గజానాం బృంహితైః సార్ధం హయానాం హ్రేషితైరపి। రథానాం నేమినిర్ఘోషై రక్షసాం వదనస్వనైః
ఆ శబ్దానికి ఏనుగుల గర్జనలు, గుర్రాల హ్రేషణలు, రథచక్రాల గుంగురుములు, రాక్షసుల అరుపులు కూడా కలిసిపోయాయి.
ఏతస్మిన్నన్తరే ఘోరః సంగ్రామః సమపద్యత। రక్షసాం వానరాణాం చ యథా దేవాసురే పురా
అంతలోనే రాక్షసులు, వానరుల మధ్య భయంకరమైన యుద్ధం మొదలైంది. అది పూర్వం దేవాసుర యుద్ధంలా ఉగ్రంగా జరిగింది.
తే గదాభిః ప్రదీప్తాభిః శక్తిశూలపరశ్వధైః। నిజఘ్నుర్వానరాన్ సర్వాన్ కథయన్తః స్వవిక్రమాన్
అప్పుడు రాక్షసులు మంటలు ఎగసే గదలు, శక్తులు, త్రిశూలాలు, గొడ్డళ్లతో వానరులను కొట్టి పడగొడుతూ తమ వీరత్వాన్ని గొప్పగా చెప్పుకుంటూ పోరాడారు.
తథా వృక్షైర్మహాకాయాః పర్వతాగ్రైశ్చ వానరాః। నిజఘ్నుస్తాని రక్షాంసి నఖైర్దన్తైశ్చ వేగినః
అలాగే, గొప్ప శరీరాలు కలిగిన వానరులు చెట్లు, కొండశిఖరాలు పట్టుకుని, తమ గోర్లు, పళ్లతో వేగంగా దాడి చేసి ఆ రాక్షసులను కొట్టి పడగొట్టారు.
రాజా జయతి సుగ్రీవ ఇతి శబ్దో మహానభూత్। రాజఞ్జయజయేత్యుక్త్వా స్వస్వనామకథాం తతః
'రాజు సుగ్రీవుడు విజయం సాధించాలి!' అని గొప్ప శబ్దం ఎగసిపడింది. 'రాజా విజయము, విజయము!' అని అరవడంతో, వెంటనే ప్రతి ఒక్కరూ తమ పేర్లు కూడా చెప్పుకున్నారు.
రాక్షసాస్త్వపరే భీమాః ప్రాకారస్థా మహీం గతాన్। వానరాన్ భిన్దిపాలైశ్చ శూలైశ్చైవ వ్యదారయన్
ఇంకొంత మంది భయంకరమైన రాక్షసులు ప్రాకారాల మీద నిలబడి, నేలపైకి వచ్చిన వానరులను బండిపాళ్లు, శూలాలతో గాయపరిచారు.
వానరాశ్చాపి సంక్రుద్ధాః ప్రాకారస్థాన్ మహీం గతాః। రాక్షసాన్ పాతయామాసుః ఖమాప్లుత్య స్వబాహుభిః
వేగంగా కోపంతో ఉన్న వానరులు నేలపైకి వచ్చి, ప్రాకారాల మీద ఉన్న రాక్షసులను ఆకాశంలోకి ఎగిరి, తమ చేతులతో లాగి పడగొట్టారు.
స సమ్ప్రహారస్తుములో మాంసశోణితకర్దమః। రక్షసాం వానరాణాం చ సమ్బభూవాద్భుతోపమః
అలా రాక్షసులు, వానరుల మధ్య జరిగిన ఆ ఘోరమైన యుద్ధం మాంసం, రక్తంతో మురికగా మారి, చూసేవారికి ఆశ్చర్యంగా కనిపించింది.
thumb|త్రిచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center యుధ్యతాం తు తతస్తేషాం వానరాణాం మహాత్మనామ్। రక్షసాం సమ్బభూవాథ బలరోషః సుదారుణః
అంతటి మహాత్ములు అయిన వానరులు యుద్ధం చేస్తుండగా, రాక్షసుల్లో బలమూ, కోపమూ ఉధృతంగా పెరిగాయి.
తే హయైః కాఞ్చనాపీడైర్గజైశ్చాగ్నిశిఖోపమైః। రథైశ్చాదిత్యసంకాశైః కవచైశ్చ మనోరమైః
వారు బంగారు అలంకారాలతో ఉన్న గుర్రాలతో, అగ్నిజ్వాలల్లా మెరిసే ఏనుగులతో, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే రథాలతో, అద్భుతమైన కవచాలతో యుద్ధానికి వచ్చారు.
నిర్యయూ రాక్షసా వీరా నాదయన్తో దిశో దశ। రాక్షసా భీమకర్మాణో రావణస్య జయైషిణః
భయంకరమైన పనులు చేసే రాక్షస వీరులు, రావణుడికి విజయాన్ని తేవాలని ఆశిస్తూ, పది దిక్కులలో గర్జనలు చేస్తూ బయలుదేరారు.
వానరాణామపి చమూర్బృహతీ జయమిచ్ఛతామ్। అభ్యధావత తాం సేనాం రక్షసాం ఘోరకర్మణామ్
విజయం సాధించాలనే తపనతో ఉన్న వానరసేన కూడా, ఆ భయంకరమైన రాక్షస సైన్యాన్ని ఎదుర్కొనడానికి పరుగెత్తింది.
ఏతస్మిన్నన్తరే తేషామన్యోన్యమభిధావతామ్। రక్షసాం వానరాణాం చ ద్వన్ద్వయుద్ధమవర్తత
అంతలోనే, రాక్షసులు వానరులు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ, ఇద్దరిమధ్య పోరాటాలు మొదలయ్యాయి.
అఙ్గదేనేన్ద్రజిత్సార్ధం వాలిపుత్రేణ రాక్షసః। అయుధ్యత మహాతేజాస్త్ర్యమ్బకేణ యథాన్ధకః
వాలి కుమారుడైన అంగదుడు, ఇంద్రజిత్తుతో కలిసి, అంధకుడు త్రినేత్రుడితో యుద్ధం చేసినట్లు, ఆ రాక్షసుడితో ఘోరంగా పోరాడాడు.
ప్రజఙ్ఘేన చ సమ్పాతిర్నిత్యం దుర్ధర్షణో రణే। జమ్బుమాలినమారబ్ధో హనూమానపి వానరః
ప్రమాదకరుడైన ప్రజఙ్ఘుడిని సంపాతి ఎదుర్కొనగా, వానరుడైన హనుమంతుడు జంబూమాలిని మీద దాడి చేశాడు.
సంగతస్తు మహాక్రోధో రాక్షసో రావణానుజః। సమరే తీక్ష్ణవేగేన శత్రుఘ్నేన విభీషణః
రావణుడి తమ్ముడు అయిన ఆ రాక్షసుడు, మహా కోపంతో సమరంలో విభీషణుడిని ఎదుర్కొన్నాడు; విభీషణుడు శత్రుఘ్నుడిలా వేగంగా పోరాడాడు.
తపనేన గజః సార్ధం రాక్షసేన మహాబలః। నికుమ్భేన మహాతేజా నీలోఽపి సమయుధ్యత
బలవంతుడైన గజుడు, రాక్షసుడైన తపనుడితో యుద్ధం చేశాడు; మహాశక్తి కల నీలుడు, నికుంభుడితో పోరాడాడు.
వానరేన్ద్రస్తు సుగ్రీవః ప్రఘసేన సుసంగతః। సంగతః సమరే శ్రీమాన్ విరూపాక్షేణ లక్ష్మణః
వానరుల రాజైన సుగ్రీవుడు, ప్రఘాసుడితో యుద్ధానికి దిగాడు; మహిమాన్వితుడైన లక్ష్మణుడు, విరూపాక్షుడిని సమరంలో ఎదుర్కొన్నాడు.
అగ్నికేతుః సుదుర్ధర్షో రశ్మికేతుశ్చ రాక్షసః। సుప్తఘ్నో యజ్ఞకోపశ్చ రామేణ సహ సంగతాః
అగ్నికేతువు అనే దుర్జయుడూ, రాక్షసుడైన రశ్మికేతువుతో పాటు, సుప్తఘ్నుడు, యజ్ఞకోపుడు కూడా రామునితో కలిసి యుద్ధంలో చేరారు.
వజ్రముష్టిశ్చ మైన్దేన ద్వివిదేనాశనిప్రభః। రాక్షసాభ్యాం సుఘోరాభ్యాం కపిముఖ్యౌ సమాగతౌ
వజ్రముష్టి, మైందుడితో కలిసి, ద్వివిదుడు మెరుపులా ప్రకాశిస్తూ, ఇద్దరు భయంకరమైన రాక్షసులను ఎదుర్కొన్నారు; ఆ వానరులిద్దరూ వారిని ధైర్యంగా ఎదుర్కొన్నారు.
వీరః ప్రతపనో ఘోరో రాక్షసో రణదుర్ధరః। సమరే తీక్ష్ణవేగేన నలేన సమయుధ్యత
పోరులో ఓడించలేని, ఘోరమైన ప్రతాపనుడనే రాక్షసుడు, సమరంలో నలుడిని ఉగ్రంగా ఎదుర్కొన్నాడు.
ధర్మస్య పుత్రో బలవాన్ సుషేణ ఇతి విశ్రుతః। స విద్యున్మాలినా సార్ధమయుధ్యత మహాకపిః
ధర్మునికి కుమారుడిగా పేరుగాంచిన బలవంతుడైన సుషేణుడు, మహాకపిగా, విద్యున్మాలితో యుద్ధం చేశాడు.
వానరాశ్చాపరే ఘోరా రాక్షసైరపరైః సహ। ద్వన్ద్వం సమీయుః సహసా యుద్ధ్వా చ బహుభిః సహ
ఇంకా కొంతమంది భయంకరమైన వానరులు, ఇతర రాక్షసులతో ఒక్కొక్కరితో పోరాడుతూ, మరికొంతమందితో కలిసి సమరంలో పాల్గొన్నారు.
తత్రాసీత్ సుమహద్ యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్। రక్షసాం వానరాణాం చ వీరాణాం జయమిచ్ఛతామ్
అక్కడ రాక్షసులు, వానరులు ఇద్దరూ విజయం కోసం పోరాడుతూ, భయంకరంగా, ఉల్లాసంగా, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేలా మహా యుద్ధం జరిగింది.
హరిరాక్షసదేహేభ్యః ప్రభూతాః కేశశాద్వలాః। శరీరసంఘాటవహాః ప్రసుస్రుః శోణతాపగాః
వానరులు, రాక్షసుల శరీరాల నుంచి బాగా వెంట్రుకలు, మాంసపు ముద్దలు, రక్తపు ప్రవాహాలు పారిపోతూ కనిపించాయి.
ఆజఘానేన్ద్రజిత్ క్రుద్ధో వజ్రేణేవ శతక్రతుః। అఙ్గదం గదయా వీరం శత్రుసైన్యవిదారణమ్
కోపంతో ఉన్న ఇంద్రజిత్, శతక్రతువు వజ్రాయుధంతో కొట్టినట్లు, శత్రు సైన్యాలను చీల్చే వీరుడైన అంగదుడిని తన గదతో గట్టిగా కొట్టాడు.
తస్య కాఞ్చనచిత్రాఙ్గం రథం సాశ్వం ససారథిమ్। జఘాన గదయా శ్రీమానఙ్గదో వేగవాన్ హరిః
అంగదుడు, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న ఇంద్రజిత్తు రథాన్ని, దాని గుర్రాలు, సారధిని కూడా తన గదతో బలంగా కొట్టాడు.
సమ్పాతిస్తు ప్రజఙ్ఘేన త్రిభిర్బాణైః సమాహతః। నిజఘానాశ్వకర్ణేన ప్రజఙ్ఘం రణమూర్ధని
సంపాతి, ప్రజఙ్ఘుడు వేసిన మూడు బాణాలతో గాయపడి, యుద్ధమధ్యంలో ప్రజఙ్ఘుడి గుర్రానికి చెవి వద్ద గట్టిగా కొట్టి అతన్ని చంపేశాడు.
జమ్బుమాలీ రథస్థస్తు రథశక్త్యా మహాబలః। బిభేద సమరే క్రుద్ధో హనూమన్తం స్తనాన్తరే
జంబుమాళీ తన రథంపై నిలబడి, గొప్ప బలంతో, యుద్ధంలో కోపంతో హనుమంతుడి ఛాతీలో రథశక్తిని గుచ్చాడు.
తస్య తం రథమాస్థాయ హనూమాన్ మారుతాత్మజః। ప్రమమాథ తలేనాశు సహ తేనైవ రక్షసా
ఆ రథాన్ని ఎక్కిన వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, తన చేయితో ఆ రాక్షసుడితో పాటు ఆ రథాన్ని వేగంగా నుజ్జునుజ్జు చేశాడు.