తతోఽస్తమగమత్ సూర్యః సంధ్యయా ప్రతిరఞ్జితః। పూర్ణచన్ద్రప్రదీప్తా చ క్షపా సమతివర్తత
ఆ తరువాత సూర్యుడు సాయంత్రపు కాంతితో అస్తమించాడు. పూర్ణచంద్రుని వెలుతురుతో రాత్రి గడిచిపోయింది.
తతః స రామో హరివాహినీపతి- ర్విభీషణేన ప్రతినన్ద్య సత్కృతః। సలక్ష్మణో యూథపయూథసంయుతః సువేలపృష్ఠే న్యవసద్ యథాసుఖమ్
అంతట రాముడు, వానరసేనాధిపతి, విభీషణుడు సత్కరించి ఆహ్వానించిన తరువాత, లక్ష్మణుడు, యూథపతులతో కలిసి, సువేళ పర్వతపు ఒడ్డున సుఖంగా నివసించాడు.
thumb|ఏకోనచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనచత్వారింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో యుద్ధకాండలో ముప్పత్తి తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
తాం రాత్రిముషితాస్తత్ర సువేలే హరియూథపాః। లఙ్కాయాం దదృశుర్వీరా వనాన్యుపవనాని చ
ఆ రాత్రి సువేళ పర్వతంపై గడిపిన వానరయూథపతులు, లంకలోని అరణ్యాలను, ఉద్యానవనాలను చూశారు.
సమసౌమ్యాని రమ్యాణి విశాలాన్యాయతాని చ। దృష్టిరమ్యాణి తే దృష్ట్వా బభూవుర్జాతవిస్మయాః
వాటి ఆకృతి సమంగా, సుందరంగా, విశాలంగా, విస్తారంగా ఉండి, కన్ను చూడదగ్గవిగా ఉండటంతో, చూసిన వారందరూ ఆశ్చర్యపోయారు.
చమ్పకాశోకబకులశాలతాలసమాకులా। తమాలవనసంఛన్నా నాగమాలాసమావృతా
అక్కడ చంపక, అశోక, బకుల, శాల, తాళ వృక్షాలు విరివిగా ఉండి, తమాలవనాలతో కప్పబడి, నాగమాలలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాయి.
హిన్తాలైరర్జునైర్నీపైః సప్తపర్ణైః సుపుష్పితైః। తిలకైః కర్ణికారైశ్చ పాటలైశ్చ సమన్తతః
హింతాళ, అర్జున, నీప, సప్తపర్ణ వృక్షాలు పుష్పాలతో అలంకరించబడి, తిలక, కర్ణికార, పటాల వృక్షాలు చుట్టూ ఉన్నాయి.
శుశుభే పుష్పితాగ్రైశ్చ లతాపరిగతైర్ద్రుమైః। లఙ్కా బహువిధైర్దివ్యైర్యథేన్ద్రస్యామరావతీ
అనేక రకాల పుష్పాలతో అలంకరించబడిన వృక్షాలు, లతలు చుట్టుకొని, ఆ లంకను ఇంద్రుని అమరావతిలా దివ్యంగా మెరిసిపించాయి.
విచిత్రకుసుమోపేతై రక్తకోమలపల్లవైః। శాద్వలైశ్చ తథా నీలైశ్చిత్రాభిర్వనరాజిభిః
విచిత్రమైన పువ్వులతో, ఎర్రని మృదువైన కొత్త ఆకులతో, ఆకుపచ్చని మైదానాలతో, నీలిరంగు వనరాజులతో ఆ ప్రాంతం అందంగా కనిపించింది.
గన్ధాఢ్యాన్యతిరమ్యాణి పుష్పాణి చ ఫలాని చ। ధారయన్త్యగమాస్తత్ర భూషణానీవ మానవాః
అక్కడ వృక్షాలు సువాసనతో నిండిన, అత్యంత రమ్యమైన పుష్పాలు, పండ్లు కాయించి, ఆ వానరులు వాటిని మానవుల్లా అలంకరించుకున్నారు.
తచ్చైత్రరథసంకాశం మనోజ్ఞం నన్దనోపమమ్। వనం సర్వర్తుకం రమ్యం శుశుభే షట్పదాయుతమ్
చైత్రరథానికి సమానంగా, మనోహరంగా, నందనవనానికి సమీపంగా, అన్ని ఋతువులలో ఆనందదాయకంగా, తేనెటీగలతో నిండిన ఆ అరణ్యం ప్రకాశించింది.
దాత్యూహకోయష్టిబకైర్నృత్యమానైశ్చ బర్హిణైః। రుతం పరభృతానాం చ శుశ్రువే వననిర్ఝరే
దాత్యూహ, కొయష్టి, బక పక్షులు నృత్యం చేస్తూ, నెమళ్ళు కూడా ఉండగా, ఆ అడవి ప్రవాహాల దగ్గర పక్షుల గానాన్ని విన్నారు.
నిత్యమత్తవిహంగాని భ్రమరాచరితాని చ। కోకిలాకులఖణ్డాని విహంగాభిరుతాని చ
అక్కడ ఎప్పుడూ మత్తులో మునిగిపోయిన పక్షులు, తేనెటీగలు తిరిగే చోటు, కోకిలలు గుంపుగా కూస్తూ, పక్షుల కిలకిల ధ్వనులతో ఆకాశం మారుమోగిపోతుండేది.
భృఙ్గరాజాధిగీతాని కురరస్వనితాని చ। కోణాలకవిఘుష్టాని సారసాభిరుతాని చ। వివిశుస్తే తతస్తాని వనాన్యుపవనాని చ
బొమ్మల పక్షుల పాటలు, కురర పక్షుల అరుపులు, కోణాలక పక్షుల కూళ్లు, సారస పక్షుల స్వరాలు ప్రతిధ్వనిస్తూ ఉండగా, వారు ఆ అడవులు, ఉద్యానవనాల్లోకి ప్రవేశించారు.
హృష్టాః ప్రముదితా వీరా హరయః కామరూపిణః। తేషాం ప్రవిశతాం తత్ర వానరాణాం మహౌజసామ్
అనేక రూపాలు ధరించగల వీర వానరులు, ఎంతో ఆనందంగా, ఉల్లాసంతో, తమ గొప్ప శక్తిని చూపిస్తూ అక్కడికి ప్రవేశించారు.
పుష్పసంసర్గసురభిర్వవౌ ఘ్రాణసుఖోఽనిలః। అన్యే తు హరివీరాణాం యూథాన్నిష్క్రమ్య యూథపాః। సుగ్రీవేణాభ్యనుజ్ఞాతా లఙ్కాం జగ్ముః పతాకినీమ్
పుష్పాల సువాసనతో మధురంగా మోమును తాకే గాలి వీచింది. ఇంకొంత మంది వానర నాయకులు తమ గుంపులను విడిచి, సుగ్రీవుడు అనుమతించగా, జెండాలు పట్టుకొని లంకవైపు ప్రస్థానం చేశారు.
విత్రాసయన్తో విహగాన్ గ్లాపయన్తో మృగద్విపాన్। కమ్పయన్తశ్చ తాం లఙ్కాం నాదైః స్వైర్నదతాం వరాః
వారు పక్షులను భయపెట్టి, జంతువులను, ఏనుగులను అలసిపోయేలా చేసి, తమ గర్జనలతో లంకను కంపించించారు.
కుర్వన్తస్తే మహావేగా మహీం చరణపీడితామ్। రజశ్చ సహసైవోర్ధ్వం జగామ చరణోత్థితమ్
ఆ వేగవంతులు తమ పాదాలతో భూమిని బలంగా నడిచారు. వారి అడుగుల వల్ల మట్టికణాలు ఒక్కసారిగా పైకి ఎగిసిపోయాయి.
ఋక్షాః సింహాశ్చ మహిషా వారణాశ్చ మృగాః ఖగాః। తేన శబ్దేన విత్రస్తా జగ్ముర్భీతా దిశో దశ
ఆ శబ్దానికి భయపడి, ఎలుగుబంట్లు, సింహాలు, మేకలు, ఏనుగులు, జంతువులు, పక్షులు భయంతో పది దిక్కులకూ పారిపోయాయి.
శిఖరం తు త్రికూటస్య ప్రాంశు చైకం దివిస్పృశమ్। సమన్తాత్ పుష్పసంఛన్నం మహారజతసంనిభమ్
త్రికూట పర్వతం శిఖరం ఆకాశాన్ని తాకుతూ, చుట్టూ పుష్పాలతో అలంకరించబడి, వెండి వంటి ప్రకాశంతో మెరిసిపోతుండేది.
శతయోజనవిస్తీర్ణం విమలం చారుదర్శనమ్। శ్లక్ష్ణం శ్రీమన్మహచ్చైవ దుష్ప్రాపం శకునైరపి
అది వంద యోజనల వెడల్పుతో, నిర్మలంగా, చూడటానికి అద్భుతంగా, మృదువుగా, మహా వైభవంగా, పక్షులకు కూడా చేరలేనంత దూరంగా ఉండేది.
మనసాపి దురారోహం కిం పునః కర్మణా జనైః। నివిష్టా తస్య శిఖరే లఙ్కా రావణపాలితా
మనసులో కూడా చేరలేనంత ఎత్తుగా, చేతకాయనివారికి అసాధ్యంగా ఉండే ఆ శిఖరంపై రావణుడు పాలించే లంక నగరం ఉండేది.
దశయోజనవిస్తీర్ణా వింశద్యోజనమాయతా। సా పురీ గోపురైరుచ్చైః పాణ్డురామ్బుదసంనిభైః। కాఞ్చనేన చ శాలేన రాజతేన చ శోభతే
ఆ నగరం పది యోజనల వెడల్పు, ఇరవై యోజనల పొడవుతో, తెల్ల మేఘాలను పోలిన ఎత్తయిన గోపురాలతో, బంగారు, వెండి గోడలతో ప్రకాశిస్తూ ఉండేది.
ప్రాసాదైశ్చ విమానైశ్చ లఙ్కా పరమభూషితా। ఘనైరివాతపాపాయే మధ్యమం వైష్ణవం పదమ్
లంక నగరం రాజభవనాలు, విమానాలతో అలంకరించబడి, మేఘాల మధ్యలో ఉన్న విష్ణు లోకాన్ని పోలినట్లు, ఎండకు తాకకుండా వెలిగిపోతుండేది.
యస్యాం స్తమ్భసహస్రేణ ప్రాసాదః సమలంకృతః। కైలాసశిఖరాకారో దృశ్యతే ఖమివోల్లిఖన్
ఆ నగరంలో వెయ్యి స్తంభాలతో అలంకరించబడిన రాజభవనం, కైలాస శిఖరాన్ని పోలి, ఆకాశాన్ని తాకేలా కనిపించేది.
చైత్యః స రాక్షసేన్ద్రస్య బభూవ పురభూషణమ్। శతేన రక్షసాం నిత్యం యః సమగ్రేణ రక్ష్యతే
రాక్షసాధిపతి రావణుని ఆ చైత్యాలయం నగరానికి ఆభరణంగా ఉండేది. దాన్ని నిత్యం వందమంది రాక్షసులు పూర్తిగా కాపాడేవారు.
మనోజ్ఞాం కాఞ్చనవతీం పర్వతైరుపశోభితామ్। నానాధాతువిచిత్రైశ్చ ఉద్యానైరుపశోభితామ్
అతడు ఆ ఆకర్షణీయమైన, బంగారు నగరాన్ని, వివిధ ఖనిజ పర్వతాలతో, అనేక రకాల ఉద్యానవనాలతో అలంకరించబడినదిగా చూశాడు.
నానావిహగసంఘుష్టాం నానామృగనిషేవితామ్। నానాకుసుమసమ్పన్నాం నానారాక్షససేవితామ్
అనేక రకాల పక్షుల కిలకిలలతో, అనేక జంతువుల సంచారంతో, ఎన్నో రకాల పువ్వులతో, అనేక రాక్షసులు నివసించే నగరంగా కనిపించింది.
తాం సమృద్ధాం సమృద్ధార్థాం లక్ష్మీవాఁల్లక్ష్మణాగ్రజః। రావణస్య పురీం రామో దదర్శ సహ వానరైః
ఆ సంపన్నమైన, ఐశ్వర్యవంతమైన రావణుని నగరాన్ని, లక్ష్మణుని అన్నయ్య రాముడు వానరులతో కలిసి చూశాడు.
తాం మహాగృహసమ్బాధాం దృష్ట్వా లక్ష్మణపూర్వజః। నగరీం త్రిదివప్రఖ్యాం విస్మయం ప్రాప వీర్యవాన్
ఆ మహా భవనాలతో నిండిన, దేవతల లోకాన్ని పోలిన నగరాన్ని చూసి, లక్ష్మణుని పెద్ద అన్నయ్య అయిన వీరుడు ఆశ్చర్యపోయాడు.