అథ తేషు బ్రువాణేషు రావణావరజోఽబ్రవీత్। వాక్యమగ్రామ్యపదవత్ పుష్కలార్థం విభీషణః
అప్పుడు వారు మాట్లాడుతుండగా, రావణుని తమ్ముడు విభీషణుడు, స్పష్టంగా అర్థవంతంగా మాట్లాడాడు.
అనలః పనసశ్చైవ సమ్పాతిః ప్రమతిస్తథా। గత్వా లఙ్కాం మమామాత్యాః పురీం పునరిహాగతాః
అనలుడు, పనసుడు, సంపాతి, ప్రమతి — వీరందరూ నా మంత్రులు — లంకలోకి వెళ్లి, పట్టణంలోకి ప్రవేశించి, మళ్లీ ఇక్కడికి వచ్చారు.
భూత్వా శకునయః సర్వే ప్రవిష్టాశ్చ రిపోర్బలమ్। విధానం విహితం యచ్చ తద్ దృష్ట్వా సముపస్థితాః
వారు అందరూ పక్షుల రూపంలోకి మారి, శత్రువుల సైన్యంలోకి వెళ్లి, అక్కడి ఏర్పాట్లను చూసి తిరిగి వచ్చారు.
సంవిధానం యథాహుస్తే రావణస్య దురాత్మనః। రామ తద్ బ్రువతః సర్వం యాథాతథ్యేన మే శృణు
రామా! వారు చెప్పినట్లు రావణుని ఏర్పాట్లను నేను నీకు యథాతథంగా చెబుతాను, విను.
పూర్వం ప్రహస్తః సబలో ద్వారమాసాద్య తిష్ఠతి। దక్షిణం చ మహావీర్యౌ మహాపార్శ్వమహోదరౌ
ముందుగా ప్రహస్తుడు తన సేనతో తూర్పు ద్వారాన్ని కాపాడుతున్నాడు. దక్షిణ ద్వారానికి మహాపార్శ్వుడు, మహోదరుడు ఉన్నారు.
ఇన్ద్రజిత్ పశ్చిమం ద్వారం రాక్షసైర్బహుభిర్వృతః। పట్టిశాసిధనుష్మద్భిః శూలముద్గరపాణిభిః
ఇంద్రజిత్ అనేక రాక్షసులతో, కత్తులు, విల్లు, కటారులు, శూలాలు, గొడ్డళ్లతో పశ్చిమ ద్వారాన్ని కాపాడుతున్నాడు.
నానాప్రహరణైః శూరైరావృతో రావణాత్మజః। రాక్షసానాం సహస్రైస్తు బహుభిః శస్త్రపాణిభిః
రావణుని కుమారుడు వేలాది రాక్షసులతో, అనేక ఆయుధాలు పట్టుకుని, ధైర్యంగా చుట్టుముట్టబడ్డాడు.
యుక్తః పరమసంవిగ్నో రాక్షసైః సహ మన్త్రవిత్। ఉత్తరం నగరద్వారం రావణః స్వయమాస్థితః
మంత్రశక్తి కలిగి, అత్యంత ఆందోళనతో ఉన్న రావణుడు, రాక్షసులతో కలిసి ఉత్తర ద్వారాన్ని స్వయంగా కాపాడుతున్నాడు.
విరూపాక్షస్తు మహతా శూలఖడ్గధనుష్మతా। బలేన రాక్షసైః సార్ధం మధ్యమం గుల్మమాశ్రితః
విరూపాక్షుడు గొప్ప బలంతో, కత్తులు, కఱ్ఱలు, విల్లు పట్టిన రాక్షసులతో కలిసి మధ్య భాగాన్ని కాపాడుతున్నాడు.
ఏతానేవం విధాన్ గుల్మాఁల్లఙ్కాయాం సముదీక్ష్య తే। మామకా మన్త్రిణః సర్వే శీఘ్రం పునరిహాగతాః
ఈ విధంగా లంకలో ఉన్న ఆ విభాగాలను జాగ్రత్తగా గమనించిన నా మంత్రులు అందరూ వెంటనే తిరిగి వచ్చారు.
గజానాం దశసాహస్రం రథానామయుతం తథా। హయానామయుతే ద్వే చ సాగ్రకోటిశ్చ రక్షసామ్
ఇక్కడ పది వేల ఏనుగులు, లక్ష రథాలు, రెండు లక్షల గుర్రాలు, కోటి కన్నా ఎక్కువ రాక్షసులు ఉన్నారు.
విక్రాన్తా బలవన్తశ్చ సంయుగేష్వాతతాయినః। ఇష్టా రాక్షసరాజస్య నిత్యమేతే నిశాచరాః
ఈ రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు ఎప్పుడూ రాక్షసరాజుకు ప్రియమైనవారు, వీరు ధైర్యవంతులు, బలవంతులు, యుద్ధంలో నిపుణులు.
ఏకైకస్యాత్ర యుద్ధార్థే రాక్షసస్య విశామ్పతే। పరీవారః సహస్రాణాం సహస్రముపతిష్ఠతే
ఇక్కడ ప్రతి ఒక్క రాక్షసునికీ, ఓ రాజా, యుద్ధానికి లక్ష మంది సహాయకులు సిద్ధంగా ఉన్నారు.
ఏతాం ప్రవృత్తిం లఙ్కాయాం మన్త్రిప్రోక్తాం విభీషణః। ఏవముక్త్వా మహాబాహూ రాక్షసాంస్తానదర్శయత్
లంకలోని ఈ సమాచారం మంత్రులు చెప్పినట్లు విభీషణుడు వివరించి, ఆ రాక్షసులను చూపించాడు.
లఙ్కాయాం సచివైః సర్వం రామాయ ప్రత్యవేదయత్। రామం కమలపత్రాక్షమిదముత్తరమబ్రవీత్
లంక గురించి జరిగిన ప్రతిదీ మంత్రులతో కలిసి రామునికి తెలియజేసి, కమలదళాల్లాంటి కళ్లున్న రామునికి ఇలా అన్నాడు.
రావణావరజః శ్రీమాన్ రామప్రియచికీర్షయా। కుబేరం తు యదా రామ రావణః ప్రతియుద్ధ్యతి
రావణుని తమ్ముడు అయిన గొప్పవాడు, నీకు ఇష్టమైనది చేయాలనే ఉద్దేశంతో, ఓ రామా, ఇలా చెప్పాడు: రావణుడు కుబేరునితో యుద్ధం చేసినప్పుడు—
షష్టిః శతసహస్రాణి తదా నిర్యాన్తి రాక్షసాః। పరాక్రమేణ వీర్యేణ తేజసా సత్త్వగౌరవాత్। సదృశా హ్యత్ర దర్పేణ రావణస్య దురాత్మనః
ఆ సమయంలో అరవై లక్షల రాక్షసులు బయలుదేరారు. వారు పరాక్రమంలో, బలంలో, తేజస్సులో, గర్వంలో రావణునితో సమానమైనవారు.
అత్ర మన్యుర్న కర్తవ్యః కోపయే త్వాం న భీషయే। సమర్థో హ్యసి వీర్యేణ సురాణామపి నిగ్రహే
దీనికి నీవు కోపపడకూడదు, భయపడకూడదు; నిన్ను భయపెట్టాలనే ఉద్దేశం నాకు లేదు. నీ బలంతో దేవతలను కూడా జయించగలవు.
తద్భవాంశ్చతురఙ్గేణ బలేన మహతా వృతమ్। వ్యూహ్యేదం వానరానీకం నిర్మథిష్యసి రావణమ్
కాబట్టి, నీవు నీ గొప్ప నలుబడి సైన్యంతో చుట్టుముట్టి, వానర సేనను సరిగా ఏర్పరిచి, రావణుణ్ని నాశనం చేయగలవు.
రావణావరజే వాక్యమేవం బ్రువతి రాఘవః। శత్రూణాం ప్రతిఘాతార్థమిదం వచనమబ్రవీత్
రావణుని తమ్ముడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, రాఘవుడు శత్రువులను ఎదుర్కొనడానికి ఈ మాటలు అన్నాడు.
పూర్వద్వారం తు లఙ్కాయా నీలో వానరపుఙ్గవః। ప్రహస్తం ప్రతియోద్ధా స్యాద్ వానరైర్బహుభిర్వృతః
లంక యొక్క తూర్పు ద్వారాన్ని నీలుడు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, అనేక వానరులతో కలిసి ప్రహస్తునికి ఎదురు నిలవాలి.
అఙ్గదో వాలిపుత్రస్తు బలేన మహతా వృతః। దక్షిణే బాధతాం ద్వారే మహాపార్శ్వమహోదరౌ
వాలిపుత్రుడు అంగదుడు గొప్ప సైన్యంతో కలిసి దక్షిణ ద్వారాన్ని మహాపార్శ్వుడు, మహోదరుని మీద దాడి చేయాలి.
హనూమాన్ పశ్చిమద్వారం నిష్పీడ్య పవనాత్మజః। ప్రవిశత్వప్రమేయాత్మా బహుభిః కపిభిర్వృతః
పవనుని కుమారుడైన హనుమంతుడు, అపారమైన బలంతో, అనేక వానరులతో కలిసి పశ్చిమ ద్వారాన్ని ముట్టడి చేసి లోపలికి ప్రవేశించాలి.
దైత్యదానవసఙ్ఘానామృషీణాం చ మహాత్మనామ్। విప్రకారప్రియః క్షుద్రో వరదానబలాన్వితః
దైత్యులు, దానవులు, మహర్షులను బాధించడంలో ఆనందపడే, వరప్రభావంతో బలమున్నా, హీనమైన మనసున్న వాడు—
పరిక్రమతి యః సర్వాన్ లోకాన్ సంతాపయన్ ప్రజాః। తస్యాహం రాక్షసేన్ద్రస్య స్వయమేవ వధే ధృతః
ప్రపంచాలన్నింటినీ తిరుగుతూ ప్రజలను బాధించే ఆ రాక్షసరాజును నేను స్వయంగా సంహరించేందుకు సిద్ధమయ్యాను.
ఉత్తరం నగరద్వారమహం సౌమిత్రిణా సహ। నిపీడ్యాభిప్రవేక్ష్యామి సబలో యత్ర రావణః
ఉత్తర ద్వారాన్ని నేను సౌమిత్రితో కలిసి నా సైన్యంతో ముట్టడి చేసి లోపలికి ప్రవేశిస్తాను. అక్కడే రావణుడు ఉన్నాడు.
వానరేన్ద్రశ్చ బలవానృక్షరాజశ్చ వీర్యవాన్। రాక్షసేన్ద్రానుజశ్చైవ గుల్మే భవతు మధ్యమే
బలవంతుడైన వానరుల రాజు, పరాక్రమశాలి రిక్షరాజు, రాక్షసేంద్రుని తమ్ముడు — వీరు మధ్య భాగంలో ఉండాలి.
న చైవ మానుషం రూపం కార్యం హరిభిరాహవే। ఏషా భవతు నః సంజ్ఞా యుద్ధేఽస్మిన్ వానరే బలే
యుద్ధంలో వానరులు మానవ రూపం ధరించకూడదు. మన వానర సైన్యంలో ఇదే మన గుర్తు కావాలి.
వానరా ఏవ నశ్చిహ్నం స్వజనేఽస్మిన్ భవిష్యతి। వయం తు మానుషేణైవ సప్త యోత్స్యామహే పరాన్
ఈ యుద్ధంలో మనలో వానర రూపమే మన గుర్తు. కానీ మేము ఏడుగురు మాత్రమే మానవ రూపంలో శత్రువులతో యుద్ధం చేస్తాము.
అహమేవ సహ భ్రాత్రా లక్ష్మణేన మహౌజసా। ఆత్మనా పఞ్చమశ్చాయం సఖా మమ విభీషణః
నేను, నా సహోదరుడు లక్ష్మణుడు, ఇంకా నా మిత్రుడు విభీషణుడు ఐదవ వ్యక్తిగా — మేము యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నాము.