ప్రసృతాశ్చ పరే త్రస్తా హన్యమానా జఘన్యతః। అనుద్రుతాస్తు రక్షోభిః సింహైరివ మహాద్విపాః
కొంత మంది భయంతో పారిపోతూ వెనుక నుంచి రాక్షసులు వారిని పట్టుకుని చంపారు. అది సింహాలు పెద్ద ఏనుగులను వెంటాడి పడగొట్టినట్లుగా జరిగింది.
సాగరే పతితాః కేచిత్ కేచిద్ గగనమాశ్రితాః। ఋక్షా వృక్షానుపారూఢా వానరీం వృత్తిమాశ్రితాః
కొంత మంది సముద్రంలో పడిపోయారు, మరికొందరు ఆకాశంలోకి దాగిపోయారు. ఎద్దులు చెట్లపైకి ఎక్కి, వానరాలా ప్రవర్తించారు.
సాగరస్య చ తీరేషు శైలేషు చ వనేషు చ। పిఙ్గలాస్తే విరూపాక్షై రాక్షసైర్బహవో హతాః
సముద్ర తీరాల్లో, కొండల్లో, అటవీ ప్రాంతాల్లో పింగళ వానరులను వికృతమైన కళ్లున్న రాక్షసులు చాలామందిని చంపారు.
ఏవం తవ హతో భర్తా ససైన్యో మమ సేనయా। క్షతజార్ద్రం రజోధ్వస్తమిదం చాస్యాహృతం శిరః
ఇలా నీ భర్త తన సైన్యంతో కలిసి నా సేన చేతిలో చనిపోయాడు. రక్తంతో తడిసి, దుమ్ముతో కప్పబడిన ఈ తల ఇక్కడికి తీసుకొచ్చారు.
తతః పరమదుర్ధర్షో రావణో రాక్షసేశ్వరః। సీతాయాముపశృణ్వన్త్యాం రాక్షసీమిదమబ్రవీత్
ఆ సమయంలో భయంకరమైన రాక్షసుల అధిపతి రావణుడు, సీతా వినిపిస్తూ ఉండగా, ఆ రాక్షసికి ఇలా చెప్పాడు.
రాక్షసం క్రూరకర్మాణం విద్యుజ్జిహ్వం సమానయ। యేన తద్రాఘవశిరః సంగ్రామాత్ స్వయమాహృతమ్
క్రూరమైన పనులు చేసే రాక్షసుడు విద్యుజ్జిహ్వను ఇక్కడికి తీసుకురా. అతడే యుద్ధంలో రాఘవుని తల తానే తీసుకొచ్చాడు.
విద్యుజ్జిహ్వస్తదా గృహ్య శిరస్తత్సశరాసనమ్। ప్రణామం శిరసా కృత్వా రావణస్యాగ్రతః స్థితః
విద్యుజ్జిహ్వ ఆ తలతో పాటు విల్లు, బాణాలను తీసుకుని, రావణుని ఎదుట తల వంచి నమస్కరించి నిలబడ్డాడు.
తమబ్రవీత్ తతో రాజా రావణో రాక్షసం స్థితమ్। విద్యుజ్జిహ్వం మహాజిహ్వం సమీపపరివర్తినమ్
అప్పుడు రాజైన రావణుడు, తన దగ్గర నిలుచున్న గొప్ప నాలుక ఉన్న రాక్షసుడు విద్యుజ్జిహ్వను ఇలా అడిగాడు.
అగ్రతః కురు సీతాయాః శీఘ్రం దాశరథేః శిరః। అవస్థాం పశ్చిమాం భర్తుః కృపణా సాధు పశ్యతు
డశరథుని కుమారుని తలను త్వరగా సీతా ముందుంచు. ఆమె దురదృష్టవతిగా తన భర్త చివరి స్థితిని చూడాలి.
ఏవముక్తం తు తద్ రక్షః శిరస్తత్ ప్రియదర్శనమ్। ఉపనిక్షిప్య సీతాయాః క్షిప్రమన్తరధీయత
అలా చెప్పగానే ఆ రాక్షసుడు ఆ అందమైన తలను త్వరగా సీతా ముందుంచి, వెంటనే కనబడకుండా పోయాడు.
రావణశ్చాపి చిక్షేప భాస్వరం కార్ముకం మహత్। త్రిషు లోకేషు విఖ్యాతం రామస్యైతదితి బ్రువన్
రావణుడు మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన ఆ గొప్ప మెరిసే విల్లును పడేసి, 'ఇది రామునిదే' అని చెప్పాడు.
ఇదం తత్ తవ రామస్య కార్ముకం జ్యాసమావృతమ్। ఇహ ప్రహస్తేనానీతం తం హత్వా నిశి మానుషమ్
ఇదే రాముని విల్లు, జ్యా కట్టబడి ఉంది. ప్రహస్తుడు ఆ మనిషిని రాత్రి చంపి, ఈ విల్లు ఇక్కడికి తీసుకొచ్చాడు.
స విద్యుజ్జిహ్వేన సహైవ తచ్ఛిరో ధనుశ్చ భూమౌ వినికీర్యమాణః। విదేహరాజస్య సుతాం యశస్వినీం తతోఽబ్రవీత్ తాం భవ మే వశానుగా
విద్యుజ్జిహ్వ ఆ తల, విల్లును నేలపై పడేశాడు. ఆ తరువాత, యశస్విని విదేహరాజు కుమార్తె సీతను చూసి, 'ఇప్పటి నుండి నాకే లోబడిపో' అని అన్నాడు.
thumb|ద్వాత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ద్వాత్రింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో ముప్పత్తిరెండవ సర్గను వినండి.
సా సీతా తచ్ఛిరో దృష్ట్వా తచ్చ కార్ముకముత్తమమ్। సుగ్రీవప్రతిసంసర్గమాఖ్యాతం చ హనూమతా
ఆ సీతా ఆ తల, అద్భుతమైన విల్లు చూసి, హనుమంతుడు చెప్పిన సుగ్రీవుని స్నేహ సందేశాన్ని గుర్తు చేసుకుంది.
నయనే ముఖవర్ణం చ భర్తుస్తత్సదృశం ముఖమ్। కేశాన్ కేశాన్తదేశం చ తం చ చూడామణిం శుభమ్
ఆమె భర్త ముఖాన్ని, ముఖవర్ణాన్ని, జుట్టును, జుట్టు అంచును, ఆ మణిని అన్నీ తన భర్తతో పోల్చి చూసింది.
ఏతైః సర్వైరభిజ్ఞానైరభిజ్ఞాయ సుదుఃఖితా। విజగర్హేఽత్ర కైకేయీం క్రోశన్తీ కురరీ యథా
ఈ అన్ని లక్షణాలతో గుర్తించి, ఎంతో దుఃఖంతో, కురరి పక్షిలా అరుస్తూ, అక్కడ కైకేయిని దూషించింది.
సకామా భవ కైకేయి హతోఽయం కులనన్దనః। కులముత్సాదితం సర్వం త్వయా కలహశీలయా
కైకేయి! నీవు సంతోషించు. ఈ వంశానందుడు చనిపోయాడు. నీవు కలహప్రియురాలిగా ఉండి, మొత్తం వంశాన్ని నాశనం చేసావు.
ఆర్యేణ కిం ను కైకేయ్యాః కృతం రామేణ విప్రియమ్। యన్మయా చీరవసనం దత్త్వా ప్రవ్రాజితో వనమ్
ఆర్యుడైన రాముడు కైకేయికి ఏ తప్పు చేశాడు? నేను కీచక వస్త్రాలు ఇచ్చి, ఆయనను అడవికి పంపించాను.
ఏవముక్త్వా తు వైదేహీ వేపమానా తపస్వినీ। జగామ జగతీం బాలా ఛిన్నా తు కదలీ యథా
ఇలా చెప్పి, వేదనతో వణికిపోతూ ఉన్న వైదేహి నేలపై పడిపోయింది, కోసిన అరటి చెట్టు లాగా.
సా ముహూర్తాత్ సమాశ్వస్య పరిలభ్యాథ చేతనామ్। తచ్ఛిరః సముపాస్థాయ విలలాపాయతేక్షణా
కొంతసేపటి తర్వాత, జ్ఞానం తిరిగి పొందిన ఆమె, ఆ తల దగ్గరికి వెళ్లి, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ విలపించింది.
హా హతాస్మి మహాబాహో వీరవ్రతమనువ్రత। ఇమాం తే పశ్చిమావస్థాం గతాస్మి విధవా కృతా
అయ్యో! మహాబాహువా, వీరత్వంలో నిలిచినవాడా, నేను నశించిపోయాను. నీ చివరి స్థితిని చూచి, నేను విధవగా మిగిలిపోయాను.
ప్రథమం మరణం నార్యా భర్తుర్వైగుణ్యముచ్యతే। సువృత్తః సాధువృత్తాయాః సంవృత్తస్త్వం మమాగ్రతః
భర్తకు అపకీర్తి కలిగితే, అది భార్యకు మొదటి మరణం అంటారు. మంచి నడవడికలవాడైన నువ్వు, మంచి నడవడిక కలిగిన నన్ను ముందే విడిచిపెట్టావు.
మహద్ దుఃఖం ప్రపన్నాయా మగ్నాయాః శోకసాగరే। యో హి మాముద్యతస్త్రాతుం సోఽపి త్వం వినిపాతితః
బాధల సముద్రంలో మునిగిపోయిన నాకు, ఈ గొప్ప దుఃఖం వచ్చింది. నన్ను కాపాడదామని వచ్చిన నువ్వు కూడా ఇప్పుడు కూలిపోయావు.
సా శ్వశ్రూర్మమ కౌసల్యా త్వయా పుత్రేణ రాఘవ। వత్సేనేవ యథా ధేనుర్వివత్సా వత్సలా కృతా
నా అత్త అయిన కౌసల్య, తన కుమారుడైన రాఘవునివల్ల, ముద్దుగా చూసే దూడను కోల్పోయిన ఆవు లాగా అయింది.
ఉద్దిష్టం దీర్ఘమాయుస్తే దైవజ్ఞైరపి రాఘవ। అనృతం వచనం తేషామల్పాయురసి రాఘవ
దైవజ్ఞులు నీకు దీర్ఘాయువు ఉంటుందని చెప్పారు రాఘవా, కానీ వారి మాటలు అబద్ధంగా మారాయి. నీ ఆయువు చిన్నదిగా ముగిసింది.
అథవా నశ్యతి ప్రజ్ఞా ప్రాజ్ఞస్యాపి సతస్తవ। పచత్యేనం తథా కాలో భూతానాం ప్రభవో హ్యయమ్
లేకపోతే, తెలివైనవాడికీ తెలివి పోతుంది. ఎందుకంటే, సమయం అన్నది అన్ని జీవులకు మూలం, అది అందరినీ ఇలా మింగేస్తుంది.
అదృష్టం మృత్యుమాపన్నః కస్మాత్ త్వం నయశాస్త్రవిత్। వ్యసనానాముపాయజ్ఞః కుశలో హ్యసి వర్జనే
నీవు రాజనీతి తెలిసినవాడివి, కష్టాలను దూరం చేయడంలో నిపుణుడివి. అలాంటిది, కనిపించని మరణంలో ఎలా చిక్కుకున్నావు?
తథా త్వం సమ్పరిష్వజ్య రౌద్రయాతినృశంసయా। కాలరాత్ర్యా మమాచ్ఛిద్య హృతః కమలలోచన
నన్ను ఆలింగనం చేసిన తర్వాత, క్రూరమైన, దయలేని మరణరాత్రి నిన్ను పటించుకొని తీసుకెళ్లింది, కమలలోచనుడా.
ఇహ శేషే మహాబాహో మాం విహాయ తపస్వినీమ్। ప్రియామివ యథా నారీం పృథివీం పురుషర్షభ
ఇక్కడే పడుకుని, తపస్సు చేసే నన్ను వదిలిపెట్టి, ప్రియమైన భార్యను వదిలినవాడిలా, భూమిని విడిచిపోతున్నావు మహాబాహువా.