తే హయాన్ కాఞ్చనాపీడాన్ ధ్వజాంశ్చాశీవిషోపమాన్। ఆప్లుత్య దశనైస్తీక్ష్ణైర్భీమకోపా వ్యదారయన్
ఆ భయంకరమైన, కోపంతో ఉన్న రాక్షసులు, పదునైన పళ్లతో బంగారు అలంకారాలున్న కుదిరాలు, పాము జెండాలున్న రథాలను దూకి చింపివేశారు.
వానరా బలినో యుద్ధేఽక్షోభయన్ రాక్షసీం చమూమ్। కుఞ్జరాన్ కుఞ్జరారోహాన్ పతాకాధ్వజినో రథాన్
బలమైన వానరులు యుద్ధంలో రాక్షస సైన్యాన్ని, ఏనుగులను, ఏనుగు పైకారులను, జెండాలు, పతాకాలు ఉన్న రథాలను కంపించించారు.
చకర్షుశ్చ దదంశుశ్చ దశనైః క్రోధమూిర్చ్ఛతాః। లక్ష్మణశ్చాపి రామశ్చ శరైరాశీవిషోపమైః
వారు కోపంతో పళ్లతో కొరికి, లాగి చింపారు. అలాగే లక్ష్మణుడు, రాముడు విషపాము వంటి బాణాలతో వారిని కొట్టారు.
దృశ్యాదృశ్యాని రక్షాంసి ప్రవరాణి నిజఘ్నతుః। తురంగఖురవిధ్వస్తం రథనేమిసముత్థితమ్
వారు కనిపించే, కనిపించని రాక్షసులను బాణాలతో చంపారు. అప్పుడా యుద్ధభూమిలో కుదిరాల తొక్కులతో, రథాల చక్రాలతో మట్టికణాలు ఎగిసిపడుతున్నాయి.
రురోధ కర్ణనేత్రాణి యుధ్యతాం ధరణీరజః। వర్తమానే తథా ఘోరే సంగ్రామే లోమహర్షణే। రుధిరౌఘా మహాఘోరా నద్యస్తత్ర విసుస్రువుః
పోరాడుతున్న వీరుల వల్ల లేచిన మట్టి దుమ్ము, యుద్ధంలో ఉన్నవారి చెవులు, కళ్ళను మూసేసింది. ఆ భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడిచే యుద్ధం నడుస్తుండగా, అక్కడ రక్తం నదుల్లా ప్రవహించసాగింది.
తతో భేరీమృదఙ్గానాం పణవానాం చ నిఃస్వనః। శఙ్ఖనేమిస్వనోన్మిశ్రః సమ్బభూవాద్భుతోపమః
ఆ తర్వాత, బేరీలు, మృదంగాలు, పణవాలు మోగుతుండగా, శంఖాల ఊపిరి, రథచక్రాల గర్జన కలిసిపోయి, వినడానికి ఆశ్చర్యంగా ఉండే శబ్దం అక్కడ వినిపించింది.
హతానాం స్తనమానానాం రాక్షసానాం చ నిఃస్వనః। శస్తానాం వానరాణాం చ సమ్బభూవాత్ర దారుణః
అక్కడ, చనిపోయిన మరియు గాయపడ్డ రాక్షసుల అరుపులు, గాయపడ్డ వానరుల విలాపాలు, భయంకరంగా మారాయి.
హతైర్వానరముఖ్యైశ్చ శక్తిశూలపరశ్వధైః। నిహతైః పర్వతాకారై రాక్షసైః కామరూపిభిః
అక్కడ, శక్తులు, త్రిశూలాలు, కొడవళ్ళతో హతమైన వానర నాయకులు, కొండల్లాంటి ఆకారమున్న, మాయామాయ రాక్షసులు పడిపోయారు.
శస్త్రపుష్పోపహారా చ తత్రాసీద్ యుద్ధమేదినీ। దుర్జ్ఞేయా దుర్నివేశా చ శోణితాస్త్రావకర్దమా
ఆ యుద్ధభూమి మీద ఆయుధాల వర్షం కురిసింది. రక్తపు మడుగుతో మురికిగా మారి, అక్కడి నేల గుర్తుపట్టడం, అడుగుపెట్టడం కూడా కష్టంగా మారింది.
సా బభూవ నిశా ఘోరా హరిరాక్షసహారిణీ। కాలరాత్రీవ భూతానాం సర్వేషాం దురతిక్రమా
ఆ రాత్రి భయంకరంగా మారింది. వానరులు, రాక్షసులు ఇద్దరినీ నాశనం చేస్తూ, అందరికీ దాటలేని కాలరాత్రిలా తయారైంది.
తతస్తే రాక్షసాస్తత్ర తస్మింస్తమసి దారుణే। రామమేవాభ్యవర్తన్త సంహృష్టాః శరవృష్టిభిః
ఆ భయంకరమైన చీకటిలో, ఆనందంతో ఉన్న రాక్షసులు, బాణాల వర్షంతో రాముడిపై దాడికి వచ్చారు.
తేషామాపతతాం శబ్దః క్రుద్ధానామపి గర్జతామ్। ఉద్వర్త ఇవ సప్తానాం సముద్రాణామభూత్ స్వనః
కోపంతో అరుస్తూ దూసుకొచ్చిన వారి శబ్దం, ఏడు సముద్రాలు ఉప్పొంగినట్లు గర్జించిపోయింది.
తేషాం రామః శరైః షడ్భిః షడ్ జఘాన నిశాచరాన్। నిమేషాన్తరమాత్రేణ శరైరగ్నిశిఖోపమైః
రాముడు, క్షణంలోనే, అగ్నిజ్వాలలవంటి ఆరు బాణాలతో ఆరు రాక్షసులను సంహరించాడు.
యజ్ఞశత్రుశ్చ దుర్ధర్షో మహాపార్శ్వమహోదరౌ। వజ్రదంష్ట్రో మహాకాయస్తౌ చోభౌ శుకసారణౌ
యజ్ఞశత్రువు, దుర్ధర్షుడు, మహాపర్ష్వుడు, మహోదరుడు, వజ్రదంష్ట్రుడు అనే మహాకాయులు, అలాగే శుకుడు, సారణుడు—
తే తు రామేణ బాణౌఘైః సర్వమర్మసు తాడితాః। యుద్ధాదపసృతాస్తత్ర సావశేషాయుషోఽభవన్
వీరందరినీ రాముడు బాణాల వర్షంతో శరీరంలోని ప్రతి ప్రాణస్థానంలో గాయపరిచాడు. వారు ప్రాణం మిగిలినంత మాత్రాన యుద్ధభూమి నుంచి వెనక్కి తగ్గారు.
నిమేషాన్తరమాత్రేణ ఘోరైరగ్నిశిఖోపమైః। దిశశ్చకార విమలాః ప్రదిశశ్చ మహారథః
క్షణంలోనే, అగ్నిజ్వాలలవంటి భయంకరమైన బాణాలతో, ఆ మహారథి ఆకాశ దిశలన్నీ ప్రకాశవంతంగా మార్చేశాడు.
యే త్వన్యే రాక్షసా వీరా రామస్యాభిముఖే స్థితాః। తేఽపి నష్టాః సమాసాద్య పతఙ్గా ఇవ పావకమ్
రాముని ఎదుట నిలిచిన మిగతా వీర రాక్షసులు కూడా, అగ్నిలో పడే పురుగుల్లా, అతన్ని చేరగానే నాశనం అయ్యారు.
సువర్ణపుఙ్ఖైర్విశిఖైః సమ్పతద్భిః సమన్తతః। బభూవ రజనీ చిత్రా ఖద్యోతైరివ శారదీ
బంగారు రెక్కలున్న బాణాలు చుట్టూ ఎగురుతుండగా, ఆ రాత్రి, శరదృతువులో జ్యోతిర్మయంగా మెరిసే చిమ్మచీకటిలా కనిపించింది.
రాక్షసానాం చ నినదైర్భేరీణాం చైవ నిఃస్వనైః। సా బభూవ నిశా ఘోరా భూయో ఘోరతరాభవత్
రాక్షసుల గర్జనలు, బేరీల మోగుడు శబ్దాలతో, ఆ రాత్రి మరింత భయంకరంగా మారింది.
తేన శబ్దేన మహతా ప్రవృద్ధేన సమన్తతః। త్రికూటః కందరాకీర్ణః ప్రవ్యాహరదివాచలః
ఆ గొప్ప శబ్దంతో, చుట్టూ వ్యాపించి, గుహలతో నిండిన త్రికూట పర్వతం, ఆకాశ పర్వతంలా ప్రతిధ్వనించింది.
గోలాఙ్గూలా మహాకాయాస్తమసా తుల్యవర్చసః। సమ్పరిష్వజ్య బాహుభ్యాం భక్షయన్ రజనీచరాన్
పెద్ద శరీరమున్న గొలాంగూలులు, చీకటి రంగులో మెరిసిపోతూ, రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులను చేతులతో పట్టుకుని, తినడం మొదలుపెట్టారు.
అఙ్గదస్తు రణే శత్రూన్ నిహన్తుం సముపస్థితః। రావణిం నిజఘానాశు సారథిం చ హయానపి
అంగదుడు యుద్ధానికి వచ్చి, శత్రువులను సంహరించేందుకు సిద్ధమయ్యాడు. అతను త్వరగా రావణుడి కుమారుడిని, అతని రథసారథిని, గుఱ్ఱాలను కూడా చంపేశాడు.
ఇన్ద్రజిత్ తు రథం త్యక్త్వా హతాశ్వో హతసారథిః। అఙ్గదేన మహాకాయస్తత్రైవాన్తరధీయత
ఇంద్రజిత్ తన రథాన్ని వదిలేసి, గుర్రాలు, సారథి ఇద్దరూ చనిపోవడంతో, అంగదుని గొప్ప శరీరంతో అక్కడే కనిపించకుండా పోయాడు.
తత్ కర్మ వాలిపుత్రస్య సర్వే దేవాః సహర్షిభిః। తుష్టువుః పూజనార్హస్య తౌ చోభౌ రామలక్ష్మణౌ
వాలిపుత్రుడు చేసిన ఆ కార్యాన్ని దేవతలు, ఋషులతో కలిసి ప్రశంసించారు. అలాగే రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరినీ కూడా సత్కరించదగినవారిగా స్తుతించారు.
ప్రభావం సర్వభూతాని విదురిన్ద్రజితో యుధి। తతస్తే తం మహాత్మానం దృష్ట్వా తుష్టాః ప్రధర్షితమ్
యుద్ధంలో ఇంద్రజిత్ శక్తిని అందరూ బాగా తెలుసు. అయినా ఆ మహాత్ముడు ఓడిపోయినట్లు చూసి అందరూ ఆనందించారు.
తతః ప్రహృష్టాః కపయః ససుగ్రీవవిభీషణాః। సాధుసాధ్వితి నేదుశ్చ దృష్ట్వా శత్రుం పరాజితమ్
తర్వాత సుగ్రీవుడు, విభీషణుడు ఉన్న వానరులు ఎంతో సంతోషంతో 'బాగుంది! బాగుంది!' అని అరుస్తూ శత్రువు ఓడిపోయిన దృశ్యాన్ని చూశారు.
ఇన్ద్రజిత్ తు తదానేన నిర్జితో భీమకర్మణా। సంయుగే వాలిపుత్రేణ క్రోధం చక్రే సుదారుణమ్
వాలిపుత్రుడు భయంకరమైన కార్యాలు చేసి యుద్ధంలో తనను ఓడించడంతో ఇంద్రజిత్ తీవ్రమైన కోపంతో మండిపడ్డాడు.
సోఽన్తర్ధానగతః పాపో రావణీ రణకర్శితః। బ్రహ్మదత్తవరో వీరో రావణిః క్రోధమూర్చ్ఛితః
ఆ రాక్షసుడు, రావణుని కుమారుడు, యుద్ధంలో బాధపడుతూ, బ్రహ్మదేవుడు ఇచ్చిన వరంతో, కోపంతో మనసు మునిగిపోయి కనిపించకుండా పోయాడు.
అదృశ్యో నిశితాన్ బాణాన్ ముమోచాశనివర్చసః। రామం చ లక్ష్మణం చైవ ఘోరైర్నాగమయైః శరైః
అతడు కనిపించకుండా ఉండి, మెరుపులా ప్రకాశించే పదునైన బాణాలతో, భయంకరమైన నాగబాణాలతో రాముడు, లక్ష్మణుడిని గాయపరిచాడు.
బిభేద సమరే క్రుద్ధః సర్వగాత్రేషు రాక్షసః। మాయయా సంవృతస్తత్ర మోహయన్ రాఘవౌ యుధి
ఆ రాక్షసుడు కోపంతో యుద్ధంలో మాయచూపించి, రాఘవులను ప్రతి అవయవంలో గాయపరిచాడు. యుద్ధంలో వారిని మోసగించాడు.