దృశ్యన్తే న యథావచ్చ నక్షత్రాణ్యభివర్తతే। యుగాన్తమివ లోకస్య పశ్య లక్ష్మణ శంసతి
నక్షత్రాలు సహజంగా కనిపించడం లేదు, అవి కదలుతున్న తీరు ప్రపంచాంతం సూచిస్తున్నట్టు ఉంది, లక్ష్మణా!
కాకాః శ్యేనాస్తథా గృధ్రా నీచైః పరిపతన్తి చ। శివాశ్చాప్యశుభా వాచః ప్రవదన్తి మహాస్వనాః
కాకులు, గద్దలు, గిడ్డర్లు తక్కువగా ఎగురుతున్నాయి. అవి గట్టిగా, శుభమైనా, అపశకునమైనా మాటలు పలుకుతున్నాయి.
శైలైః శూలైశ్చ ఖడ్గైశ్చ విముక్తైః కపిరాక్షసైః। భవిష్యత్యావృతా భూమిర్మాంసశోణితకర్దమా
కొండలు, కత్తులు, కఠిన ఆయుధాలతో వానరులు, రాక్షసులు భూమిని నిండుస్తారు. భూమి మాంసం, రక్తంతో మురికి అవుతుంది.
క్షిప్రమద్య దురాధర్షాం పురీం రావణపాలితామ్। అభియామ జవేనైవ సర్వతో హరిభిర్వృతాః
ఈ రోజు మనం వెంటవెంటనే అన్ని వైపులా వానరులతో చుట్టుముట్టి, రావణుడు పాలిస్తున్న దుర్జయమైన నగరాన్ని దూసుకెళ్లుదాం.
ఇత్యేవం తు వదన్ వీరో లక్ష్మణం లక్ష్మణాగ్రజః। తస్మాదవాతరచ్ఛీఘ్రం పర్వతాగ్రాన్మహాబలః
ఇలా లక్ష్మణునితో మాట్లాడిన ధైర్యవంతుడైన లక్ష్మణుని అన్నయ్య, అపారమైన బలంతో, ఆ పర్వత శిఖరం నుంచి త్వరగా దిగివచ్చాడు.
అవతీర్య తు ధర్మాత్మా తస్మాచ్ఛైలాత్ స రాఘవః। పరైః పరమదుర్ధర్షం దదర్శ బలమాత్మనః
ఆ ధర్మాత్ముడైన రాఘవుడు ఆ పర్వతం నుంచి దిగిన తర్వాత, శత్రువులకు ఎదుర్కొనడం చాలా కష్టమైన తన సైన్యాన్ని చూశాడు.
సంనహ్య తు ససుగ్రీవః కపిరాజబలం మహత్। కాలజ్ఞో రాఘవః కాలే సంయుగాయాభ్యచోదయత్
తర్వాత సుగ్రీవునితో కలిసి, సమయాన్ని బాగా తెలిసిన రాఘవుడు, ఆ గొప్ప వానరసైన్యాన్ని యుద్ధానికి సిద్ధం చేసి ముందుకు నడిపించాడు.
తతః కాలే మహాబాహుర్బలేన మహతా వృతః। ప్రస్థితః పురతో ధన్వీ లఙ్కామభిముఖః పురీమ్
తర్వాత, సమయానికి తగినట్లు, గొప్ప బలంతో కూడిన వారు చుట్టూ ఉండగా, ధనుస్సుతో ముందుగా లంక నగరాన్ని దాటి వెళ్లేందుకు ప్రస్థానం చేశాడు.
తం విభీషణసుగ్రీవౌ హనూమాఞ్జామ్బవాన్ నలః। ఋక్షరాజస్తథా నీలో లక్ష్మణశ్చాన్వయుస్తదా
ఆయన వెంట విభీషణుడు, సుగ్రీవుడు, హనుమంతుడు, జాంబవంతుడు, నలుడు, ఎద్దుల రాజు, నీలుడు, లక్ష్మణుడు కూడా వెళ్లారు.
తతః పశ్చాత్ సుమహతీ పృతనర్క్షవనౌకసామ్। ప్రచ్ఛాద్య మహతీం భూమిమనుయాతి స్మ రాఘవమ్
వారంతా వెనుక, వానరులు, ఎద్దులు కలిసిన అపారమైన సైన్యం, భూమిని కప్పివేస్తూ రాఘవుని వెంట నడిచింది.
శైలశృఙ్గాణి శతశః ప్రవృద్ధాంశ్చ మహీరుహాన్। జగృహుః కుఞ్జరప్రఖ్యా వానరాః పరవారణాః
ఏనుగులకు సమానమైన బలమైన వానరులు, వందలాది పర్వత శిఖరాలు, పెరిగిన పెద్ద చెట్లు ఆయుధాలుగా ఎత్తుకున్నారు.
తౌ త్వదీర్ఘేణ కాలేన భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। రావణస్య పురీం లఙ్కామాసేదతురరిందమౌ
చాలా కాలం తర్వాత, శత్రువులను సంహరించే రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరూ కలిసి రావణుని లంక నగరాన్ని చేరుకున్నారు.
పతాకామాలినీం రమ్యాముద్యానవనశోభితామ్। చిత్రవప్రాం సుదుష్ప్రాపాముచ్చైః ప్రాకారతోరణామ్
ఆ నగరం పతాకలతో అలంకరించబడి, ఉద్యానవనాలతో మెరిసిపోతూ, రంగురంగుల గోడలతో, చేరడం చాలా కష్టమైనదిగా, ఎత్తైన ప్రాకారాలు, గోపురాలతో ఉంది.
తాం సురైరపి దుర్ధర్షాం రామవాక్యప్రచోదితాః। యథానిదేశం సమ్పీడ్య న్యవిశన్త వనౌకసః
దేవతలకే దాటి చేరలేని ఆ నగరాన్ని, రాముని ఆజ్ఞతో అడవిలో నివసించే వానరులు, ఆదేశించినట్లు చుట్టుముట్టారు.
లఙ్కాయాస్తూత్తరద్వారం శైలశృఙ్గమివోన్నతమ్। రామః సహానుజో ధన్వీ జుగోప చ రురోధ చ
పర్వత శిఖరంలా ఎత్తుగా ఉన్న లంకా ఉత్తర ద్వారాన్ని, రాముడు తన తమ్ముడితో కలిసి, ధనుస్సుతో కాపాడుతూ అడ్డగించాడు.
లఙ్కాముపనివిష్టస్తు రామో దశరథాత్మజః। లక్ష్మణానుచరో వీరః పురీం రావణపాలితామ్
దశరథుని కుమారుడైన రాముడు, వీరుడైన లక్ష్మణుడు వెంట ఉండగా, రావణుడు పాలించే లంకా నగరానికి సమీపంలో నివసించాడు.
ఉత్తరద్వారమాసాద్య యత్ర తిష్ఠతి రావణః। నాన్యో రామాద్ధి తద్ ద్వారం సమర్థః పరిరక్షితుమ్
ఉత్తర ద్వారం వద్ద రావణుడు ఉండగా, ఆ ద్వారాన్ని రాముడిని తప్ప మరెవ్వరూ నిజంగా రక్షించలేరు.
రావణాధిష్ఠితం భీమం వరుణేనేవ సాగరమ్। సాయుధై రాక్షసైర్భీమైరభిగుప్తం సమన్తతః
వరుణుడు సముద్రాన్ని కాపాడినట్లు, రావణుడు కాపాడుతున్న ఆ భయంకరమైన ద్వారం, చుట్టూ ఆయుధాలతో ఉన్న భయంకర రాక్షసులు కాపాడుతున్నారు.
లఘూనాం త్రాసజననం పాతాలమివ దానవైః। విన్యస్తాని చ యోధానాం బహూని వివిధాని చ
దానవులతో నిండిన పాతాళంలా, బలహీనులకు భయాన్ని కలిగించే ఆ ద్వారంలో, అనేక రకాల యోధులు అక్కడ నిలబడి ఉన్నారు.
దదర్శాయుధజాలాని తథైవ కవచాని చ। పూర్వం తు ద్వారమాసాద్య నీలో హరిచమూపతిః
అక్కడ ఆయుధాలు, కవచాలు వరుసగా అమర్చబడి ఉండగా, వానరసైన్యాధిపతైన నీలుడు తూర్పు ద్వారం వద్దకు చేరాడు.
అతిష్ఠత్ సహ మైన్దేన ద్వివిదేన చ వీర్యవాన్। అఙ్గదో దక్షిణద్వారం జగ్రాహ సుమహాబలః
అక్కడ నీలుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు కలిసి నిలబడి ఉండగా, మహాబలుడు అయిన అంగదుడు దక్షిణ ద్వారాన్ని తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నాడు.
ఋషభేణ గవాక్షేణ గజేన గవయేన చ। హనూమాన్ పశ్చిమద్వారం రరక్ష బలవాన్ కపిః
ఋషభుడు, గవాక్షుడు, గజుడు, గవయుడు తోడుగా ఉండగా, బలవంతుడైన హనుమంతుడు పశ్చిమ ద్వారాన్ని కాపాడాడు.
ప్రమాథిప్రఘసాభ్యాం చ వీరైరన్యైశ్చ సంగతః। మధ్యమే చ స్వయం గుల్మే సుగ్రీవః సమతిష్ఠత
ప్రమాథి, ప్రఘస అనే వీరులతో పాటు మరికొంతమంది పరాక్రమశాలులతో కలిసి, సుగ్రీవుడు తానే మధ్య గుంపులో నిలిచాడు.
సహ సర్వైర్హరిశ్రేష్ఠైః సుపర్ణపవనోపమైః। వానరాణాం తు షట్త్రింశత్కోట్యః ప్రఖ్యాతయూథపాః
గరుత్మంతుడు, పవనుని వేగంతో సమానమైన హనుమంతుడు వంటి వానరులందరితో కలసి, పేరుగాంచిన యూతపతులు ముప్పత్తారు కోట్ల మంది అక్కడ ఉన్నారు.
నిపీడ్యోపనివిష్టాశ్చ సుగ్రీవో యత్ర వానరః। శాసనేన తు రామస్య లక్ష్మణః సవిభీషణః
వానరరాజు సుగ్రీవుడు ఉన్న చోట అందరూ చేరి, అక్కడే మకాం వేశారు. రాముని ఆజ్ఞతో లక్ష్మణుడు, విభీషణుడు కూడా అక్కడే ఉన్నారు.
ద్వారే ద్వారే హరీణాం తు కోటిం కోటీర్న్యవేశయత్। పశ్చిమేన తు రామస్య సుషేణః సహజామ్బవాన్
ప్రతి గేటు వద్ద లక్ష్మణుడు ఒక కోటి వానరులను ఏర్పాటు చేశాడు. రాముని పశ్చిమ భాగంలో సుషేణుడు, జాంబవంతుడు తమ స్థానాలు దక్కించుకున్నారు.
అదూరాన్మధ్యమే గుల్మే తస్థౌ బహుబలానుగః। తే తు వానరశార్దూలాః శార్దూలా ఇవ దంష్ట్రిణః। గృహీత్వా ద్రుమశైలాగ్రాన్ హృష్టా యుద్ధాయ తస్థిరే
మధ్య గుంపుకు దగ్గరగా, తమ బలవంతులైన అనుచరులతో కలిసి వారు నిలిచారు. ఆ వానరశ్రేష్ఠులు, పంజాలున్న పులుల్లా, చెట్లు, కొండలు పీక్కుని, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా సిద్ధమయ్యారు.
సర్వే వికృతలాఙ్గూలాః సర్వే దంష్ట్రానఖాయుధాః। సర్వే వికృతచిత్రాఙ్గాః సర్వే చ వికృతాననాః
అందరికీ వంకరగా ఉన్న తోకలు, అందరిదీ పంజాలు, దంతాలు ఆయుధాలుగా ఉన్నాయి. అందరి రూపాలు విచిత్రంగా, ముఖాలు భయంకరంగా కనిపించేవి.
దశనాగబలాః కేచిత్ కేచిద్ దశగుణోత్తరాః। కేచిన్నాగసహస్రస్య బభూవుస్తుల్యవిక్రమాః
వారిలో కొందరికి పది ఏనుగుల బలం, మరికొందరికి దాని పది రెట్లు ఎక్కువ బలం, ఇంకొందరు వెయ్యి ఏనుగుల బలానికి సమానంగా ఉన్నారు.
సన్తి చౌఘబలాః కేచిత్ కేచిచ్ఛతగుణోత్తరాః। అప్రమేయబలాశ్చాన్యే తత్రాసన్ హరియూథపాః
కొంతమందికి పెద్ద ప్రవాహం లాంటి బలం, మరికొందరికి దాని వంద రెట్లు ఎక్కువ బలం, ఇంకొందరు లెక్కించలేని శక్తి కలిగిన వానరయూతపతులు అక్కడ ఉన్నారు.