కుశనాభసుతస్త్వాసీద్ గాధిరిత్యేవ విశ్రుతః। గాధేః పుత్రో మహాతేజా విశ్వామిత్రో మహామునిః
కుశనాభునికి గాధి అనే ప్రసిద్ధుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు. ఆ గాధికి మహాతేజస్సుతో కూడిన మహాముని విశ్వామిత్రుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు.
విశ్వామిత్రో మహాతేజాః పాలయామాస మేదినీమ్। బహువర్షసహస్రాణి రాజా రాజ్యమకారయత్
మహాతేజస్సుతో ఉన్న విశ్వామిత్రుడు ఎన్నో వేల సంవత్సరాలు భూమిని పాలించాడు; రాజుగా రాజ్యాన్ని నిర్వహించాడు.
కదాచిత్ తు మహాతేజా యోజయిత్వా వరూథినీమ్। అక్షౌహిణీపరివృతః పరిచక్రామ మేదినీమ్
ఒకసారి మహాతేజస్సుతో కూడిన రాజు తన సైన్యాన్ని సమీకరించి, అక్షౌహిణి సైన్యంతో చుట్టూ ఉండగా, దేశాన్ని సందర్శించడానికి బయలుదేరాడు.
నగరాణి చ రాష్ట్రాణి సరితశ్చ మహాగిరీన్। ఆశ్రమాన్ క్రమశో రాజా విచరన్నాజగామ హ
ఆ రాజు నగరాలు, రాజ్యాలు, నదులు, మహా పర్వతాలు, Hermitages అన్నింటినీ వరుసగా సందర్శిస్తూ ఒక ఆశ్రమానికి చేరుకున్నాడు.
వసిష్ఠస్యాశ్రమపదం నానాపుష్పలతాద్రుమమ్। నానామృగగణాకీర్ణం సిద్ధచారణసేవితమ్
వసిష్ఠుని ఆశ్రమం వివిధ రకాల పుష్పలతలతో, వృక్షాలతో అలంకరించబడి, అనేక జంతువులతో నిండిపోయి, సిద్ధులు, చరణులు సందర్శించే స్థలంగా ఉంది.
దేవదానవగన్ధర్వైః కింనరైరుపశోభితమ్। ప్రశాన్తహరిణాకీర్ణం ద్విజసఙ్ఘనిషేవితమ్
దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు అందరితో ఆ ఆశ్రమం మరింత అందంగా ఉంది. అక్కడ ప్రశాంతమైన జింకలు విరివిగా ఉన్నాయి. ద్విజులు సమూహాలుగా అక్కడ నివసిస్తున్నారు.
బ్రహ్మర్షిగణసంకీర్ణం దేవర్షిగణసేవితమ్। తపశ్చరణసంసిద్ధైరగ్నికల్పైర్మహాత్మభిః
బ్రహ్మర్షుల సమూహాలతో నిండినది, దేవర్షులు సేవించే స్థలం. తపస్సులో అగ్నిలా ఉన్న మహాత్ములు అక్కడ నివసిస్తున్నారు.
సతతం సంకులం శ్రీమద్బ్రహ్మకల్పైర్మహాత్మభిః। అబ్భక్షైర్వాయుభక్షైశ్చ శీర్ణపర్ణాశనైస్తథా
ఎప్పుడూ బ్రహ్మను పోలిన మహాత్ములతో నిండినది. కొందరు నీటిని, మరికొందరు గాలిని, ఇంకొందరు ఎండిపోయిన ఆకులను మాత్రమే భోజనం చేస్తూ జీవిస్తున్నారు.
ఫలమూలాశనైర్దాన్తైర్జితదోషైర్జితేన్ద్రియైః। ఋషిభిర్వాలఖిల్యైశ్చ జపహోమపరాయణైః
ఫలమూలాలను మాత్రమే భుజించే, మనస్సును, ఇంద్రియాలను జయించిన వాలఖిల్యులు, తపస్సు, జపం, హోమంలో నిమగ్నమైన ఋషులు అక్కడ ఉన్నారు.
అన్యైర్వైఖానసైశ్చైవ సమన్తాదుపశోభితమ్। వసిష్ఠస్యాశ్రమపదం బ్రహ్మలోకమివాపరమ్। దదర్శ జయతాం శ్రేష్ఠో విశ్వామిత్రో మహాబలః
ఇంకా చుట్టూ వైఖానస ఋషులతో అలంకరించబడి ఉంది. విజయవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన మహాబలుడు విశ్వామిత్రుడు, వసిష్ఠుని ఆశ్రమాన్ని బ్రహ్మలోకాన్ని పోలినదిగా చూశాడు.
thumb|ద్విపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే ద్విపఞ్చాశః సర్గః ॥౧-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని బాలకాండలో ఇది యాభై రెండవ సర్గ. వినండి.
తం దృష్ట్వా పరమప్రీతో విశ్వామిత్రో మహాబలః। ప్రణతో వినయాద్ వీరో వసిష్ఠం జపతాం వరమ్
అతన్ని చూసి మహాబలుడు విశ్వామిత్రుడు పరమానందంతో నిండిపోయాడు. ధైర్యవంతుడు వినయంతో వసిష్ఠుని, జపంలో శ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠుని నమస్కరించాడు.
స్వాగతం తవ చేత్యుక్తో వసిష్ఠేన మహాత్మనా। ఆసనం చాస్య భగవాన్ వసిష్ఠో వ్యాదిదేశ హ
మహాత్ముడు వసిష్ఠుడు, 'స్వాగతం' అని పలికి, అతనికి ఆసనం చూపించాడు.
ఉపవిష్టాయ చ తదా విశ్వామిత్రాయ ధీమతే। యథాన్యాయం మునివరః ఫలమూలముపాహరత్
ఆ సమయంలో బుద్ధిమంతుడు విశ్వామిత్రుడు కూర్చున్న తర్వాత, మునిశ్రేష్ఠుడు సంప్రదాయం ప్రకారం ఫలమూలాలను తీసుకొచ్చి అతనికి సమర్పించాడు.
ప్రతిగృహ్య తు తాం పూజాం వసిష్ఠాద్ రాజసత్తమః। తపోఽగ్నిహోత్రశిష్యేషు కుశలం పర్యపృచ్ఛత
వసిష్ఠుని ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరించిన రాజశ్రేష్ఠుడు, అక్కడి తపస్సు, అగ్నిహోత్రాలు, శిష్యుల సంక్షేమాన్ని అడిగి తెలుసుకున్నాడు.
విశ్వామిత్రో మహాతేజా వనస్పతిగణే తదా। సర్వత్ర కుశలం ప్రాహ వసిష్ఠో రాజసత్తమమ్
అప్పుడు మహాతేజస్సు కలిగిన విశ్వామిత్రుడు, వనములు మధ్య వసిష్ఠ మహర్షికి సర్వదా శుభం జరుగాలని పలికాడు.
సుఖోపవిష్టం రాజానం విశ్వామిత్రం మహాతపాః। పప్రచ్ఛ జపతాం శ్రేష్ఠో వసిష్ఠో బ్రహ్మణః సుతః
బ్రహ్మదేవుని కుమారుడైన జపములో శ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠుడు, సుఖంగా కూర్చున్న మహాతపస్సు కలిగిన రాజు విశ్వామిత్రుని అడిగాడు.
కచ్చిత్తే కుశలం రాజన్ కచ్చిద్ ధర్మేణ రఞ్జయన్। ప్రజాః పాలయసే రాజన్ రాజవృత్తేన ధార్మిక
రాజా! నీకు అన్నీ బాగున్నాయా? నీవు నీ ప్రజలను ధర్మంతో పాలిస్తూ, ధార్మిక రాజుగా వారి హృదయాలను ఆనందపరుస్తున్నావా?
కచ్చిత్తే సమ్భృతా భృత్యాః కచ్చిత్ తిష్ఠన్తి శాసనే। కచ్చిత్తే విజితాః సర్వే రిపవో రిపుసూదన
నీ సేవకులు సంతోషంగా ఉన్నారా? వారు నీ ఆజ్ఞలకు లోబడి ఉన్నారా? శత్రువులను పూర్తిగా జయించావా, శత్రువులను సంహరించేవాడా?
కచ్చిద్ బలేషు కోశేషు మిత్రేషు చ పరంతప। కుశలం తే నరవ్యాఘ్ర పుత్రపౌత్రే తథానఘ
మానవులలో సింహుడవు, పాపరహితుడవు! నీ సైన్యాలు, ధనభాండాగారం, మిత్రులు, కుమారులు, మనవళ్లు — వీరందరికీ శుభంగా ఉందా?
సర్వత్ర కుశలం రాజా వసిష్ఠం ప్రత్యుదాహరత్। విశ్వామిత్రో మహాతేజా వసిష్ఠం వినయాన్వితమ్
రాజు వసిష్ఠునికి ప్రతి ప్రాంతంలో శుభమేనని సమాధానం ఇచ్చాడు. మహాతేజస్సు కలిగిన విశ్వామిత్రుడు వినయంతో ఉన్న వసిష్ఠునితో మాట్లాడాడు.
కృత్వా తౌ సుచిరం కాలం ధర్మిష్ఠౌ తాః కథాస్తదా। ముదా పరమయా యుక్తౌ ప్రీయేతాం తౌ పరస్పరమ్
ఆ ఇద్దరూ ధర్మపరమైన మాటలు చాలాసేపు మాట్లాడి, పరమానందంతో పరస్పరం సంతోషించారు.
తతో వసిష్ఠో భగవాన్ కథాన్తే రఘునన్దన। విశ్వామిత్రమిదం వాక్యమువాచ ప్రహసన్నివ
రఘునందన! ఆ సంభాషణ ముగిసిన తరువాత, భగవంతుడైన వసిష్ఠుడు చిరునవ్వుతో విశ్వామిత్రునితో ఇలా అన్నాడు.
ఆతిథ్యం కర్తుమిచ్ఛామి బలస్యాస్య మహాబల। తవ చైవాప్రమేయస్య యథార్హం సమ్ప్రతీచ్ఛ మే
ఈ మహాబలమైన సైన్యానికీ, నీకు — అపరిమితమైన గొప్పతనం కలిగినవాడవు — తగిన ఆతిథ్యాన్ని ఇవ్వాలని నేను కోరుతున్నాను. దయచేసి నా ఆహ్వానాన్ని స్వీకరించు.
సత్క్రియాం హి భవానేతాం ప్రతీచ్ఛతు మయా కృతామ్। రాజంస్త్వమతిథిశ్రేష్ఠః పూజనీయః ప్రయత్నతః
నేను సిద్ధం చేసిన ఈ గౌరవాన్ని దయచేసి స్వీకరించు. రాజా! నీవు అతిథుల్లో శ్రేష్ఠుడవు, అత్యంత శ్రద్ధతో పూజించదగినవాడవు.
ఏవముక్తో వసిష్ఠేన విశ్వామిత్రో మహామతిః। కృతమిత్యబ్రవీద్ రాజా పూజావాక్యేన మే త్వయా
వసిష్ఠుడు ఇలా పలికినప్పుడు, మహామతిశాలి విశ్వామిత్రుడు, 'మీ ఆహ్వాన మాటలతో నాకు గౌరవం జరిగిపోయింది' అని సమాధానమిచ్చాడు.
ఫలమూలేన భగవన్ విద్యతే యత్ తవాశ్రమే। పాద్యేనాచమనీయేన భగవద్దర్శనేన చ
భగవంతుడా! నీ ఆశ్రమంలో ఉన్న పండ్లు, మూలికలు, పాదమార్జనానికి, ఆచమనానికి నీరు, నీ దర్శనం — ఇవన్నీ నాకు చాలవు.
సర్వథా చ మహాప్రాజ్ఞ పూజార్హేణ సుపూజితః। నమస్తేఽస్తు గమిష్యామి మైత్రేణేక్షస్వ చక్షుషా
మహాప్రజ్ఞుడా! నన్ను పూజించదగినవాడిగా అన్ని విధాలా గౌరవించావు. నీకు నమస్కరిస్తూ, నేను వెళ్ళిపోతాను — స్నేహపూర్వకంగా నన్ను చూడుము.
ఏవం బ్రువన్తం రాజానం వసిష్ఠం పునరేవ హి। న్యమన్త్రయత ధర్మాత్మా పునః పునరుదారధీః
రాజు ఇలా అన్నప్పుడు, ధర్మాత్ముడైన, ఉదారబుద్ధి కలిగిన వసిష్ఠుడు, మళ్లీ మళ్లీ అతడిని ఆహ్వానించాడు.
బాఢమిత్యేవ గాధేయో వసిష్ఠం ప్రత్యువాచ హ। యథాప్రియం భగవతస్తథాస్తు మునిపుంగవ
గాధి కుమారుడు వసిష్ఠునితో, 'బాగుంది! భగవంతుడు కోరినట్లు అలా జరగాలి, మునిశ్రేష్ఠా!' అని అన్నాడు.