కారణైర్బహుభీ రాజన్ న దాస్యే శబలాం తవ। వసిష్ఠేనైవముక్తస్తు విశ్వామిత్రోఽబ్రవీత్ తదా
ఓ రాజా, ఎన్నో కారణాల వల్ల నేను శబలను నీకు ఇవ్వను. వసిష్ఠుడు ఇలా చెప్పగానే విశ్వామిత్రుడు మాట్లాడాడు.
సంరబ్ధతరమత్యర్థం వాక్యం వాక్యవిశారదః। హైరణ్యకక్షగ్రైవేయాన్ సువర్ణాఙ్కుశభూషితాన్
మాటలలో నిపుణుడైన వాడు, ఎంతో ఉత్సాహంగా, తీవ్రంగా ఇలా అన్నాడు — 'నేను నీకు బంగారు గొలుసులతో, బంగారు అంకుశాలతో అలంకరించబడిన, మెడలో బంగారు హారాలు ధరించిన ఏనుగులను ఇస్తాను.'
దదామి కుఞ్జరాణాం తే సహస్రాణి చతుర్దశ। హైరణ్యానాం రథానాం చ శ్వేతాశ్వానాం చతుర్యుజామ్
'ఇలాంటి బంగారు ఏనుగులు పద్నాలుగు వేలను, బంగారంతో చేసిన, నలుగురు తెల్లగుఱ్ఱాలతో లాగించే రథాలను కూడా నీకు ఇస్తాను.'
దదామి తే శతాన్యష్టౌ కింకిణీకవిభూషితాన్। హయానాం దేశజాతానాం కులజానాం మహౌజసామ్। సహస్రమేకం దశ చ దదామి తవ సువ్రత
'నూరయి ఎనిమిది గుర్రాలు, మణిపూసలు కట్టిన గంటలతో అలంకరించబడి, మంచి వంశానికి చెందిన, గొప్ప బలమున్న గుర్రాలను, ఇంకా వెయ్యి పది గుర్రాలను కూడా నీకే ఇస్తాను, ఓ ధైర్యవంతుడా.'
నానావర్ణవిభక్తానాం వయఃస్థానాం తథైవ చ। దదామ్యేకాం గవాం కోటిం శబలా దీయతాం మమ
'వివిధ రంగులలో, వయస్సులలో ఉన్న కోటిన్నర పశువులను నీకిస్తాను; ఆ మచ్చలున్న ఆవును మాత్రం నాకు ఇవ్వాలి.'
యావదిచ్ఛసి రత్నాని హిరణ్యం వా ద్విజోత్తమ। తావద్ దదామి తే సర్వం దీయతాం శబలా మమ
'నీకు ఎంత రత్నాలు కావాలన్నా, ఎంత బంగారం కావాలన్నా, అంతా ఇస్తాను, ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణా; ఆ మచ్చలున్న ఆవును మాత్రం నాకు ఇవ్వాలి.'
ఏవముక్తస్తు భగవాన్ విశ్వామిత్రేణ ధీమతా। న దాస్యామీతి శబలాం ప్రాహ రాజన్ కథంచన
అలా జ్ఞానవంతుడైన విశ్వామిత్రుడు అడిగినప్పుడు, ఆ మహానుభావుడు, 'నేను ఏ పరిస్థితిలోనూ ఆ మచ్చలున్న ఆవును నీకు ఇవ్వను, ఓ రాజా,' అని చెప్పాడు.
ఏతదేవ హి మే రత్నమేతదేవ హి మే ధనమ్। ఏతదేవ హి సర్వస్వమేతదేవ హి జీవితమ్
'ఈ ఆవే నా ధనం, ఈ ఆవే నా సంపద; ఇదే నా అంతా, ఇదే నా ప్రాణం.'
దర్శశ్చ పౌర్ణమాసశ్చ యజ్ఞాశ్చైవాప్తదక్షిణాః। ఏతదేవ హి మే రాజన్ వివిధాశ్చ క్రియాస్తథా
'అమావాస్య, పౌర్ణమి యజ్ఞాలు, అన్ని విధులు — ఇవే నా సొంతం, ఓ రాజా; ఇంకా ఎన్నో ఇతర కర్మలు కూడా నా వశమే.'
అతోమూలాః క్రియాః సర్వా మమ రాజన్ న సంశయః। బహునా కిం ప్రలాపేన న దాస్యే కామదోహినీమ్
'నా అన్ని కర్మలు ఈ ఆవుపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి, ఓ రాజా, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు; ఎక్కువగా చెప్పి ప్రయోజనం లేదు, కోరికలు తీరే ఆవును నేను ఇవ్వను.'
thumb|చతుఃపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే చతుఃపఞ్చాశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో యాభై నాల్గవ సర్గను వినండి.
కామధేనుం వసిష్ఠోఽపి యదా న త్యజతే మునిః। తదాస్య శబలాం రామ విశ్వామిత్రోఽన్వకర్షత
వసిష్ఠుడు కామధేనువును ఇవ్వకపోయినప్పుడు, విశ్వామిత్రుడు ఆ మచ్చలున్న ఆవును లాక్కెళ్లడం మొదలుపెట్టాడు, ఓ రామా.
నీయమానా తు శబలా రామ రాజ్ఞా మహాత్మనా। దుఃఖితా చిన్తయామాస రుదన్తీ శోకకర్శితా
ఆ మహాత్ముడైన రాజు చేత లాక్కెళ్లబడుతున్నప్పుడు, మచ్చలున్న ఆవు బాధతో ఏడుస్తూ, మనసులో విచారంగా ఆలోచించసాగింది.
పరిత్యక్తా వసిష్ఠేన కిమహం సుమహాత్మనా। యాహం రాజభృతైర్దీనా హ్రియేయ భృశదుఃఖితా
'అంత గొప్ప వసిష్ఠుడు నన్ను వదిలేశాడా? నేను రాజు సేవకుల చేత బాధతో లాక్కెళ్లబడుతున్నాను.'
కిం మయాపకృతం తస్య మహర్షేర్భావితాత్మనః। యన్మామనాగసం దృష్ట్వా భక్తాం త్యజతి ధార్మికః
'ఆ మహర్షికి నేను ఏ తప్పు చేశాను? నేను నిర్దోషిగా, భక్తిగా ఉండగా, ధర్మశీలుడైన ఆయన నన్ను ఎందుకు వదిలేశాడు?'
ఇతి సంచిన్తయిత్వా తు నిఃశ్వస్య చ పునః పునః। జగామ వేగేన తదా వసిష్ఠం పరమౌజసమ్
అలా ఆలోచిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, వెంటనే పరమౌజస్వి వసిష్ఠుని దగ్గరకు వేగంగా వెళ్లింది.
నిర్ధూయ తాంస్తదా భృత్యాన్ శతశః శత్రుసూదన। జగామానిలవేగేన పాదమూలం మహాత్మనః
రాజు సేవకులను వందల కొద్దీ దూరం తిప్పి, శత్రువులను నాశనం చేసే వాడా, ఆ ఆవు గాలి వేగంతో మహాత్ముడైన వసిష్ఠుని పాదాల దగ్గరకు పరుగెత్తింది.
శబలా సా రుదన్తీ చ క్రోశన్తీ చేదమబ్రవీత్। వసిష్ఠస్యాగ్రతః స్థిత్వా రుదన్తీ మేఘనిఃస్వనా
ఆ మచ్చలున్న ఆవు ఏడుస్తూ, అరుస్తూ, వసిష్ఠుని ముందు నిలబడి, మేఘగర్జనలా గట్టిగా ఏడుస్తూ ఇలా చెప్పింది.
భగవన్ కిం పరిత్యక్తా త్వయాహం బ్రహ్మణః సుత। యస్మాద్ రాజభటా మాం హి నయన్తే త్వత్సకాశతః
'ఓ మహానుభావా, బ్రహ్మదేవుని కుమారుడా, నీవు నన్ను ఎందుకు వదిలేశావు? నీ సమక్షంలో నుంచే రాజు సైనికులు నన్ను లాక్కెళ్తున్నారు.'
ఏవముక్తస్తు బ్రహ్మర్షిరిదం వచనమబ్రవీత్। శోకసంతప్తహృదయాం స్వసారమివ దుఃఖితామ్
అలా అడిగినప్పుడు ఆ బ్రహ్మర్షి, దుఃఖంతో మనసు మండిపోతూ ఉన్న తన సోదరిని చూసినట్టు, ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.
న త్వాం త్యజామి శబలే నాపి మేఽపకృతం త్వయా। ఏష త్వాం నయతే రాజా బలాన్మత్తో మహాబలః
శబలే, నేను నిన్ను వదిలిపెట్టను. నువ్వు నాకు ఏ తప్పు చేయలేదు. కానీ ఈ మహాబలుడు రాజు బలవంతంగా నిన్ను నన్ను విడదీయబోతున్నాడు.
నహి తుల్యం బలం మహ్యం రాజా త్వద్య విశేషతః। బలీ రాజా క్షత్రియశ్చ పృథివ్యాః పతిరేవ చ
ఈ రోజు నా బలం రాజుకంటే తక్కువ. రాజు బలవంతుడు, క్షత్రియుడు, భూమికి అధిపతి కూడా.
ఇయమక్షౌహిణీ పూర్ణా గజవాజిరథాకులా। హస్తిధ్వజసమాకీర్ణా తేనాసౌ బలవత్తరః
ఈ సైన్యం అంతా ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండిపోయి, ధ్వజాలతో అలంకరించబడి ఉంది. అందుకే అతడు మరింత బలవంతుడు.
ఏవముక్తా వసిష్ఠేన ప్రత్యువాచ వినీతవత్। వచనం వచనజ్ఞా సా బ్రహ్మర్షిమతులప్రభమ్
వశిష్ఠుడు ఇలా చెప్పగానే, ఆమె వినయంగా, మాటల్లో నైపుణ్యం కలిగి ఉన్నవాడిగా, ఆ మహాప్రభావం గల బ్రహ్మర్షిని ఇలా సమాధానమిచ్చింది.
న బలం క్షత్రియస్యాహుర్బ్రాహ్మణా బలవత్తరాః। బ్రహ్మన్ బ్రహ్మబలం దివ్యం క్షాత్రాచ్చ బలవత్తరమ్
క్షత్రియుని బలం ఎక్కువని ఎవరూ చెప్పరు. బ్రహ్మన్, బ్రాహ్మణుని దివ్యమైన బలం క్షత్రియుని బలాన్ని మించిపోతుంది.
అప్రమేయం బలం తుభ్యం న త్వయా బలవత్తరః। విశ్వామిత్రో మహావీర్యస్తేజస్తవ దురాసదమ్
మీ బలం కొలవలేనిది. విశ్వామిత్రుడు గొప్ప వీరుడు అయినా, మీకంటే బలవంతుడు కాదు. మీ తేజస్సు అందరికీ అందనిది.
నియుఙ్క్ష్వ మాం మహాతేజస్త్వం బ్రహ్మబలసమ్భృతామ్। తస్య దర్పం బలం యత్నం నాశయామి దురాత్మనః
మహాతేజస్సు గలవాడవు, బ్రాహ్మణ బలం నిండినవాడవు, నన్ను ఆజ్ఞాపించు. ఆ దురాత్ముడి అహంకారాన్ని, బలాన్ని, ప్రయత్నాన్ని నేను నశింపజేస్తాను.
ఇత్యుక్తస్తు తయా రామ వసిష్ఠస్తు మహాయశాః। సృజస్వేతి తదోవాచ బలం పరబలార్దనమ్
అలా ఆమె చెప్పగానే, రామా, మహాకీర్తి గల వశిష్ఠుడు, 'నీ బలాన్ని విడుదల చేయి, శత్రు సైన్యాలను నశింపజేయు' అని అన్నాడు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా సురభిః సాసృజత్ తదా। తస్యా హుంభారవోత్సృష్టాః పహ్లవాః శతశో నృప
వశిష్ఠుని మాటలు విని, ఆ సమయంలో సురభి, గర్జనతో వందలాది పహ్లవులను సృష్టించింది, ఓ రాజా.
నాశయన్తి బలం సర్వం విశ్వామిత్రస్య పశ్యతః। స రాజా పరమక్రుద్ధః క్రోధవిస్ఫారితేక్షణః
విశ్వామిత్రుడు చూస్తుండగానే, వారు అతని సైన్యాన్ని అంతటినీ నశింపజేశారు. రాజు అత్యంత కోపంతో, కన్నులు అగ్నిలా మండుతూ ఉన్నాడు.