సా త్వాం సుప్తం హతం జ్ఞాత్వా మాం చ రక్షోగృహం గతామ్। హృదయేనావదీర్ణేన న భవిష్యతి రాఘవ
నువ్వు నిద్రలో ఉండగా చనిపోయావని, నన్ను రాక్షసుల ఇంటికి తీసుకెళ్లారని తెలుసుకున్న కౌసల్యా, గుండె బరువుతో బ్రతకలేరు రాఘవ.
మమ హేతోరనార్యాయా అనఘః పార్థివాత్మజః। రామః సాగరముత్తీర్య వీర్యవాన్ గోష్పదే హతః
నా వల్లే, నేను అనర్హురాలినందువల్ల, దోషరహితుడైన రాజ కుమారుడు రాముడు, తన శక్తితో సముద్రాన్ని దాటి వచ్చి, చివరికి గోమూత్రంలో పడిపోవడంలా చనిపోయాడు.
అహం దాశరథేనోఢా మోహాత్ స్వకులపాంసనీ। ఆర్యపుత్రస్య రామస్య భార్యా మృత్యురజాయత
దశరథుని కుమారుడిని మోహంతో పెళ్లి చేసుకున్న నేను, నా కుటుంబానికి అపఖ్యాతి తెచ్చాను. ఆర్యపుత్రుడైన రాముని భార్యగా, అతని మరణానికి కారణమయ్యాను.
నూనమన్యాం మయా జాతిం వారితం దానముత్తమమ్। యాహమద్యైవ శోచామి భార్యా సర్వాతిథేరిహ
నిజంగా, గత జన్మలో నేను ఏదైనా గొప్ప దానాన్ని, మంచి కార్యాన్ని అడ్డుకున్నట్టుంది. అందుకే, ఈ రోజు అన్ని అతిథుల్లో శ్రేష్ఠుడైన భర్తకు భార్యగా ఉండి, దుఃఖిస్తున్నాను.
సాధు ఘాతయ మాం క్షిప్రం రామస్యోపరి రావణ। సమానయ పతిం పత్న్యా కురు కల్యాణముత్తమమ్
రావణా! త్వరగా నన్ను రాముని శరీరంపై చంపు. భర్తను భార్యతో కలిపి, నాకు శ్రేష్ఠమైన మోక్షాన్ని కలిగించు.
ఇతీవ దుఃఖసంతప్తా విలలాపాయతేక్షణా। భర్తుః శిరో ధనుశ్చైవ దదర్శ జనకాత్మజా
ఇలా దుఃఖంతో తడిసి, విస్తారమైన కళ్లతో జనకుని కుమార్తె విలపిస్తూ, తన భర్త తలని, విల్లుని చూసింది.
ఏవం లాలప్యమానాయాం సీతాయాం తత్ర రాక్షసః। అభిచక్రామ భర్తారమనీకస్థః కృతాఞ్జలిః
సీత ఇలా ఏడుస్తుండగా, అక్కడ ఉన్న రాక్షసుడు, చేతులు జోడించి ఆమె భర్త దగ్గరకు వచ్చాడు.
విజయస్వార్యపుత్రేతి సోఽభివాద్య ప్రసాద్య చ। న్యవేదయదనుప్రాప్తం ప్రహస్తం వాహినీపతిమ్
ఆయనకు నమస్కరించి, 'విజయం సాధించు ఆర్యపుత్రా' అని చెప్పి, సేనాధిపతి ప్రహస్తుడు వచ్చాడని తెలియజేశాడు.
అమాత్యైః సహితః సర్వైః ప్రహస్తస్త్వాముపస్థితః। తేన దర్శనకామేన అహం ప్రస్థాపితః ప్రభో
ప్రహస్తుడు అందరు మంత్రులతో కలిసి ఇక్కడికి వచ్చాడు ప్రభూ. ఆయన నిన్ను చూడాలని కోరుకుని, నన్ను పంపించాడు.
నూనమస్తి మహారాజ రాజభావాత్ క్షమాన్విత। కించిదాత్యయికం కార్యం తేషాం త్వం దర్శనం కురు
మహారాజా! ఖచ్చితంగా ఏదైనా అత్యవసరమైన పని ఉంది. రాజులకు తగిన విధంగా, నీవు వారికి దర్శనం ఇవ్వాలి.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా దశగ్రీవో రాక్షసప్రతివేదితమ్। అశోకవనికాం త్యక్త్వా మన్త్రిణాం దర్శనం యయౌ
ఈ మాటలు రాక్షసుని నోట వినగానే, పది తలలున్న రావణుడు అశోకవనాన్ని వదిలి, మంత్రులను చూడటానికి వెళ్లాడు.
స తు సర్వం సమర్థ్యైవ మన్త్రిభిః కృత్యమాత్మనః। సభాం ప్రవిశ్య విదధే విదిత్వా రామవిక్రమమ్
తన మంత్రులతో కలిసి, రాముని శక్తిని తెలుసుకొని, కావలసిన పనులన్నీ ఆలోచించి, సభలోకి ప్రవేశించి ఏర్పాట్లు చేశాడు.
అన్తర్ధానం తు తచ్ఛీర్షం తచ్చ కార్ముకముత్తమమ్। జగామ రావణస్యైవ నిర్యాణసమనన్తరమ్
రావణుడు అక్కడి నుండి వెళ్లిన వెంటనే, ఆ తల, ఆ అద్భుతమైన విల్లు కనబడకుండా పోయాయి.
రాక్షసేన్ద్రస్తు తైః సార్ధం మన్త్రిభిర్భీమవిక్రమైః। సమర్థయామాస తదా రామకార్యవినిశ్చయమ్
రాక్షసుల అధిపతి రావణుడు, భయంకరమైన శక్తిగల మంత్రులతో కలిసి, రాముని గురించి ఏం చేయాలో ఆలోచించాడు.
అవిదూరస్థితాన్ సర్వాన్ బలాధ్యక్షాన్ హితైషిణః। అబ్రవీత్ కాలసదృశం రావణో రాక్షసాధిపః
అప్పుడే దగ్గర ఉన్న సైన్యాధిపతులు, తన మిత్రులు అయిన వారందరినీ రాక్షసాధిపతి రావణుడు, మరణం లాంటి కఠినమైన మాటలతో ఉద్దేశించి పలికాడు.
శీఘ్రం భేరీనినాదేన స్ఫుటం కోణాహతేన మే। సమానయధ్వం సైన్యాని వక్తవ్యం చ న కారణమ్
వేగంగా, మెల్లగా కాకుండా, బలంగా మృదంగాన్ని కొట్టి, సైన్యాన్ని సమీకరించండి. కారణం చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు.
తతస్తథేతి ప్రతిగృహ్య తద్వచ- స్తదైవ దూతాః సహసా మహద్ బలమ్। సమానయంశ్చైవ సమాగతం చ న్యవేదయన్ భర్తరి యుద్ధకాఙ్క్షిణి
అవును అని ఆజ్ఞను స్వీకరించి, దూతలు వెంటనే గొప్ప సైన్యాన్ని కూడగట్టారు. యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న తమ అధిపతికి, చేరినవారు, ఇంకా వస్తున్నవారు అన్నీ నివేదించారు.
thumb|త్రయస్త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్రయస్త్రింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో ముప్పత్తి మూడవ సర్గను వినండి.
సీతాం తు మోహితాం దృష్ట్వా సరమా నామ రాక్షసీ। ఆససాదాథ వైదేహీం ప్రియాం ప్రణయినీ సఖీమ్
సీతను మాయలో పడిపోయినదిగా చూసి, సరమా అనే రాక్షసీ, ప్రియమైన సఖిగా, ప్రేమతో వైదేహిని దగ్గరికి వచ్చింది.
మోహితాం రాక్షసేన్ద్రేణ సీతాం పరమదుఃఖితామ్। ఆశ్వాసయామాస తదా సరమా మృదుభాషిణీ
రాక్షసేంద్రుడి చేత మోసపోయి, తీవ్రంగా బాధపడుతున్న సీతను, మృదువుగా మాట్లాడే సరమా ఆ సమయంలో ఓదార్చింది.
సా హి తత్ర కృతా మిత్రం సీతయా రక్ష్యమాణయా। రక్షన్తీ రావణాదిష్టా సానుక్రోశా దృఢవ్రతా
అక్కడ సరమా, దయతో, దృఢనిశ్చయంతో, సీతకు స్నేహితురాలిగా మారింది. సీత రక్షణలో ఉండగా, రావణుడు ఆమెను కాపలాగా నియమించాడు.
సా దదర్శ సఖీ సీతాం సరమా నష్టచేతనామ్। ఉపావృత్యోత్థితాం ధ్వస్తాం వడవామివ పాంసుషు
ఆ సఖి సరమా, జ్ఞానం కోల్పోయి, ఒంటరిగా పడి ఉన్న సీతను, మట్టిలో కూలిన కుదిరిన గుఱ్ఱంలా చూసింది.
తాం సమాశ్వాసయామాస సఖీస్నేహేన సువ్రతామ్। సమాశ్వసిహి వైదేహి మా భూత్ తే మనసో వ్యథా। ఉక్తా యద్ రావణేన త్వం ప్రయుక్తశ్చ స్వయం త్వయా
ఆ స్నేహంతో, సీతను ఓదార్చుతూ, 'వైదేహి, ధైర్యంగా ఉండు. నీ మనసుకు బాధ కలగనివ్వకు. రావణుడు చెప్పిన మాటలు, నువ్వు నిశ్చయించుకున్నది—' అని చెప్పింది.
సఖీస్నేహేన తద్ భీరు మయా సర్వం ప్రతిశ్రుతమ్। లీనయా గహనే శూన్యే భయముత్సృజ్య రావణాత్। తవ హేతోర్విశాలాక్షి నహి మే రావణాద్ భయమ్
'సఖిగా నీ కోసం నేను అన్నీ వాగ్దానం చేశాను. అడవిలో ఒంటరిగా దాగి, రావణుడి భయాన్ని వదిలేసి, విశాలమైన కళ్లవాడా, నీకోసం నాకు రావణుడి భయం లేదు' అని సరమా చెప్పింది.
స సమ్భ్రాన్తశ్చ నిష్క్రాన్తో యత్కృతే రాక్షసేశ్వరః। తత్ర మే విదితం సర్వమభినిష్క్రమ్య మైథిలి
రాక్షసాధిపతి ఎందుకు ఆందోళనతో బయటకు వచ్చాడో, మైతిలీ, నేను బయటికి వెళ్లి అన్నీ తెలుసుకున్నాను.
న శక్యం సౌప్తికం కర్తుం రామస్య విదితాత్మనః। వధశ్చ పురుషవ్యాఘ్రే తస్మిన్ నైవోపపద్యతే
తనను తానే తెలుసుకున్న రామునిపై రాత్రిపూట దాడి చేయడం సాధ్యం కాదు. ఆ మహాపురుషుడిని చంపడం కూడా సమంజసం కాదు.
న త్వేవం వానరా హన్తుం శక్యాః పాదపయోధినః। సురా దేవర్షభేణేవ రామేణ హి సురక్షితాః
కానీ, చెట్ల మధ్య నివసించే వానరులను ఇలా చంపడం సాధ్యం కాదు. వారు రాముని రక్షణలో ఉన్నారు, దేవతలు దేవేంద్రుని రక్షణలో ఉన్నట్లే.
దీర్ఘవృత్తభుజః శ్రీమాన్ మహోరస్కః ప్రతాపవాన్। ధన్వీ సంనహనోపేతో ధర్మాత్మా భువి విశ్రుతః
ఆయన దీర్ఘబాహువు, మహోరస్కుడు, ప్రతాపవంతుడు, విలువిద్యలో నిపుణుడు, ధర్మాత్ముడు, భూమిపై ప్రసిద్ధుడు.
విక్రాన్తో రక్షితా నిత్యమాత్మనశ్చ పరస్య చ। లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా కులీనో నయశాస్త్రవిత్
వీరుడు, ఎప్పుడూ తనను, ఇతరులను కాపాడేవాడు, లక్ష్మణుడితో కలిసి ఉన్నాడు, వంశశుద్ధుడు, నయశాస్త్రంలో నిపుణుడు.
హన్తా పరబలౌఘానామచిన్త్యబలపౌరుషః। న హతో రాఘవః శ్రీమాన్ సీతే శత్రునిబర్హణః
శత్రు సేనలను నాశనం చేసే శక్తి, పరాక్రమం కలవాడు రాఘవుడు చనిపోలేదు సీతా. ఆ శత్రునాశకుడు ఇంకా బతికే ఉన్నాడు.