విశ్వామిత్రో హి రాజర్షిర్హృష్టపుష్టస్తదాభవత్। సాన్తఃపురవరో రాజా సబ్రాహ్మణపురోహితః
ఆ సమయంలో రాజర్షి విశ్వామిత్రుడు తన ఇంటివారు, బ్రాహ్మణ పూజారులు, సహాయకులతో కలిసి ఆనందంగా, తృప్తిగా ఉన్నాడు.
సామాత్యో మన్త్రిసహితః సభృత్యః పూజితస్తదా। యుక్తః పరమహర్షేణ వసిష్ఠమిదమబ్రవీత్
మంత్రులతో, సేవకులతో గౌరవింపబడిన విశ్వామిత్రుడు, పరమానందంతో వసిష్ఠునికి ఇలా అన్నాడు.
పూజితోఽహం త్వయా బ్రహ్మన్ పూజార్హేణ సుసత్కృతః। శ్రూయతామభిధాస్యామి వాక్యం వాక్యవిశారద
బ్రాహ్మణా, నీవు నాకు ఎంతో గౌరవంగా ఆతిథ్యం ఇచ్చావు. మాటలలో నిపుణుడవు, నేను చెప్పబోయే మాటను విను.
గవాం శతసహస్రేణ దీయతాం శబలా మమ। రత్నం హి భగవన్నేతద్ రత్నహారీ చ పార్థివః
నాకు శబలను వంద వేల గోవులతో మార్పిడి చేయి. ఈ ఆవు నిజమైన రత్నం, రాజులు రత్నాలను సేకరిస్తారు.
తస్మాన్మే శబలాం దేహి మమైషా ధర్మతో ద్విజ। ఏవముక్తస్తు భగవాన్ వసిష్ఠో మునిపుంగవః
కాబట్టి ద్విజా, ధర్మబద్ధంగా నాకు శబలను ఇవ్వు. అప్పుడు మునుల్లో శ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
విశ్వామిత్రేణ ధర్మాత్మా ప్రత్యువాచ మహీపతిమ్। నాహం శతసహస్రేణ నాపి కోటిశతైర్గవామ్
ధర్మాత్ముడైన వసిష్ఠుడు రాజు విశ్వామిత్రునికి ఇలా అన్నాడు: వంద వేల గోవులు ఇచ్చినా, కోట్లాది గోవులు ఇచ్చినా నేను శబలను ఇవ్వను.
రాజన్ దాస్యామి శబలాం రాశిభీ రజతస్య వా। న పరిత్యాగమర్హేయం మత్సకాశాదరిందమ
ఓ రాజా, వెండి గుట్టలు ఇచ్చినా నేను శబలను ఇవ్వను. ఓ శత్రుజిత్, నా దగ్గర ఆమెను వదిలిపెట్టడం నాకు సాధ్యం కాదు.
శాశ్వతీ శబలా మహ్యం కీర్తిరాత్మవతో యథా। అస్యాం హవ్యం చ కవ్యం చ ప్రాణయాత్రా తథైవ చ
శబల ఎప్పుడూ నాదే, న్యాయవంతుడికి పేరెప్పుడూ అతనిదే అయినట్లుగా. ఈమె వల్లనే దేవతలకు, పితృదేవతలకు హవిస్సు, నా జీవనాధారం అన్నీ లభిస్తున్నాయి.
ఆయత్తమగ్నిహోత్రం చ బలిర్హోమస్తథైవ చ। స్వాహాకారవషట్కారౌ విద్యాశ్చ వివిధాస్తథా
ఈమె వల్లే అగ్నిహోత్రం, బలి, హోమం, స్వాహా, వషట్ వంటి మంత్రోచ్చారణలు, రకరకాల విద్యలు అన్నీ కొనసాగుతున్నాయి.
ఆయత్తమత్ర రాజర్షే సర్వమేతన్న సంశయః। సర్వస్వమేతత్ సత్యేన మమ తుష్టికరీ తథా
రాజర్షీ, ఇది అన్నీ ఈమె మీద ఆధారపడి ఉన్నాయి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఆమె నాకు అన్నీ, నా సంతృప్తికి, నిజాయితీకి మూలం.
కారణైర్బహుభీ రాజన్ న దాస్యే శబలాం తవ। వసిష్ఠేనైవముక్తస్తు విశ్వామిత్రోఽబ్రవీత్ తదా
ఓ రాజా, ఎన్నో కారణాల వల్ల నేను శబలను నీకు ఇవ్వను. వసిష్ఠుడు ఇలా చెప్పగానే విశ్వామిత్రుడు మాట్లాడాడు.
సంరబ్ధతరమత్యర్థం వాక్యం వాక్యవిశారదః। హైరణ్యకక్షగ్రైవేయాన్ సువర్ణాఙ్కుశభూషితాన్
మాటలలో నిపుణుడైన వాడు, ఎంతో ఉత్సాహంగా, తీవ్రంగా ఇలా అన్నాడు — 'నేను నీకు బంగారు గొలుసులతో, బంగారు అంకుశాలతో అలంకరించబడిన, మెడలో బంగారు హారాలు ధరించిన ఏనుగులను ఇస్తాను.'
దదామి కుఞ్జరాణాం తే సహస్రాణి చతుర్దశ। హైరణ్యానాం రథానాం చ శ్వేతాశ్వానాం చతుర్యుజామ్
'ఇలాంటి బంగారు ఏనుగులు పద్నాలుగు వేలను, బంగారంతో చేసిన, నలుగురు తెల్లగుఱ్ఱాలతో లాగించే రథాలను కూడా నీకు ఇస్తాను.'
దదామి తే శతాన్యష్టౌ కింకిణీకవిభూషితాన్। హయానాం దేశజాతానాం కులజానాం మహౌజసామ్। సహస్రమేకం దశ చ దదామి తవ సువ్రత
'నూరయి ఎనిమిది గుర్రాలు, మణిపూసలు కట్టిన గంటలతో అలంకరించబడి, మంచి వంశానికి చెందిన, గొప్ప బలమున్న గుర్రాలను, ఇంకా వెయ్యి పది గుర్రాలను కూడా నీకే ఇస్తాను, ఓ ధైర్యవంతుడా.'
నానావర్ణవిభక్తానాం వయఃస్థానాం తథైవ చ। దదామ్యేకాం గవాం కోటిం శబలా దీయతాం మమ
'వివిధ రంగులలో, వయస్సులలో ఉన్న కోటిన్నర పశువులను నీకిస్తాను; ఆ మచ్చలున్న ఆవును మాత్రం నాకు ఇవ్వాలి.'
యావదిచ్ఛసి రత్నాని హిరణ్యం వా ద్విజోత్తమ। తావద్ దదామి తే సర్వం దీయతాం శబలా మమ
'నీకు ఎంత రత్నాలు కావాలన్నా, ఎంత బంగారం కావాలన్నా, అంతా ఇస్తాను, ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణా; ఆ మచ్చలున్న ఆవును మాత్రం నాకు ఇవ్వాలి.'
ఏవముక్తస్తు భగవాన్ విశ్వామిత్రేణ ధీమతా। న దాస్యామీతి శబలాం ప్రాహ రాజన్ కథంచన
అలా జ్ఞానవంతుడైన విశ్వామిత్రుడు అడిగినప్పుడు, ఆ మహానుభావుడు, 'నేను ఏ పరిస్థితిలోనూ ఆ మచ్చలున్న ఆవును నీకు ఇవ్వను, ఓ రాజా,' అని చెప్పాడు.
ఏతదేవ హి మే రత్నమేతదేవ హి మే ధనమ్। ఏతదేవ హి సర్వస్వమేతదేవ హి జీవితమ్
'ఈ ఆవే నా ధనం, ఈ ఆవే నా సంపద; ఇదే నా అంతా, ఇదే నా ప్రాణం.'
దర్శశ్చ పౌర్ణమాసశ్చ యజ్ఞాశ్చైవాప్తదక్షిణాః। ఏతదేవ హి మే రాజన్ వివిధాశ్చ క్రియాస్తథా
'అమావాస్య, పౌర్ణమి యజ్ఞాలు, అన్ని విధులు — ఇవే నా సొంతం, ఓ రాజా; ఇంకా ఎన్నో ఇతర కర్మలు కూడా నా వశమే.'
అతోమూలాః క్రియాః సర్వా మమ రాజన్ న సంశయః। బహునా కిం ప్రలాపేన న దాస్యే కామదోహినీమ్
'నా అన్ని కర్మలు ఈ ఆవుపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి, ఓ రాజా, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు; ఎక్కువగా చెప్పి ప్రయోజనం లేదు, కోరికలు తీరే ఆవును నేను ఇవ్వను.'
thumb|చతుఃపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే చతుఃపఞ్చాశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో యాభై నాల్గవ సర్గను వినండి.
కామధేనుం వసిష్ఠోఽపి యదా న త్యజతే మునిః। తదాస్య శబలాం రామ విశ్వామిత్రోఽన్వకర్షత
వసిష్ఠుడు కామధేనువును ఇవ్వకపోయినప్పుడు, విశ్వామిత్రుడు ఆ మచ్చలున్న ఆవును లాక్కెళ్లడం మొదలుపెట్టాడు, ఓ రామా.
నీయమానా తు శబలా రామ రాజ్ఞా మహాత్మనా। దుఃఖితా చిన్తయామాస రుదన్తీ శోకకర్శితా
ఆ మహాత్ముడైన రాజు చేత లాక్కెళ్లబడుతున్నప్పుడు, మచ్చలున్న ఆవు బాధతో ఏడుస్తూ, మనసులో విచారంగా ఆలోచించసాగింది.
పరిత్యక్తా వసిష్ఠేన కిమహం సుమహాత్మనా। యాహం రాజభృతైర్దీనా హ్రియేయ భృశదుఃఖితా
'అంత గొప్ప వసిష్ఠుడు నన్ను వదిలేశాడా? నేను రాజు సేవకుల చేత బాధతో లాక్కెళ్లబడుతున్నాను.'
కిం మయాపకృతం తస్య మహర్షేర్భావితాత్మనః। యన్మామనాగసం దృష్ట్వా భక్తాం త్యజతి ధార్మికః
'ఆ మహర్షికి నేను ఏ తప్పు చేశాను? నేను నిర్దోషిగా, భక్తిగా ఉండగా, ధర్మశీలుడైన ఆయన నన్ను ఎందుకు వదిలేశాడు?'
ఇతి సంచిన్తయిత్వా తు నిఃశ్వస్య చ పునః పునః। జగామ వేగేన తదా వసిష్ఠం పరమౌజసమ్
అలా ఆలోచిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, వెంటనే పరమౌజస్వి వసిష్ఠుని దగ్గరకు వేగంగా వెళ్లింది.
నిర్ధూయ తాంస్తదా భృత్యాన్ శతశః శత్రుసూదన। జగామానిలవేగేన పాదమూలం మహాత్మనః
రాజు సేవకులను వందల కొద్దీ దూరం తిప్పి, శత్రువులను నాశనం చేసే వాడా, ఆ ఆవు గాలి వేగంతో మహాత్ముడైన వసిష్ఠుని పాదాల దగ్గరకు పరుగెత్తింది.
శబలా సా రుదన్తీ చ క్రోశన్తీ చేదమబ్రవీత్। వసిష్ఠస్యాగ్రతః స్థిత్వా రుదన్తీ మేఘనిఃస్వనా
ఆ మచ్చలున్న ఆవు ఏడుస్తూ, అరుస్తూ, వసిష్ఠుని ముందు నిలబడి, మేఘగర్జనలా గట్టిగా ఏడుస్తూ ఇలా చెప్పింది.
భగవన్ కిం పరిత్యక్తా త్వయాహం బ్రహ్మణః సుత। యస్మాద్ రాజభటా మాం హి నయన్తే త్వత్సకాశతః
'ఓ మహానుభావా, బ్రహ్మదేవుని కుమారుడా, నీవు నన్ను ఎందుకు వదిలేశావు? నీ సమక్షంలో నుంచే రాజు సైనికులు నన్ను లాక్కెళ్తున్నారు.'
ఏవముక్తస్తు బ్రహ్మర్షిరిదం వచనమబ్రవీత్। శోకసంతప్తహృదయాం స్వసారమివ దుఃఖితామ్
అలా అడిగినప్పుడు ఆ బ్రహ్మర్షి, దుఃఖంతో మనసు మండిపోతూ ఉన్న తన సోదరిని చూసినట్టు, ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.