బద్ధౌ తు శరబన్ధేన తావుభౌ రణమూర్ధని। నిమేషాన్తరమాత్రేణ న శేకతురవేక్షితుమ్
పాము బాణాల బంధంలో చిక్కిన ఆ ఇద్దరూ యుద్ధమధ్యంలో క్షణమంత సేపు కూడా ఒకరినొకరు చూడలేకపోయారు.
తతో విభిన్నసర్వాఙ్గౌ శరశల్యాచితౌ కృతౌ। ధ్వజావివ మహేన్ద్రస్య రజ్జుముక్తౌ ప్రకమ్పితౌ
అప్పుడు, శరీరమంతా బాణాలతో గాయపడి, తాడులు తెగిన మహేంద్రుని జెండాల్లా వారు కంపించిపోయారు.
తౌ సమ్ప్రచలితౌ వీరౌ మర్మభేదేన కర్శితౌ। నిపేతతుర్మహేష్వాసౌ జగత్యాం జగతీపతీ
వీరమైన ఆ ఇద్దరు మహాశారధులు, ముఖ్య భాగాల్లో గాయాల వల్ల బలహీనపడి, కంపించిపోతూ భూమిపై పడిపోయారు.
తౌ వీరశయనే వీరౌ శయానౌ రుధిరోక్షితౌ। శరవేష్టితసర్వాఙ్గావార్తౌ పరమపీడితౌ
వీరశయనంపై రక్తంతో తడిసి, శరీరమంతా బాణాలతో చుట్టబడి, తీవ్రమైన బాధతో ఆ ఇద్దరు పడుకున్నారు.
నహ్యవిద్ధం తయోర్గాత్రే బభూవాఙ్గులమన్తరమ్। నానిర్విణ్ణం న చాధ్వస్తమాకరాగ్రాదజిహ్మగైః
వారి శరీరంలో ఒక్క వేలంత స్థలం కూడా బాణాలు తాకని చోటు లేదు. మొదటి నుండి చివరి వరకు ఎక్కడా గాయపడని భాగం లేదు.
తౌ తు క్రూరేణ నిహతౌ రక్షసా కామరూపిణా। అసృక్ సుస్రువతుస్తీవ్రం జలం ప్రస్రవణావివ
ఆ క్రూరమైన, కావ్యమార్గాన్ని మార్చుకునే రాక్షసుడు వారిని పడగొట్టినప్పుడు, వారు ఉప్పొంగే నీటివనాల్లా గట్టిగా రక్తాన్ని కార్చారు.
పపాత ప్రథమం రామో విద్ధో మర్మసు మార్గణైః। క్రోధాదిన్ద్రజితా యేన పురా శక్రో వినిర్జితః
ముఖ్య భాగాల్లో బాణాలతో గాయపడి, ముందు రాముడు నేలపై పడిపోయాడు. ఆ కోపంతో ఇంద్రునికీ ఓటమి కలిగించినవాడే ఇంద్రజిత్.
రుక్మపుఙ్ఖైః ప్రసన్నాగ్రై రజోగతిభిరాశుగైః। నారాచైరర్ధనారాచైర్భల్లైరఞ్జలికైరపి। వివ్యాధ వత్సదన్తైశ్చ సింహదంష్ట్రైః క్షురైస్తథా
బంగారు రెక్కలు, పదునైన తలలు, వేగంగా ఎగిరే బాణాలు, విస్తృత తలలు, అర తలలు, అంజలిక తలలు, కుందేళ్ల పళ్ల తలలు, సింహపు పంజా తలలు, కత్తి తలలతో కూడిన బాణాలతో అతడు రాముడిని పొడిచాడు.
స వీరశయనే శిశ్యేఽవిజ్యమావిధ్య కార్ముకమ్। భిన్నముష్టిపరీణాహం త్రినతం రుక్మభూషితమ్
అక్కడ ఆ వీరశయనంపై, తన గొప్ప విల్లు వదిలేసి, దాని పట్టు విరిగిపోయి, మూడుసార్లు వంకరగా, బంగారు అలంకారాలతో మెరిసిపోతూ పడుకున్నాడు.
బాణపాతాన్తరే రామం పతితం పురుషర్షభమ్। స తత్ర లక్ష్మణో దృష్ట్వా నిరాశో జీవితేఽభవత్
బాణాల వర్షంలో రాముడు, ఆ పురుషోత్తముడు, పడిపోయిన దృశ్యాన్ని చూసి, లక్ష్మణుడు జీవించాలనే ఆశను పూర్తిగా కోల్పోయాడు.
రామం కమలపత్రాక్షం శరణ్యం రణతోషిణమ్। శుశోచ భ్రాతరం దృష్ట్వా పతితం ధరణీతలే
కమలాకళ్ల రాముడు, అందరికీ ఆశ్రయం, యుద్ధంలో ఆనందంగా ఉండే వాడు, భూమిపై పడిపోయిన తన అన్నయ్యను చూసి లక్ష్మణుడు హృదయపూర్వకంగా దుఃఖించాడు.
హరయశ్చాపి తం దృష్ట్వా సంతాపం పరమం గతాః। శోకార్తాశ్చుక్రుశుర్ఘోరమశ్రుపూరితలోచనాః
ఆయనను చూసిన వానరులు కూడా తీవ్రమైన బాధతో తడిసి, గొప్ప శోకంతో కన్నీళ్లు కళ్లలో నింపుకుని భయంకరంగా అరవసాగారు.
బద్ధౌ తు తౌ వీరశయే శయానౌ తే వానరాః సమ్పరివార్య తస్థుః। సమాగతా వాయుసుతప్రముఖ్యా విషాదమార్తాః పరమం చ జగ్ముః
ఆ ఇద్దరూ వీరశయనంపై బంధించబడి పడుకుని ఉండగా, హనుమంతుడు ముందుండి, వానరులు చుట్టూ చేరి, తీవ్ర నిరాశతో నిలిచిపోయారు.
thumb|షట్చత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షట్చత్వారింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో నలభై ఆరవ సర్గను ఇప్పుడు వినండి.
తతో ద్యాం పృథివీం చైవ వీక్షమాణా వనౌకసః। దదృశుః సంతతౌ బాణైర్భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ
ఆ తర్వాత అడవిలో నివసించే వారు ఆకాశాన్ని, భూమిని చూస్తూ, బాణాలతో కప్పబడిన రామలక్ష్మణులను చూశారు.
వృష్ట్వేవోపరతే దేవే కృతకర్మణి రాక్షసే। ఆజగామాథ తం దేశం ససుగ్రీవో విభీషణః
వర్షం ఆగిపోయి, రాక్షసుడు తన పని పూర్తిచేసిన తర్వాత, సుగ్రీవుడు తోడుగా విభీషణుడు అక్కడికి వచ్చారు.
నీలశ్చ ద్వివిదో మైన్దః సుషేణః కుముదోఽఙ్గదః। తూర్ణం హనుమతా సార్ధమన్వశోచన్త రాఘవౌ
నీలుడు, ద్వివిదుడు, మైందుడు, సుశేణుడు, కుముదుడు, అంగదుడు హనుమంతునితో కలిసి త్వరగా వచ్చి రాఘవులను దుఃఖిస్తూ చూశారు.
అచేష్టౌ మన్దనిఃశ్వాసౌ శోణితేన పరిప్లుతౌ। శరజాలాచితౌ స్తబ్ధౌ శయానౌ శరతల్పగౌ
అక్కడ వారు కదలకుండా, మృదువుగా ఊపిరాడుతూ, రక్తంతో తడిసి, బాణాల గుళికతో కప్పబడి, బాణాల మంచంపై కఠినంగా పడుకుని ఉన్నారు.
నిఃశ్వసన్తౌ యథా సర్పౌ నిశ్చేష్టౌ మన్దవిక్రమౌ। రుధిరస్రావదిగ్ధాఙ్గౌ తపనీయావివ ధ్వజౌ
పాముల్లా ఊపిరాడుతూ, కదలకుండా, బలహీనంగా, శరీరమంతా రక్తంతో తడిసి, బంగారు జండాల్లా కనిపించారు.
తౌ వీరశయనే వీరౌ శయానౌ మన్దచేష్టితౌ। యూథపైః స్వైః పరివృతౌ బాష్పవ్యాకులలోచనైః
ఆ ఇద్దరు వీరులు వీరశయనంపై, కదలకుండా, కేవలం కొద్దిగా మాత్రమే కదిలేలా పడుకుని, వారి యూతపతులతో, కన్నీళ్లతో కళ్లు నిండినవారిచేత చుట్టుముట్టబడ్డారు.
రాఘవౌ పతితౌ దృష్ట్వా శరజాలసమన్వితౌ। బభూవుర్వ్యథితాః సర్వే వానరాః సవిభీషణాః
రాఘవులు ఇద్దరూ బాణాల గుళికతో కప్పబడి పడిపోయిన దృశ్యాన్ని చూసి, వానరులు అందరూ విభీషణుతో కలిసి బాధపడ్డారు.
అన్తరిక్షం నిరీక్షన్తో దిశః సర్వాశ్చ వానరాః। న చైనం మాయయా ఛన్నం దదృశూ రావణిం రణే
వానరులు అందరూ ఆకాశాన్ని, దిక్కులను చూస్తూ, యుద్ధంలో మాయతో దాగిపోయిన రావణుని కుమారుడిని చూడలేకపోయారు.
తం తు మాయాప్రతిచ్ఛన్నం మాయయైవ విభీషణః। వీక్షమాణో దదర్శాగ్రే భ్రాతుః పుత్రమవస్థితమ్। తమప్రతిమకర్మాణమప్రతిద్వన్ద్వమాహవే
కానీ విభీషణుడు మాయతో దాగి ఉన్న తన అన్నయ్య కుమారుడిని ముందే చూసి, యుద్ధంలో సమానమేలేని, అపూర్వమైన కార్యాలు చేసిన వాడిగా గుర్తించాడు.
దదర్శాన్తర్హితం వీరం వరదానాద్ విభీషణః। తేజసా యశసా చైవ విక్రమేణ చ సంయుతః
విభీషణుడు మాయవశంగా దాగి ఉన్న ఆ వీరుణ్ణి, అతని తేజస్సు, కీర్తి, పరాక్రమంతో కూడినవాడిగా చూశాడు.
ఇన్ద్రజిత్ త్వాత్మనః కర్మ తౌ శయానౌ సమీక్ష్య చ। ఉవాచ పరమప్రీతో హర్షయన్ సర్వరాక్షసాన్
ఇంద్రజిత్ తన కార్యాన్ని చూసి, ఆ ఇద్దరూ పడుకుని ఉన్న దృశ్యాన్ని గమనించి, ఎంతో ఆనందంతో రాక్షసులను హర్షపరిచేలా ఇలా అన్నాడు.
దూషణస్య చ హన్తారౌ ఖరస్య చ మహాబలౌ। సాదితౌ మామకైర్బాణైర్భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ
దూషణుడిని సంహరించినవారు, మహాబలుడు ఖరుడిని చంపినవారు, రామలక్ష్మణ సోదరులు నా బాణాలతో నేలపై పడిపోయారు.
నేమౌ మోక్షయితుం శక్యావేతస్మాదిషుబన్ధనాత్। సర్వైరపి సమాగమ్య సర్షిసఙ్ఘైః సురాసురైః
ఈ బాణాల బంధనంనుంచి వీరిద్దరిని ఎవ్వరూ విడిపించలేరు, దేవతలు, ఋషులు అందరూ కలిసికూడినా సాధ్యం కాదు.
యత్కృతే చిన్తయానస్య శోకార్తస్య పితుర్మమ। అస్పృష్ట్వా శయనం గాత్రైస్త్రియామా యాతి శర్వరీ
ఎవరినిబట్టి నా తండ్రి మనసులో ఆందోళనతో, దుఃఖంతో, పడకపై శరీరం పెట్టకుండా, రాత్రంతా నిద్రలేక గడుపుతున్నాడో,
కృత్స్నేయం యత్కృతే లఙ్కా నదీ వర్షాస్వివాకులా। సోఽయం మూలహరోఽనర్థః సర్వేషాం శమితో మయా
ఎవరినిబట్టి లంకా మొత్తం వర్షాకాలంలో నదిలా కలవరపడిందో, అందరికీ బాధలకు మూలమైన ఆ కారణాన్ని నేను తొలగించాను.
రామస్య లక్ష్మణస్యైవ సర్వేషాం చ వనౌకసామ్। విక్రమా నిష్ఫలాః సర్వే యథా శరది తోయదాః
రాముడు, లక్ష్మణుడు, అరణ్యవాసులందరి పరాక్రమం autumnలో మేఘాలా వ్యర్థమైపోయింది.