శతయోజనవిస్తీర్ణం విమలం చారుదర్శనమ్। శ్లక్ష్ణం శ్రీమన్మహచ్చైవ దుష్ప్రాపం శకునైరపి
అది వంద యోజనల వెడల్పుతో, నిర్మలంగా, చూడటానికి అద్భుతంగా, మృదువుగా, మహా వైభవంగా, పక్షులకు కూడా చేరలేనంత దూరంగా ఉండేది.
మనసాపి దురారోహం కిం పునః కర్మణా జనైః। నివిష్టా తస్య శిఖరే లఙ్కా రావణపాలితా
మనసులో కూడా చేరలేనంత ఎత్తుగా, చేతకాయనివారికి అసాధ్యంగా ఉండే ఆ శిఖరంపై రావణుడు పాలించే లంక నగరం ఉండేది.
దశయోజనవిస్తీర్ణా వింశద్యోజనమాయతా। సా పురీ గోపురైరుచ్చైః పాణ్డురామ్బుదసంనిభైః। కాఞ్చనేన చ శాలేన రాజతేన చ శోభతే
ఆ నగరం పది యోజనల వెడల్పు, ఇరవై యోజనల పొడవుతో, తెల్ల మేఘాలను పోలిన ఎత్తయిన గోపురాలతో, బంగారు, వెండి గోడలతో ప్రకాశిస్తూ ఉండేది.
ప్రాసాదైశ్చ విమానైశ్చ లఙ్కా పరమభూషితా। ఘనైరివాతపాపాయే మధ్యమం వైష్ణవం పదమ్
లంక నగరం రాజభవనాలు, విమానాలతో అలంకరించబడి, మేఘాల మధ్యలో ఉన్న విష్ణు లోకాన్ని పోలినట్లు, ఎండకు తాకకుండా వెలిగిపోతుండేది.
యస్యాం స్తమ్భసహస్రేణ ప్రాసాదః సమలంకృతః। కైలాసశిఖరాకారో దృశ్యతే ఖమివోల్లిఖన్
ఆ నగరంలో వెయ్యి స్తంభాలతో అలంకరించబడిన రాజభవనం, కైలాస శిఖరాన్ని పోలి, ఆకాశాన్ని తాకేలా కనిపించేది.
చైత్యః స రాక్షసేన్ద్రస్య బభూవ పురభూషణమ్। శతేన రక్షసాం నిత్యం యః సమగ్రేణ రక్ష్యతే
రాక్షసాధిపతి రావణుని ఆ చైత్యాలయం నగరానికి ఆభరణంగా ఉండేది. దాన్ని నిత్యం వందమంది రాక్షసులు పూర్తిగా కాపాడేవారు.
మనోజ్ఞాం కాఞ్చనవతీం పర్వతైరుపశోభితామ్। నానాధాతువిచిత్రైశ్చ ఉద్యానైరుపశోభితామ్
అతడు ఆ ఆకర్షణీయమైన, బంగారు నగరాన్ని, వివిధ ఖనిజ పర్వతాలతో, అనేక రకాల ఉద్యానవనాలతో అలంకరించబడినదిగా చూశాడు.
నానావిహగసంఘుష్టాం నానామృగనిషేవితామ్। నానాకుసుమసమ్పన్నాం నానారాక్షససేవితామ్
అనేక రకాల పక్షుల కిలకిలలతో, అనేక జంతువుల సంచారంతో, ఎన్నో రకాల పువ్వులతో, అనేక రాక్షసులు నివసించే నగరంగా కనిపించింది.
తాం సమృద్ధాం సమృద్ధార్థాం లక్ష్మీవాఁల్లక్ష్మణాగ్రజః। రావణస్య పురీం రామో దదర్శ సహ వానరైః
ఆ సంపన్నమైన, ఐశ్వర్యవంతమైన రావణుని నగరాన్ని, లక్ష్మణుని అన్నయ్య రాముడు వానరులతో కలిసి చూశాడు.
తాం మహాగృహసమ్బాధాం దృష్ట్వా లక్ష్మణపూర్వజః। నగరీం త్రిదివప్రఖ్యాం విస్మయం ప్రాప వీర్యవాన్
ఆ మహా భవనాలతో నిండిన, దేవతల లోకాన్ని పోలిన నగరాన్ని చూసి, లక్ష్మణుని పెద్ద అన్నయ్య అయిన వీరుడు ఆశ్చర్యపోయాడు.
తాం రత్నపూర్ణాం బహుసంవిధానాం ప్రాసాదమాలాభిరలంకృతాం చ। పురీం మహాయన్త్రకవాటముఖ్యాం దదర్శ రామో మహతా బలేన
రాముడు తన గొప్ప సైన్యంతో, రత్నాలతో నిండిన, ఎన్నో విధాలుగా అలంకరించబడిన, ప్రాసాదాల వరుసలతో మెరిసిపోయే, గొప్ప యంత్ర ద్వారాలతో ఉన్న ఆ నగరాన్ని చూశాడు.
thumb|చత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే చత్వారింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో నలభయ్యవ సర్గను వినండి.
తతో రామః సువేలాగ్రం యోజనద్వయమణ్డలమ్। ఉపారోహత్ ససుగ్రీవో హరియూథైః సమన్వితః
ఆ తరువాత రాముడు, సుగ్రీవుడు, వానర సేనతో కలిసి రెండు యోజనాల పరిధిలో ఉన్న సువేళ పర్వత శిఖరాన్ని ఎక్కాడు.
స్థిత్వా ముహూర్తం తత్రైవ దిశో దశ విలోకయన్। త్రికూటశిఖరే రమ్యే నిర్మితాం విశ్వకర్మణా
అక్కడ కొంతసేపు నిలబడి, పది దిశలను పరిశీలిస్తూ, త్రికూట శిఖరంపై విశ్వకర్మ చేత నిర్మించబడిన అందమైన నగరాన్ని చూశాడు.
దదర్శ లఙ్కాం సున్యస్తాం రమ్యకాననశోభితామ్। తస్య గోపురశృఙ్గస్థం రాక్షసేన్ద్రం దురాసదమ్
అతడు, సుందరమైన తోటలతో అలంకరించబడిన, అద్భుతంగా వెలిగిపోతున్న లంకను, దాని గోపురంపై నిలబడి ఉన్న, చేరలేని రాక్షసాధిపతిని చూశాడు.
శ్వేతచామరపర్యన్తం విజయచ్ఛత్రశోభితమ్। రక్తచన్దనసంలిప్తం రత్నాభరణభూషితమ్
రావణుడు తెల్లటి చామరాలతో చుట్టుముట్టబడి, విజయచ్ఛత్రంతో అలంకరించబడి, ఎర్ర గంధంతో పూయబడి, రత్నాభరణాలతో మెరిసిపోతూ కనిపించాడు.
నీలజీమూతసంకాశం హేమసంఛాదితామ్బరమ్। ఐరావతవిషాణాగ్రైరుత్కృష్టకిణవక్షసమ్
అతడు నీలిమయమైన మేఘంలా, బంగారు వస్త్రాలు ధరించి, ఐరావతం దంతపు గురుతు ఉన్న ఛాతితో కనిపించాడు.
శశలోహితరాగేణ సంవీతం రక్తవాససా। సంధ్యాతపేన సంఛన్నం మేఘరాశిమివామ్బరే
కుందేళి రక్తపు వర్ణపు వస్త్రాలు ధరించి, సాయంత్రపు కాంతిలో కప్పబడి, ఆకాశంలో మేఘపు సమూహంలా కనిపించాడు.
పశ్యతాం వానరేన్ద్రాణాం రాఘవస్యాపి పశ్యతః। దర్శనాద్ రాక్షసేన్ద్రస్య సుగ్రీవః సహసోత్థితః
వానరాధిపతులు, రాఘవుడు కూడా చూస్తుండగా, రాక్షసరాజును చూసిన వెంటనే సుగ్రీవుడు అకస్మాత్తుగా లేచాడు.
క్రోధవేగేన సంయుక్తః సత్త్వేన చ బలేన చ। అచలాగ్రాదథోత్థాయ పుప్లువే గోపురస్థలే
కోపం, ధైర్యం, బలంతో నిండిన సుగ్రీవుడు, ఆ పర్వత శిఖరంనుంచి గోపురపు పైభాగానికి ఎగిరిపోయాడు.
స్థిత్వా ముహూర్తం సమ్ప్రేక్ష్య నిర్భయేనాన్తరాత్మనా। తృణీకృత్య చ తద్ రక్షః సోఽబ్రవీత్ పరుషం వచః
అక్కడ కొంతసేపు నిలబడి, భయమేమీ లేకుండా పరిశీలించి, ఆ రాక్షసుడిని లెక్కచేయకుండా, గట్టిగా మాటలు చెప్పాడు.
లోకనాథస్య రామస్య సఖా దాసోఽస్మి రాక్షస। న మయా మోక్ష్యసేఽద్య త్వం పార్థివేన్ద్రస్య తేజసా
ఓ రాక్షసా! నేను లోకనాథుడైన రాముని స్నేహితుడిని, సేవకుడిని. నేడు ఆ రాజధిరాజుని తేజంతో నువ్వు నా నుంచి తప్పించుకోలేవు.
ఇత్యుక్త్వా సహసోత్పత్య పుప్లువే తస్య చోపరి। ఆకృష్య ముకుటం చిత్రం పాతయామాస తద్ భువి
అలా చెప్పి, సుగ్రీవుడు అకస్మాత్తుగా పైకి ఎగిరి, రావణుని అందమైన కిరీటాన్ని పట్టుకుని నేలపై పడేశాడు.
సమీక్ష్య తూర్ణమాయాన్తం బభాషే తం నిశాచరః। సుగ్రీవస్త్వం పరోక్షం మే హీనగ్రీవో భవిష్యసి
అతడు వేగంగా దగ్గరికి వస్తున్నాడని గమనించి, ఆ నిశాచరుడు ఇలా అన్నాడు: 'నువ్వు సుగ్రీవుడివని నాకు తెలుసు! త్వరలో నీ మెడ లేకుండా పోతుంది.'
ఇత్యుక్త్వోత్థాయ తం క్షిప్రం బాహుభ్యామాక్షిపత్ తలే। కన్దువత్ స సముత్థాయ బాహుభ్యామాక్షిపద్ధరిః
అలా చెప్పి, వెంటనే లేచి, తన బాహువులతో సుగ్రీవుడిని నేలపై కొట్టాడు. కాని, సుగ్రీవుడు చెరకు కాండంలా లేచి, తన చేతులతో తిరిగి దాడిచేశాడు.
పరస్పరం స్వేదవిదిగ్ధగాత్రౌ పరస్పరం శోణితరక్తదేహౌ। పరస్పరం శ్లిష్టనిరుద్ధచేష్టౌ పరస్పరం శాల్మలికింశుకావివ
వారిద్దరి దేహాలు చెమటతో తడిసి, రక్తంతో ముద్దయ్యి, ఒకరిని ఒకరు పట్టుకుని, కదలకుండా చేసుకుంటూ, శాల్మలి, కింశుక వృక్షాల్లా పరస్పరం చుట్టుకున్నారు.
ముష్టిప్రహారైశ్చ తలప్రహారై- రరత్నిఘాతైశ్చ కరాగ్రఘాతైః। తౌ చక్రతుర్యుద్ధమసహ్యరూపం మహాబలౌ రాక్షసవానరేన్ద్రౌ
ముష్టులతో, తాడులతో, మోచేతి దెబ్బలతో, చేతి అంచులతో, ఆ ఇద్దరు మహాబలులు — వానరాధిపతి, రాక్షసరాజు — భయంకరమైన యుద్ధాన్ని చేశారు.
కృత్వా నియుద్ధం భృశముగ్రవేగౌ కాలం చిరం గోపురవేదిమధ్యే। ఉత్క్షిప్య చోత్క్షిప్య వినమ్య దేహౌ పాదక్రమాద్ గోపురవేదిలగ్నౌ
గోపురపు మధ్యభాగంలో చాలా సేపు ఉగ్రంగా పోరాడి, ఒకరినొకరు పైకి ఎత్తి, విసిరి, వంగి, పాదాలతో గోపురపు వేదికపై బలంగా నొక్కారు.
అన్యోన్యమాపీడ్య విలగ్నదేహౌ తౌ పేతతుః సాలనిఖాతమధ్యే। ఉత్పేతతుర్భూమితలం స్పృశన్తౌ స్థిత్వా ముహూర్తం త్వభినిఃశ్వసన్తౌ
ఒకరినొకరు గట్టిగా పట్టుకుని, శరీరాలు కలిపి, ఆ ఇద్దరూ శాల వృక్షాల మధ్య పడిపోయారు. వెంటనే లేచి, నేలని తాకి, కొంతసేపు నిలబడి, ఊపిరి బాగా పీల్చుకున్నారు.
ఆలిఙ్గ్య చాలిఙ్గ్య చ బాహుయోక్త్రైః సంయోజయామాసతురాహవే తౌ। సంరమ్భశిక్షాబలసమ్ప్రయుక్తౌ సుచేరతుః సమ్ప్రతి యుద్ధమార్గైః
ఆ యుద్ధంలో ఇద్దరూ చేతులతో ఒకరినొకరు బలంగా ఆలింగనం చేసుకుని, తమ శిక్షణ, నైపుణ్యం, బలాన్ని చూపిస్తూ, యుద్ధంలో అన్ని విధాలుగా పోరాడారు.