమ్
ఆ భయంతో, కన్నీళ్లు తడిసి, దుఃఖంతో కళ్లు నిండిన వానరుల రాజు సుగ్రీవుడిని, విభీషణుడు ఇలా ఉత్సాహపరిచాడు.
అలం త్రాసేన సుగ్రీవ బాష్పవేగో నిగృహ్యతామ్। ఏవంప్రాయాణి యుద్ధాని విజయో నాస్తి నైష్ఠికః
సుగ్రీవా, భయపడటం చాలును; కన్నీటి ప్రవాహాన్ని ఆపుకో. యుద్ధంలో ఇలాంటివే జరుగుతుంటాయి — విజయం ఎప్పుడూ ఖచ్చితంగా ఉండదు.
సభాగ్యశేషతాస్మాకం యది వీర భవిష్యతి। మోహమేతౌ ప్రహాస్యేతే మహాత్మానౌ మహాబలౌ
వీరా, మనకు ఇంకా కొంత అదృష్టం మిగిలి ఉంటే, ఈ ఇద్దరు మహాత్ములు, మహాబలశాలులు తమ మోహాన్ని వదిలేస్తారు.
పర్యవస్థాపయాత్మానమనాథం మాం చ వానర। సత్యధర్మాభిరక్తానాం నాస్తి మృత్యుకృతం భయమ్
ఓ వానరా, నీవు ధైర్యంగా ఉండి, నాకు కూడా ఆశ్రయం ఇవ్వు. సత్యం, ధర్మానికి నిబద్ధులైనవారికి మరణం వల్ల భయం ఉండదు.
ఏవముక్త్వా తతస్తస్య జలక్లిన్నేన పాణినా। సుగ్రీవస్య శుభే నేత్రే ప్రమమార్జ విభీషణః
ఇలా చెప్పిన తరువాత, విభీషణుడు నీటితో తడిన తన చేతితో సుగ్రీవుని అందమైన కళ్లను తుడిచాడు.
తతః సలిలమాదాయ విద్యయా పరిజప్య చ। సుగ్రీవనేత్రే ధర్మాత్మా ప్రమమార్జ విభీషణః
తర్వాత, నీరు తీసుకుని మంత్రాలు పఠించి, ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు సుగ్రీవుని కళ్లను తుడిచాడు.
విమృజ్య వదనం తస్య కపిరాజస్య ధీమతః। అబ్రవీత్ కాలసమ్ప్రాప్తమసమ్భ్రాన్తమిదం వచః
ఆ ధీరుడైన వానరరాజు ముఖాన్ని తుడిచిన విభీషణుడు, సమయానికి తగిన శాంతమైన మాటలు చెప్పాడు.