రుదతాం వాహనానాం చ ప్రపతన్త్యశ్రుబిన్దవః। రజోధ్వస్తా వివర్ణాశ్చ న ప్రభాన్తి యథాపురమ్
వాహనాలు ఏడుస్తూ ఉండగా, వాటి కన్నీటి బిందువులు పడుతున్నాయి; ధూళితో కప్పబడి, అవి రంగు కోల్పోయి, మునుపటి వలె ప్రకాశించవు.
వ్యాలా గోమాయవో గృధ్రా వాశ్యన్తి చ సుభైరవమ్। ప్రవిశ్య లఙ్కామారామే సమవాయాంశ్చ కుర్వతే
అడవి జంతువులు, గోమాయిలు, గద్దలు భయంకరంగా అరుస్తూ, లంకా తోటల్లోకి వచ్చి, గుంపులుగా కూడిపోతున్నాయి.
కాలికాః పాణ్డురైర్దన్తైః ప్రహసన్త్యగ్రతః స్థితాః। స్త్రియః స్వప్నేషు ముష్ణన్త్యో గృహాణి ప్రతిభాష్య చ
నల్లని, తెల్లని పళ్లతో ఉన్న స్త్రీలు ముందుగా నిలబడి నవ్వుతూ ఉంటారు; కలల్లో స్త్రీలు ఇళ్లలో దొంగతనాలు చేసి, అపశకునంగా మాట్లాడుతున్నారు.
గృహాణాం బలికర్మాణి శ్వానః పర్యుపభుఞ్జతే। ఖరా గోషు ప్రజాయన్తే మూషకా నకులేషు చ
ఇళ్లలో చేసే బలి కార్యక్రమాలను కుక్కలు తింటున్నాయి; ఆవులలో కరడుగొమ్ములు పుడుతున్నాయి, ముంగిసలలో ఎలుకలు పుడుతున్నాయి.
మార్జారా ద్వీపిభిః సార్ధం సూకరాః శునకైః సహ। కింనరా రాక్షసైశ్చాపి సమేయుర్మానుషైః సహ
పిల్లులు చిరుతపులులతో, పంది కుక్కలతో కలిసిపోతున్నాయి; కిన్నరులు, రాక్షసులు కూడా మనుషులతో కలిసిపోతున్నారు.
పాణ్డురా రక్తపాదాశ్చ విహగాః కాలచోదితాః। రాక్షసానాం వినాశాయ కపోతా విచరన్తి చ
కాల ప్రభావంతో, తెల్లని, ఎర్ర పాదాలతో ఉన్న పావురాలు రాక్షసుల వినాశనానికి చుట్టూ తిరుగుతున్నాయి.
చీచీకూచీతి వాశన్త్యః శారికా వేశ్మసు స్థితాః। పతన్తి గ్రథితాశ్చాపి నిర్జితాః కలహైషిభిః
ఇళ్లలో ఉన్న మైన పక్షులు 'చీచీకూ' అని అరుస్తూ, కలహానికి సిద్ధంగా ఉన్నవారి చేతిలో చిక్కుకుని, పడిపోతున్నాయి.
పక్షిణశ్చ మృగాః సర్వే ప్రత్యాదిత్యం రుదన్తి తే। కరాలో వికటో ముణ్డః పురుషః కృష్ణపిఙ్గలః
పక్షులు, జంతువులన్నీ సూర్యుని వైపు తిరిగి ఏడుస్తున్నాయి; భయంకరమైన, భయానకమైన, ముండచుండి, నల్లగా, పింగళంగా ఉన్న ఒక మనిషి కనిపిస్తున్నాడు.
కాలో గృహాణి సర్వేషాం కాలే కాలేఽన్వవేక్షతే। ఏతాన్యన్యాని దుష్టాని నిమిత్తాన్యుత్పతన్తి చ
కాలమూర్తి అందరి ఇళ్లను మళ్లీ మళ్లీ పరిశీలిస్తున్నాడు; ఇవి కాకుండా మరికొన్ని దుష్ట అపశకునాలు కూడా కలుగుతున్నాయి.
యేన బద్ధః సముద్రే చ సేతుః స పరమాద్భుతః। కురుష్వ నరరాజేన సంధిం రామేణ రావణ। జ్ఞాత్వావధార్య కర్మాణి క్రియతామాయతిక్షమమ్
ఎవరైతే సముద్రంపై అద్భుతమైన వంతెన కట్టారో, ఓ రావణా! ఆ రామునితో, నరరాజుతో సఖ్యత చేసుకో. భవిష్యత్తుకు ఏది శ్రేయస్కరమో తెలుసుకుని ఆచరించు.
ఇదం వచస్తస్య నిగద్య మాల్యవాన్ పరీక్ష్య రక్షోధిపతేర్మనః పునః। అనుత్తమేషూత్తమపౌరుషో బలీ బభూవ తూష్ణీం సమవేక్ష్య రావణమ్
ఈ మాటలు చెప్పిన మాల్యవాన్, రాక్షసాధిపతి మనసును పరిశీలించి, అపూర్వమైన, ఉత్తమమైన పరాక్రమశాలి వృద్ధుడు, రావణుని వైపు చూస్తూ మౌనంగా నిలిచిపోయాడు.
thumb|షట్త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షట్త్రింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ముప్పై ఆరవ సర్గను వినండి.
తత్ తు మాల్యవతో వాక్యం హితముక్తం దశాననః। న మర్షయతి దుష్టాత్మా కాలస్య వశమాగతః
మాల్యవాన్ చెప్పిన మంచి మాటలను, దుష్టమనస్కుడైన దశముఖుడు, కాలబలానికి లోనై, సహించలేకపోయాడు.
స బద్ధ్వా భ్రుకుటిం వక్త్రే క్రోధస్య వశమాగతః। అమర్షాత్ పరివృత్తాక్షో మాల్యవన్తమథాబ్రవీత్
కోపంతో భ్రుకుటి చిట్లించి, కన్నులు తిరిగిపోయి, ఆగ్రహానికి లోనై, మాల్యవాన్ను రావణుడు తిట్టాడు.
హితబుద్ధ్యా యదహితం వచః పరుషముచ్యతే। పరపక్షం ప్రవిశ్యైవ నైతచ్ఛ్రోత్రగతం మమ
మంచి ఉద్దేశంతో చెప్పిన మాట harshగా ఉంటే, అది శత్రువుని పక్షాన చెప్పినట్లయితే, అలాంటి మాటలు నేను వినను.
మానుషం కృపణం రామమేకం శాఖామృగాశ్రయమ్। సమర్థం మన్యసే కేన త్యక్తం పిత్రా వనాశ్రయమ్
మనుష్యుడైన, దయనీయుడైన, అడవిలో ఒంటరిగా జీవిస్తున్న, తండ్రిచేత విడిచిపెట్టబడిన రాముడిని నీవు ఎలా శక్తివంతుడిగా భావిస్తున్నావు?
రక్షసామీశ్వరం మాం చ దేవానాం చ భయంకరమ్। హీనం మాం మన్యసే కేన అహీనం సర్వవిక్రమైః
రాక్షసుల అధిపతిని, దేవతలకు భయంకరుడైన నన్ను, అన్ని పరాక్రమాల్లో నాకేమీ లోపం లేనప్పుడు, నీవు ఎలా బలహీనుడిగా చూస్తున్నావు?
వీరద్వేషేణ వా శఙ్కే పక్షపాతేన వా రిపోః। త్వయాహం పరుషాణ్యుక్తో పరప్రోత్సాహనేన వా
వీరుల పట్ల ద్వేషంతోనా, శత్రువుని పక్షపాతం వల్లనా, లేక ఇతరులను ఉత్సాహపరిచే ఉద్దేశంతోనా, నువ్వు నన్ను కఠినంగా మాట్లాడావని అనుమానిస్తున్నాను.
ప్రభవన్తం పదస్థం హి పరుషం కోఽభిభాషతే। పణ్డితః శాస్త్రతత్త్వజ్ఞో వినా ప్రోత్సాహనేన వా
పదవిలో ఉన్నవాడిని, శాస్త్రజ్ఞుడైన, తెలివైనవాడు, శత్రువుని ఉత్సాహపరిచే ఉద్దేశం లేకుండా, ఎవరు కఠినంగా మాట్లాడతారు?
ఆనీయ చ వనాత్ సీతాం పద్మహీనామివ శ్రియమ్। కిమర్థం ప్రతిదాస్యామి రాఘవస్య భయాదహమ్
అడవిలో నుండి సీతను తీసుకొచ్చిన తరువాత, కమలాన్ని కోల్పోయిన లక్ష్మీలా ఆమెను తీసుకొచ్చాను. భయంతో నేను ఆమెను రాఘవునికి ఎందుకు తిరిగి ఇవ్వాలి?
వృతం వానరకోటీభిః ససుగ్రీవం సలక్ష్మణమ్। పశ్య కైశ్చిదహోభిశ్చ రాఘవం నిహతం మయా
అనేక కోట్లు వానరులతో, సుగ్రీవుడు, లక్ష్మణుడు తోడుగా ఉన్న రాఘవుని, కొన్ని రోజుల్లోనే నేను సంహరిస్తానని చూడు.
ద్వన్ద్వే యస్య న తిష్ఠన్తి దైవతాన్యపి సంయుగే। స కస్మాద్ రావణో యుద్ధే భయమాహారయిష్యతి
యుద్ధంలో దేవతలు కూడా నన్ను ఎదుర్కోలేరు. అలాంటప్పుడు రావణుడు యుద్ధంలో ఎందుకు భయపడాలి?
ద్విధా భజ్యేయమప్యేవం న నమేయం తు కస్యచిత్। ఏష మే సహజో దోషః స్వభావో దురతిక్రమః
నేను రెండు ముక్కలైనా, ఎవరికీ వంగను. ఇది నా సహజమైన లోపం, మార్చలేని స్వభావం.
యది తావత్ సముద్రే తు సేతుర్బద్ధో యదృచ్ఛయా। రామేణ విస్మయః కోఽత్ర యేన తే భయమాగతమ్
రాముడు సముద్రంపై వంతెన కట్టాడని నిజమే అయినా, దానిలో ఆశ్చర్యం ఏముంది? నీవు ఎందుకు భయపడుతున్నావు?
స తు తీర్త్వార్ణవం రామః సహ వానరసేనయా। ప్రతిజానామి తే సత్యం న జీవన్ ప్రతియాస్యతి
రాముడు వానరసేనతో సముద్రాన్ని దాటి వచ్చినా, నిజంగా చెప్పుతున్నాను, అతడు బతికి తిరిగి వెళ్లడు.
ఏవం బ్రువాణం సంరబ్ధం రుష్టం విజ్ఞాయ రావణమ్। వ్రీడితో మాల్యవాన్ వాక్యం నోత్తరం ప్రత్యపద్యత
అలా కోపంతో మాట్లాడుతున్న రావణుడిని గమనించిన మాల్యవాన్, సిగ్గుతో ఏమీ సమాధానం చెప్పలేదు.
జయాశిషా తు రాజానం వర్ధయిత్వా యథోచితమ్। మాల్యవానభ్యనుజ్ఞాతో జగామ స్వం నివేశనమ్
విజయం కలగాలని రాజును ఆశీర్వదించి, అనుమతి తీసుకుని, మాల్యవాన్ తన ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు.
రావణస్తు సహామాత్యో మన్త్రయిత్వా విమృశ్య చ। లఙ్కాయాస్తు తదా గుప్తిం కారయామాస రాక్షసః
ఆ తరువాత రావణుడు తన మంత్రులతో కలిసి ఆలోచించి, లంకకు రక్షణ ఏర్పాట్లు చేయించాడు.
వ్యాదిదేశ చ పూర్వస్యాం ప్రహస్తం ద్వారి రాక్షసమ్। దక్షిణస్యాం మహావీర్యౌ మహాపార్శ్వమహోదరౌ
తూర్పు ద్వారానికి ప్రహస్తుడిని నియమించి, దక్షిణ ద్వారానికి మహాపార్శ్వుడు, మహోదరుడు అనే వీరులను నియమించాడు.
పశ్చిమాయామథ ద్వారి పుత్రమిన్ద్రజితం తదా। వ్యాదిదేశ మహామాయం రాక్షసైర్బహుభిర్వృతమ్
పశ్చిమ ద్వారానికి తన కుమారుడు ఇంద్రజిత్తును, గొప్ప మాయలు తెలిసినవాడిని, అనేక రాక్షసులతో కూడి నియమించాడు.