సంనద్ధస్తు మహావీర్యో గదాపాణిర్విభీషణః। వృతో యత్తైస్తు సచివైస్తస్థౌ యత్ర మహాబలః
మహా వీరుడైన విభీషణుడు, గదను ధరించి, కవచంతో, తన మంత్రులతో కలిసి అక్కడ ఉన్న మహాసేన వద్ద నిలిచాడు.
గజో గవాక్షో గవయః శరభో గన్ధమాదనః। సమన్తాత్ పరిధావన్తో రరక్షుర్హరివాహినీమ్
గజ, గవాక్ష, గవయ, శరభ, గంధమాదనుడు — వీరు చుట్టూ తిరుగుతూ వానరసేనను అన్ని వైపులా కాపాడారు.
తతః కోపపరీతాత్మా రావణో రాక్షసేశ్వరః। నిర్యాణం సర్వసైన్యానాం ద్రుతమాజ్ఞాపయత్ తదా
అప్పుడు కోపంతో ఊరెళ్లిన రాక్షసాధిపతి రావణుడు తన సైన్యమంతటికి వెంటనే బయలుదేరమని ఆజ్ఞాపించాడు.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తదా వాక్యం రావణస్య ముఖేరితమ్। సహసా భీమనిర్ఘోషముద్ఘుష్టం రజనీచరైః
రావణుడు చెప్పిన ఆ మాటలు విని, రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసులు ఒక్కసారిగా భయంకరమైన అరుపులతో ఆకాశాన్ని దద్దరిల్లించారు.
తతః ప్రబోధితా భేర్యశ్చన్ద్రపాణ్డురపుష్కరాః। హేమకోణైరభిహతా రాక్షసానాం సమన్తతః
ఆ తర్వాత చంద్రబింబంలా తెల్లగా మెరిసే, బంగారు దండలతో మ్రోగించబడిన భారీ డప్పులు చుట్టూ రాక్షసులు మోగించారు.
వినేదుశ్చ మహాఘోషాః శఙ్ఖాః శతసహస్రశః। రాక్షసానాం సుఘోరాణాం ముఖమారుతపూరితాః
వెయ్యల కొద్దీ భయంకరమైన శబ్దంతో రాక్షసులు శంఖాలను ఊదగా, ఆ శబ్దం గాలిలో నిండిపోయింది.
తే బభుః శుభనీలాఙ్గాః సశఙ్ఖా రజనీచరాః। విద్యున్మణ్డలసంనద్ధాః సబలాకా ఇవామ్బుదాః
ఆ రాత్రి సంచరించే రాక్షసులు నీలవర్ణమైన అందమైన అవయవాలతో, చేతుల్లో శంఖాలు పట్టుకుని, మెరుపులు మెరిసే అలంకారాలతో, మేఘాలలో మెరుపులు మెరిపే వానమేఘాల్లా కనిపించారు.
నిష్పతన్తి తతః సైన్యా హృష్టా రావణచోదితాః। సమయే పూర్యమాణస్య వేగా ఇవ మహోదధేః
రావణుడు ఆజ్ఞతో ఆనందంగా ఉన్న సైనికులు సముద్రపు అలలు వేగంగా ఎగిసిపడినట్టు సమయానికి బయలుదేరారు.
తతో వానరసైన్యేన ముక్తో నాదః సమన్తతః। మలయః పూరితో యేన ససానుప్రస్థకన్దరః
ఆ సమయంలో వానరసైన్యం అన్ని వైపులా గర్జించి, ఆ అరుపులతో మలయపర్వతం, దాని శిఖరాలు, లోయలు అన్నీ నిండిపోయాయి.
శఙ్ఖదున్దుభినిర్ఘోషః సింహనాదస్తరస్వినామ్। పృథివీం చాన్తరిక్షం చ సాగరం చాభ్యనాదయత్
శంఖాలు, డప్పుల మోగింపు, వేగంగా పరిగెత్తే వానరుల సింహగర్జనలు భూమి, ఆకాశం, సముద్రాన్ని మారుమోగించాయి.
గజానాం బృంహితైః సార్ధం హయానాం హ్రేషితైరపి। రథానాం నేమినిర్ఘోషై రక్షసాం వదనస్వనైః
ఆ శబ్దానికి ఏనుగుల గర్జనలు, గుర్రాల హ్రేషణలు, రథచక్రాల గుంగురుములు, రాక్షసుల అరుపులు కూడా కలిసిపోయాయి.
ఏతస్మిన్నన్తరే ఘోరః సంగ్రామః సమపద్యత। రక్షసాం వానరాణాం చ యథా దేవాసురే పురా
అంతలోనే రాక్షసులు, వానరుల మధ్య భయంకరమైన యుద్ధం మొదలైంది. అది పూర్వం దేవాసుర యుద్ధంలా ఉగ్రంగా జరిగింది.
తే గదాభిః ప్రదీప్తాభిః శక్తిశూలపరశ్వధైః। నిజఘ్నుర్వానరాన్ సర్వాన్ కథయన్తః స్వవిక్రమాన్
అప్పుడు రాక్షసులు మంటలు ఎగసే గదలు, శక్తులు, త్రిశూలాలు, గొడ్డళ్లతో వానరులను కొట్టి పడగొడుతూ తమ వీరత్వాన్ని గొప్పగా చెప్పుకుంటూ పోరాడారు.
తథా వృక్షైర్మహాకాయాః పర్వతాగ్రైశ్చ వానరాః। నిజఘ్నుస్తాని రక్షాంసి నఖైర్దన్తైశ్చ వేగినః
అలాగే, గొప్ప శరీరాలు కలిగిన వానరులు చెట్లు, కొండశిఖరాలు పట్టుకుని, తమ గోర్లు, పళ్లతో వేగంగా దాడి చేసి ఆ రాక్షసులను కొట్టి పడగొట్టారు.
రాజా జయతి సుగ్రీవ ఇతి శబ్దో మహానభూత్। రాజఞ్జయజయేత్యుక్త్వా స్వస్వనామకథాం తతః
'రాజు సుగ్రీవుడు విజయం సాధించాలి!' అని గొప్ప శబ్దం ఎగసిపడింది. 'రాజా విజయము, విజయము!' అని అరవడంతో, వెంటనే ప్రతి ఒక్కరూ తమ పేర్లు కూడా చెప్పుకున్నారు.
రాక్షసాస్త్వపరే భీమాః ప్రాకారస్థా మహీం గతాన్। వానరాన్ భిన్దిపాలైశ్చ శూలైశ్చైవ వ్యదారయన్
ఇంకొంత మంది భయంకరమైన రాక్షసులు ప్రాకారాల మీద నిలబడి, నేలపైకి వచ్చిన వానరులను బండిపాళ్లు, శూలాలతో గాయపరిచారు.
వానరాశ్చాపి సంక్రుద్ధాః ప్రాకారస్థాన్ మహీం గతాః। రాక్షసాన్ పాతయామాసుః ఖమాప్లుత్య స్వబాహుభిః
వేగంగా కోపంతో ఉన్న వానరులు నేలపైకి వచ్చి, ప్రాకారాల మీద ఉన్న రాక్షసులను ఆకాశంలోకి ఎగిరి, తమ చేతులతో లాగి పడగొట్టారు.
స సమ్ప్రహారస్తుములో మాంసశోణితకర్దమః। రక్షసాం వానరాణాం చ సమ్బభూవాద్భుతోపమః
అలా రాక్షసులు, వానరుల మధ్య జరిగిన ఆ ఘోరమైన యుద్ధం మాంసం, రక్తంతో మురికగా మారి, చూసేవారికి ఆశ్చర్యంగా కనిపించింది.
thumb|త్రిచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center యుధ్యతాం తు తతస్తేషాం వానరాణాం మహాత్మనామ్। రక్షసాం సమ్బభూవాథ బలరోషః సుదారుణః
అంతటి మహాత్ములు అయిన వానరులు యుద్ధం చేస్తుండగా, రాక్షసుల్లో బలమూ, కోపమూ ఉధృతంగా పెరిగాయి.
తే హయైః కాఞ్చనాపీడైర్గజైశ్చాగ్నిశిఖోపమైః। రథైశ్చాదిత్యసంకాశైః కవచైశ్చ మనోరమైః
వారు బంగారు అలంకారాలతో ఉన్న గుర్రాలతో, అగ్నిజ్వాలల్లా మెరిసే ఏనుగులతో, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే రథాలతో, అద్భుతమైన కవచాలతో యుద్ధానికి వచ్చారు.
నిర్యయూ రాక్షసా వీరా నాదయన్తో దిశో దశ। రాక్షసా భీమకర్మాణో రావణస్య జయైషిణః
భయంకరమైన పనులు చేసే రాక్షస వీరులు, రావణుడికి విజయాన్ని తేవాలని ఆశిస్తూ, పది దిక్కులలో గర్జనలు చేస్తూ బయలుదేరారు.
వానరాణామపి చమూర్బృహతీ జయమిచ్ఛతామ్। అభ్యధావత తాం సేనాం రక్షసాం ఘోరకర్మణామ్
విజయం సాధించాలనే తపనతో ఉన్న వానరసేన కూడా, ఆ భయంకరమైన రాక్షస సైన్యాన్ని ఎదుర్కొనడానికి పరుగెత్తింది.
ఏతస్మిన్నన్తరే తేషామన్యోన్యమభిధావతామ్। రక్షసాం వానరాణాం చ ద్వన్ద్వయుద్ధమవర్తత
అంతలోనే, రాక్షసులు వానరులు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ, ఇద్దరిమధ్య పోరాటాలు మొదలయ్యాయి.
అఙ్గదేనేన్ద్రజిత్సార్ధం వాలిపుత్రేణ రాక్షసః। అయుధ్యత మహాతేజాస్త్ర్యమ్బకేణ యథాన్ధకః
వాలి కుమారుడైన అంగదుడు, ఇంద్రజిత్తుతో కలిసి, అంధకుడు త్రినేత్రుడితో యుద్ధం చేసినట్లు, ఆ రాక్షసుడితో ఘోరంగా పోరాడాడు.
ప్రజఙ్ఘేన చ సమ్పాతిర్నిత్యం దుర్ధర్షణో రణే। జమ్బుమాలినమారబ్ధో హనూమానపి వానరః
ప్రమాదకరుడైన ప్రజఙ్ఘుడిని సంపాతి ఎదుర్కొనగా, వానరుడైన హనుమంతుడు జంబూమాలిని మీద దాడి చేశాడు.
సంగతస్తు మహాక్రోధో రాక్షసో రావణానుజః। సమరే తీక్ష్ణవేగేన శత్రుఘ్నేన విభీషణః
రావణుడి తమ్ముడు అయిన ఆ రాక్షసుడు, మహా కోపంతో సమరంలో విభీషణుడిని ఎదుర్కొన్నాడు; విభీషణుడు శత్రుఘ్నుడిలా వేగంగా పోరాడాడు.
తపనేన గజః సార్ధం రాక్షసేన మహాబలః। నికుమ్భేన మహాతేజా నీలోఽపి సమయుధ్యత
బలవంతుడైన గజుడు, రాక్షసుడైన తపనుడితో యుద్ధం చేశాడు; మహాశక్తి కల నీలుడు, నికుంభుడితో పోరాడాడు.
వానరేన్ద్రస్తు సుగ్రీవః ప్రఘసేన సుసంగతః। సంగతః సమరే శ్రీమాన్ విరూపాక్షేణ లక్ష్మణః
వానరుల రాజైన సుగ్రీవుడు, ప్రఘాసుడితో యుద్ధానికి దిగాడు; మహిమాన్వితుడైన లక్ష్మణుడు, విరూపాక్షుడిని సమరంలో ఎదుర్కొన్నాడు.
అగ్నికేతుః సుదుర్ధర్షో రశ్మికేతుశ్చ రాక్షసః। సుప్తఘ్నో యజ్ఞకోపశ్చ రామేణ సహ సంగతాః
అగ్నికేతువు అనే దుర్జయుడూ, రాక్షసుడైన రశ్మికేతువుతో పాటు, సుప్తఘ్నుడు, యజ్ఞకోపుడు కూడా రామునితో కలిసి యుద్ధంలో చేరారు.
వజ్రముష్టిశ్చ మైన్దేన ద్వివిదేనాశనిప్రభః। రాక్షసాభ్యాం సుఘోరాభ్యాం కపిముఖ్యౌ సమాగతౌ
వజ్రముష్టి, మైందుడితో కలిసి, ద్వివిదుడు మెరుపులా ప్రకాశిస్తూ, ఇద్దరు భయంకరమైన రాక్షసులను ఎదుర్కొన్నారు; ఆ వానరులిద్దరూ వారిని ధైర్యంగా ఎదుర్కొన్నారు.