దర్శనం శరభఙ్గస్య సుతీక్ష్ణేన సమాగమమ్ అనసూయాసమాఖ్యాం చ అఙ్గరాగస్య చార్పణమ్ ॥౧-౩-
శరభంగుని దర్శనం, సుతీక్ష్ణునితో కలయిక, అనసూయ కథ, అంగరాగాల సమర్పణ —
దర్శనం చాప్యగస్త్యస్య ధనుషో గ్రహణం తథా । శూర్పణఖ్యాశ్చ సంవాదం విరూపకరణం తథా ॥౧-౩-
అగస్త్యుని దర్శనం, ధనుస్సు స్వీకరణ, శూర్పణఖతో సంభాషణ, ఆమెకు వికలాంగత కలగడం —
వధం ఖరత్రిశిరసోరుత్థానం రావణస్య చ । మారీచస్య వధం చైవ వైదేహ్యా హరణం తథా ॥౧-౩-
ఖరుడు, త్రిశిరుడు వధించబడటం, రావణుడు ఎదగడం, మారీచుడు సంహరించబడటం, అలాగే వైదేహి అపహరించబడటం కూడా ఉన్నాయి.
రాఘవస్య విలాపం చ గృధ్రరాజనిబర్హణమ్ । కబన్ధదర్శనం చైవ పమ్పాయాశ్చాపి దర్శనమ్ ॥౧-౩-
రాఘవుడు విచారం చేయడం, గద్దరాజు మరణించడం, కబంధుడిని కలవడం, అలాగే పాంపా సరస్సును దర్శించడం కూడా ఉన్నాయి.
శబరీదర్శనం చైవ ఫలమూలాశనం తథా । ప్రలాపం చైవ పమ్పాయాం హనూమద్దర్శనం తథా ॥౧-౩-
శబరీని కలవడం, పండ్లు, కందులు తినడం, పాంపా వద్ద రాముని వేదన, అలాగే హనుమంతుడిని కలవడం ఉన్నాయి.
ఋష్యమూకస్య గమనం సుగ్రీవేణ సమాగమమ్ । ప్రత్యయోత్పాదనం సఖ్యం వాలిసుగ్రీవవిగ్రహమ్ ॥౧-౩-
ఋష్యమూక పర్వతానికి వెళ్లడం, సుగ్రీవుడితో కలవడం, నమ్మకం, స్నేహం ఏర్పడటం, వాలి-సుగ్రీవుల మధ్య కలహం ఉన్నాయి.
వాలిప్రమథనం చైవ సుగ్రీవప్రతిపాదనమ్ తారావిలాపం సమయం వర్షరాత్రనివాసనమ్ ॥౧-౩-
వాలిని సంహరించడం, సుగ్రీవుని పట్టాన్ని తిరిగి ఇవ్వడం, తార విచారం, ఒప్పందం, వర్షాకాలంలో నివాసం ఉన్నాయి.
కోపం రాఘవసింహస్య బలానాముపసంగ్రహమ్ దిశః ప్రస్థాపనం చైవ పృథివ్యాశ్చ నివేదనమ్ ॥౧-౩-
సింహస్వభావం గల రాఘవుని కోపం, సైన్యాలను కూడగట్టడం, దిక్కులలో పంపడం, భూమికి నివేదించడం ఉన్నాయి.
అఙ్గులీయకదానం చ ఋక్షస్య బిలదర్శనమ్ ప్రాయోపవేశనం చైవ సంపాతేశ్చాపి దర్శనమ్ ॥౧-౩-
ఉంగరం ఇవ్వడం, ఎలుగుబంటి గుహను చూడడం, ప్రాణత్యాగానికి సంకల్పించడం, సంపాతిని కలవడం ఉన్నాయి.
పర్వతారోహణం చైవ సాగరస్యాపి లఙ్ఘనమ్ సముద్రవచనాచ్చైవ మైనాకస్య చ దర్శనమ్ ॥౧-౩-
పర్వతాన్ని ఎక్కడం, సముద్రాన్ని దాటి పోవడం, సముద్రుని మాటలు వినడం, మైనాక పర్వతాన్ని దర్శించడం ఉన్నాయి.
రాక్షసీతర్జనం చైవ చ్ఛాయాగ్రాహస్య దర్శనమ్ సింహికాయాశ్చ నిధనం లఙ్కామలయదర్శనమ్ ॥౧-౩-
రాక్షసిని బెదిరించడం, నీడను పట్టే దానిని చూడడం, సింహికను సంహరించడం, లంకా, మలయ పర్వతాలను దర్శించడం ఉన్నాయి.
రాత్రౌ లఙ్కాప్రవేశం చ ఏకస్యాపి విచిన్తనమ్ ఆపానభూమిగమనమవరోధస్య దర్శనమ్ ॥౧-౩-
రాత్రి సమయంలో లంకలో ప్రవేశించడం, ఒంటరిగా ఆలోచించడం, మద్యం తాగే ప్రదేశానికి వెళ్లడం, కాపలాదారుల ప్రాంతాన్ని చూడడం ఉన్నాయి.
దర్శనం రావణస్యాపి పుష్పకస్య చ దర్శనమ్ అశోకవనికాయానం సీతాయాశ్చాపి దర్శనమ్ ॥౧-౩-
రావణుడిని దర్శించడం, పుష్పక విమానాన్ని చూడడం, అశోకవనంలోకి ప్రవేశించడం, సీతను దర్శించడం ఉన్నాయి.
అభిజ్ఞానప్రదానం చ సీతాయాశ్చాపి భాషణమ్ రాక్షసీతర్జనం చైవ త్రిజటాస్వప్నదర్శనమ్ ॥౧-౩-
గుర్తు గుర్తింపు కోసం చిహ్నాన్ని ఇవ్వడం, సీతతో మాట్లాడటం, రాక్షసులను బెదిరించడం, త్రిజటా కలను దర్శించడం ఉన్నాయి.
మణిప్రదానం సీతాయా వృక్షభఙ్గం తథైవ చ రాక్షసీవిద్రవం చైవ కింకరాణాం నిబర్హణమ్ ॥౧-౩-
సీతకు మణిని ఇవ్వడం, చెట్టు విరగడం, రాక్షసులు పారిపోవడం, కింకరులను సంహరించడం ఉన్నాయి.
గ్రహణం వాయుసూనోశ్చ లఙ్కాదాహాభిగర్జనమ్ ప్రతిప్లవనమేవాథ మధూనాం హరణం తథా ॥౧-౩-
వాయుపుత్రుడు పట్టుబడటం, లంకను దహించేటప్పుడు గర్జించడం, తిరిగి ప్రయాణం చేయడం, తేనెను తీసుకోవడం ఉన్నాయి.
రాఘవాశ్వాసనం చైవ మణినిర్యాతనం తథా సంగమం చ సముద్రేణ నలసేతోశ్చ బన్ధనమ్ ॥౧-౩-
రాఘవునికి ధైర్యం చెప్పడం, మణిని అప్పగించడం, సముద్రాన్ని కలవడం, నలుడు నిర్మించిన వంతెనను కట్టడం ఉన్నాయి.
ప్రతారం చ సముద్రస్య రాత్రౌ లఙ్కావరోధనమ్ విభీషణేన సంసర్గం వధోపాయనివేదనమ్ ॥౧-౩-
సముద్రాన్ని దాటి పోవడం, రాత్రి లంకను ముట్టడి చేయడం, విభీషణుడితో మైత్రి చేయడం, సంహారానికి మార్గాలు సూచించడం ఉన్నాయి.
కుమ్భకర్ణస్య నిధనం మేఘనాదనిబర్హణమ్ రావణస్య వినాశం చ సీతావాప్తిమరేః పురే ॥౧-౩-
కుంభకర్ణుడిని సంహరించడం, మేఘనాదుడిని ఓడించడం, రావణుడిని నాశనం చేయడం, సముద్రపట్టణంలో సీతను తిరిగి పొందడం ఉన్నాయి.
బిభీషణాభిషేకం చ పుష్పకస్య చ దర్శనమ్ అయోధ్యాయాశ్చ గమనం భరద్వాజసమాగమమ్ ॥౧-౩-
విభీషణునికి పట్టాభిషేకం చేయడం, పుష్పక విమానాన్ని దర్శించడం, అయోధ్యకు ప్రయాణం చేయడం, భరద్వాజుని కలవడం ఉన్నాయి.
ప్రేషణం వాయుపుత్రస్య భరతేన సమాగమమ్ రామాభిషేకాభ్యుదయం సర్వసైన్యవిసర్జనమ్ స్వరాష్ట్రరఞ్జనం చైవ వైదేహ్యాశ్చ విసర్జనమ్ ॥౧-౩-
వాయుదేవుని కుమారుడిని పంపడం, భరతునితో కలవడం, రాముని పట్టాభిషేక మహోత్సవం, అన్ని సైన్యాలను పంపించివేయడం, తన రాజ్యంలో ఆనందాన్ని కలిగించడం, అలాగే వైదేహిని కూడా పంపించడాన్ని—
అనాగతం చ యత్ కించిద్ రామస్య వసుధాతలే తచ్చకారోత్తరే కావ్యే వాల్మీకిర్భగవానృషిః ॥౧-౩-
రామునికి భూమిపై ఇంకా జరగాల్సినది ఏదైనా ఉన్నా, దానిని కూడా మహర్షి వాల్మీకి తన కావ్యంలో ఉత్తర భాగంలో రచించాడు.
thumb|చతుర్థః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే చతుర్థః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో ఇది నాలుగవ సర్గ.
ప్రాప్తరాజ్యస్య రామస్య వాల్మీకిర్భగవానృషిః । చకార చరితం కృత్స్నం విచిత్రపదమర్థవత్ ॥౧-౪-
రాజ్యాన్ని పొందిన రాముని కథను, మహర్షి వాల్మీకి అద్భుతమైన పదాలతో, అర్థవంతంగా పూర్తిగా రచించాడు.
చతుర్వింశత్సహస్రాణి శ్లోకానాముక్తవానృషిః । తథా సర్గశతాన్ పఞ్చ షట్కాణ్డాని తథోత్తరమ్ ॥౧-౪-
ఆ మహర్షి ఇరవై నాలుగు వేల శ్లోకాలు, ఐదు వందల సర్గలు, ఆరు కాండలు, అలాగే ఉత్తర భాగాన్ని కూడా చెప్పాడు.
కృత్వా తు తన్మహాప్రాజ్ఞః సభవిష్యం సహోత్తరమ్ । చిన్తయామాస కో న్వేతత్ ప్రయుఞ్జీయాదితి ప్రభుః ॥౧-౪-
ఆ మహాపండితుడు, భవిష్యత్తులో జరిగేవాటితో సహా, ఆ కావ్యాన్ని పూర్తిచేసి, 'ఈ కథను ఎవరు చెప్పగలరు?' అని ఆలోచించాడు.
కుశీలవౌ తు ధర్మజ్ఞౌ రాజపుత్రౌ యశస్వినౌ । భ్రాతరౌ స్వరసంపన్నౌ దదర్శాశ్రమవాసినౌ ॥౧-౪-
ఆశ్రమంలో నివసిస్తున్న, ధర్మాన్ని తెలిసిన, కీర్తిశాలులైన, మధురమైన స్వరాలు కలిగిన రాజకుమారులు కుశుడు, లవుడు ఇద్దరినీ ఆయన చూశాడు.
స తు మేధావినౌ దృష్ట్వా వేదేషు పరినిష్ఠితౌ । వేదోపబృంహ్మణార్థాయ తావగ్రాహయత ప్రభుః ॥౧-౪-
వేదాలలో నైపుణ్యం కలిగి, తెలివిగల వారిని చూసి, వేదాలను మరింత మహిమ చేయడానికి ఆ కావ్యాన్ని వారికీ బోధించాడు.
కావ్యం రామాయణం కృత్స్నం సీతాయాశ్చరితం మహత్ । పౌలస్త్యవధమిత్యేవం చకార చరితవ్రతః ॥౧-౪-
వ్రతపరుడు అయిన వాల్మీకి, రామాయణ కావ్యాన్ని, సీతాదేవి గొప్ప కథను, అలాగే పౌలస్త్యుని వధను పూర్తిగా రచించాడు.
పాఠ్యే గేయే చ మధురం ప్రమాణైస్త్రిభిరన్వితమ్ । జాతిభిః సప్తభిర్యుక్తం తన్త్రీలయసమన్వితమ్ ॥౧-౪-
పఠించడానికీ, పాడడానికీ మధురంగా ఉండే, మూడు ప్రామాణికతలతో, ఏడు విధాల ఛందస్సులతో, తంత్రీ లయలు కలిగి ఉన్నది.