తస్మిన్ మహాభీషణకే ప్రవృత్తే కోలాహలే రాక్షసరాజయోధాః। ప్రగృహ్య రక్షాంసి మహాయుధాని యుగాన్తవాతా ఇవ సంవిచేరుః
ఆ భయంకరమైన కలకలిలో రాక్షసరాజు యోధులు గొప్ప ఆయుధాలు పట్టుకుని, యుగాంతపు గాలుల్లా చుట్టూ సంచరించారు.
thumb|ద్విచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center తతస్తే రాక్షసాస్తత్ర గత్వా రావణమన్దిరమ్। న్యవేదయన్ పురీం రుద్ధాం రామేణ సహ వానరైః
తర్వాత ఆ రాక్షసులు రావణుని మందిరానికి వెళ్లి, రాముడు వానరులతో కలిసి పట్టణాన్ని చుట్టుముట్టాడని తెలియజేశారు.
రుద్ధాం తు నగరీం శ్రుత్వా జాతక్రోధో నిశాచరః। విధానం ద్విగుణం కృత్వా ప్రాసాదం చాప్యరోహత
పట్టణం చుట్టుముట్టబడిందని విని, ఆ నిశాచరుడు కోపంతో తన జాగ్రత్తలు రెట్టింపు చేసి, ప్రాసాదంపైకి ఎక్కాడు.
స దదర్శ వృతాం లఙ్కాం సశైలవనకాననామ్। అసంఖ్యేయైర్హరిగణైః సర్వతో యుద్ధకాఙ్క్షిభిః
అతడు పర్వతాలు, అడవులు, తోటలతో చుట్టుముట్టిన లంకను, అన్నివైపులా యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న అనేక వానరసేనలతో నిండినదిగా చూశాడు.
స దృష్ట్వా వానరైః సర్వైర్వసుధాం కపిలీకృతామ్। కథం క్షపయితవ్యాః స్యురితి చిన్తాపరోఽభవత్
అన్ని వైపులా వానరులతో భూమి నిండిపోయినదిగా చూసి, వీరిని ఎలా నాశనం చేయాలో ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.
స చిన్తయిత్వా సుచిరం ధైర్యమాలమ్బ్య రావణః। రాఘవం హరియూథాంశ్చ దదర్శాయతలోచనః
ఎక్కువసేపు ఆలోచించి, ధైర్యంగా రావణుడు తన విశాలమైన కళ్లతో రాఘవుడిని, వానరసేనాధిపతులను చూశాడు.
రాఘవః సహ సైన్యేన ముదితో నామ పుప్లువే। లఙ్కాం దదర్శ గుప్తాం వై సర్వతో రాక్షసైర్వృతామ్
రాముడు తన సేనతో ఆనందంగా ముందుకు వచ్చి, అన్ని వైపులా రాక్షసులు బలంగా కాపాడుతున్న లంకను చూశాడు.
దృష్ట్వా దాశరథిర్లఙ్కాం చిత్రధ్వజపతాకినీమ్। జగామ సహసా సీతాం దూయమానేన చేతసా
దశరథుని కుమారుడు, రంగురంగుల జెండాలతో అలంకరించబడిన లంకను చూసి, సీత గురించి హఠాత్తుగా మనసులో ఆందోళనకు లోనయ్యాడు.
అత్ర సా మృగశావాక్షీ మత్కృతే జనకాత్మజా। పీడ్యతే శోకసంతప్తా కృశా స్థణ్డిలశాయినీ
ఇక్కడే, ఆ మృగశావాక్షి అయిన జనకుని కుమార్తె నా వల్ల దుఃఖంతో బాధపడుతూ, క్షీణించి, నేలమీదే పడుకుని ఉంది.
నిపీడ్యమానాం ధర్మాత్మా వైదేహీమనుచిన్తయన్। క్షిప్రమాజ్ఞాపయద్ రామో వానరాన్ ద్విషతాం వధే
వైదేహిని నిరంతరం బాధపడుతూ ఉన్నదిగా ఊహిస్తూ, ధర్మాత్ముడైన రాముడు శత్రువులను సంహరించమని వానరులకు వెంటనే ఆజ్ఞాపించాడు.
ఏవముక్తే తు వచసి రామేణాక్లిష్టకర్మణా। సంఘర్షమాణాః ప్లవగాః సింహనాదైరనాదయన్
కల్మషం లేని కార్యాలు చేసే రాముడు ఈ మాటలు చెప్పగానే, వానరులు సింహాల్లా గర్జిస్తూ కలకలం సృష్టించారు.
శిఖరైర్వికిరామైతాం లఙ్కాం ముష్టిభిరేవ వా। ఇతి స్మ దధిరే సర్వే మనాంసి హరియూథపాః
ఈ లంకను పర్వత శిఖరాలతో గానీ, లేక మా ముష్టులతోనే గానీ చెల్లాచెదురుగా చేసేద్దాం అని వానరసేనాధిపతులందరూ మనసులో నిశ్చయించుకున్నారు.
ఉద్యమ్య గిరిశృఙ్గాణి మహాన్తి శిఖరాణి చ। తరూంశ్చోత్పాట్య వివిధాంస్తిష్ఠన్తి హరియూథపాః
పెద్ద పెద్ద పర్వత శిఖరాలు, వివిధ రకాల చెట్లు ఎత్తిపట్టుకుని వానరసేనాధిపతులు సిద్ధంగా నిలబడ్డారు.
ప్రేక్షతో రాక్షసేన్ద్రస్య తాన్యనీకాని భాగశః। రాఘవప్రియకామార్థం లఙ్కామారురుహుస్తదా
రాక్షసేంద్రుడు చూస్తుండగానే, రాఘవుని ప్రీతికోసం ఆ సేనలు భాగాలుగా లంకపైకి ఎక్కాయి.
తే తామ్రవక్త్రా హేమాభా రామార్థే త్యక్తజీవితాః। లఙ్కామేవాభ్యవర్తన్త సాలభూధరయోధినః
పింగళవదనాలు, బంగారంలా మెరిసే అవి, రాముని కోసం ప్రాణాలు అర్పించిన యోధులు, సాల వృక్షాలు, కొండ శిఖరాలు చేతబట్టి, లంకవైపు దూసుకెళ్లారు.
తే ద్రుమైః పర్వతాగ్రైశ్చ ముష్టిభిశ్చ ప్లవంగమాః। ప్రాకారాగ్రాణ్యసంఖ్యాని మమన్థుస్తోరణాని చ
ఆ వానరులు చెట్లు, కొండ శిఖరాలు, తమ ముష్టులతో లెక్కలేనన్ని ప్రాకారాలు, ద్వారాలను బలంగా కొట్టి పగలగొట్టారు.
పరిఖాన్ పూరయన్తశ్చ ప్రసన్నసలిలాశయాన్। పాంసుభిః పర్వతాగ్రైశ్చ తృణైః కాష్ఠైశ్చ వానరాః
వారు పార్శ్వాల నీటిని, మట్టితో, కొండ ముక్కలతో, గడ్డి, కలపతో నింపుతూ ముందుకు సాగారు.
తతః సహస్రయూథాశ్చ కోటియూథాశ్చ యూథపాః। కోటియూథశతాశ్చాన్యే లఙ్కామారురుహుస్తదా
ఆ సమయంలో, వేల యూనిట్ల నాయకులు, కోట్ల యూనిట్ల నాయకులు, వంద కోట్ల యూనిట్ల నాయకులు లంకపైకి ఎక్కారు.
కాఞ్చనాని ప్రమర్దన్తస్తోరణాని ప్లవంగమాః। కైలాసశిఖరాగ్రాణి గోపురాణి ప్రమథ్య చ
వానరులు బంగారు తలుపులను పగలగొట్టి, కైలాస శిఖరాల్లాంటి గోపురాలను ధ్వంసం చేసి ముందుకు సాగారు.
ఆప్లవన్తః ప్లవన్తశ్చ గర్జన్తశ్చ ప్లవంగమాః। లఙ్కాం తామభిధావన్తి మహావారణసంనిభాః
వారు ఎగిరిపోతూ, ఈదుతూ, గర్జిస్తూ, మహా ఏనుగుల్లా లంకవైపు పరుగెత్తారు.
జయత్యురుబలో రామో లక్ష్మణశ్చ మహాబలః। రాజా జయతి సుగ్రీవో రాఘవేణాభిపాలితః
బలవంతుడైన రాముడు విజయవంతుడు, మహాబలుడు లక్ష్మణుడు కూడా విజయవంతుడు. రాఘవుని రక్షణలో ఉన్న రాజు సుగ్రీవుడు కూడా జయించాడు.
ఇత్యేవం ఘోషయన్తశ్చ గర్జన్తశ్చ ప్లవంగమాః। అభ్యధావన్త లఙ్కాయాః ప్రాకారం కామరూపిణః
ఇలా నినదిస్తూ, గర్జిస్తూ, కావలసిన రూపం ఎంచుకునే వానరులు లంక ప్రాకారాన్ని 향ించి పరుగెత్తారు.
వీరబాహుః సుబాహుశ్చ నలశ్చ పనసస్తథా। నిపీడ్యోపనివిష్టాస్తే ప్రాకారం హరియూథపాః। ఏతస్మిన్నన్తరే చక్రుః స్కన్ధావారనివేశనమ్
వీరబాహు, సుబాహు, నల, అలాగే పనస — ఈ వానరసేనాధిపతులు ప్రాకారానికి దగ్గరగా చేరి స్థిరంగా నిలిచారు. ఇదే సమయంలో వారు శిబిరాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.
పూర్వద్వారం తు కుముదః కోటిభిర్దశభిర్వృతః। ఆవృత్య బలవాంస్తస్థౌ హరిభిర్జితకాశిభిః
కుముదుడు, అలసటను జయించిన పది కోట్ల వానరులతో చుట్టుముట్టి, తూర్పు ద్వారాన్ని తన బలంతో కాపాడుతూ నిలిచాడు.
సహాయార్థే తు తస్యైవ నివిష్టః ప్రఘసో హరిః। పనసశ్చ మహాబాహుర్వానరైరభిసంవృతః
ఆయనకు తోడుగా ప్రఘసుడు అక్కడే స్థిరంగా ఉండగా, మహాబాహువు పనసుడు కూడా వానరులతో చుట్టుముట్టి అక్కడే మకాం వేశాడు.
దక్షిణద్వారమాసాద్య వీరః శతబలిః కపిః। ఆవృత్య బలవాంస్తస్థౌ వింశత్యా కోటిభిర్వృతః
దక్షిణ ద్వారం వద్ద వీరుడు శతబలికప్పి, ఇరవై కోట్ల యోధులతో చుట్టుముట్టి, బలంగా నిలిచాడు.
సుషేణః పశ్చిమద్వారం గత్వా తారాపితా బలీ। ఆవృత్య బలవాంస్తస్థౌ కోటికోటిభిరావృతః
తార పంపిన బలవంతుడు సుషేణుడు, పడమర ద్వారం వద్దకు వెళ్లి, కోట్ల కోట్ల వానరులతో చుట్టుముట్టి అక్కడే నిలిచాడు.
ఉత్తరద్వారమాగమ్య రామః సౌమిత్రిణా సహ। ఆవృత్య బలవాంస్తస్థౌ సుగ్రీవశ్చ హరీశ్వరః
రాముడు, సౌమిత్రితో కలిసి ఉత్తర ద్వారం వద్దకు వచ్చి, వానరుల అధిపతి సుగ్రీవునితో కలిసి తన సేనతో అక్కడే నిలిచాడు.
గోలాఙ్గూలో మహాకాయో గవాక్షో భీమదర్శనా। వృతః కోట్యా మహావీర్యస్తస్థౌ రామస్య పార్శ్వతః
గోళాంగూలుడు, మహాకాయుడు, భయంకరమైన గవాక్షుడు, కోటి వానరులతో కలిసి రాముని పక్కన నిలిచాడు.
ఋక్షాణాం భీమకోపానాం ధూమ్రః శత్రునిబర్హణః। వృతః కోట్యా మహావీర్యస్తస్థౌ రామస్య పార్శ్వతః
శత్రువులను సంహరించే ధూమ్రుడు, కోపంతో ఉన్న రిక్షుల నాయకుడు, కోటి మంది వానరులతో రాముని పక్కన నిలిచాడు.