అధోముఖీం శోకపరాముపవిష్టాం మహీతలే। భర్తారం సమనుధ్యాన్తీమశోకవనికాం గతామ్
ఆమె భూమిపై కూర్చుని, తల వంచి, దుఃఖంతో మునిగిపోయి, భర్తను నిరంతరం ఆలోచిస్తూ, అశోకవనంలో ఉంది.
ఉపాస్యమానాం ఘోరాభీ రాక్షసీభిరదూరతః। ఉపసృత్య తతః సీతాం ప్రహర్షం నామ కీర్తయన్
భయంకరమైన రాక్షసస్త్రీలు ఆమెను దగ్గరగా చుట్టుముట్టి ఉన్నారు. రావణుడు సీత దగ్గరకు వెళ్లి, తన ఆనందాన్ని ప్రకటిస్తూ ఆమె పేరును పలికాడు.
ఇదం చ వచనం ధృష్టమువాచ జనకాత్మజామ్। సాన్త్వ్యమానా మయా భద్రే యమాశ్రిత్య విమన్యసే
ఆ సమయంలో జనకుని కుమార్తె అయిన సీతకు ధైర్యంగా ఇలా అన్నాడు: 'సుముఖి! నేను నిన్ను ఓదార్చుతున్నాను. నువ్వు ఎవరి మీద ఆధారపడుతున్నావో చెప్పు.'
ఖరహన్తా స తే భర్తా రాఘవః సమరే హతః। ఛిన్నం తే సర్వథా మూలం దర్పశ్చ నిహతో మయా
ఖరుని సంహరించిన నీ భర్త రాఘవుడు యుద్ధంలో చనిపోయాడు. నీకు పూర్తిగా ఆధారం కోల్పోయింది, నీ గర్వాన్ని నేను నాశనం చేశాను.
వ్యసనేనాత్మనః సీతే మమ భార్యా భవిష్యసి। విసృజైతాం మతిం మూఢే కిం మృతేన కరిష్యసి
నీ దురదృష్టం వల్ల, సీత, నువ్వు నా భార్యవుతావు. మూర్ఖురాలా, ఆ మృతునిపై ఆశ పెట్టుకోవడం వదిలిపెడు. చనిపోయిన వాడితో నువ్వు ఏమి చేస్తావు?
భవస్వ భద్రే భార్యాణాం సర్వాసామీశ్వరీ మమ। అల్పపుణ్యే నివృత్తార్థే మూఢే పణ్డితమానిని। శృణు భర్తృవధం సీతే ఘోరం వృత్రవధం యథా
సుముఖి! నా భార్యలందరిలోనూ నువ్వు ప్రధానురాలవు. నీకు పుణ్యం తక్కువ, నీ ఆశలు నాశమయ్యాయి, మూర్ఖురాలా, తెలివైనదానివని అనుకుంటున్నావు. సీతా! నీ భర్త రాముడి భయంకరమైన మరణాన్ని విను, అది వృత్రాసురుని వధలా ఉంది.
సమాయాతః సముద్రాన్తం హన్తుం మాం కిల రాఘవః। వానరేన్ద్రప్రణీతేన బలేన మహతా వృతః
రాఘవుడు నన్ను సంహరించడానికి సముద్ర తీరానికి వచ్చాడు అంటారు. వానరుల రాజు నాయకత్వంలో ఉన్న గొప్ప సైన్యంతో వచ్చాడు.
సంనివిష్టః సముద్రస్య పీడ్య తీరమథోత్తరమ్। బలేన మహతా రామో వ్రజత్యస్తం దివాకరే
అతడు సముద్రం ఉత్తర తీరంలో తన సైన్యంతో మోహరించాడు. సూర్యుడు అస్తమించేటప్పుడు రాముడు ముందుకు సాగాడు.
అథాధ్వని పరిశ్రాన్తమర్ధరాత్రే స్థితం బలమ్। సుఖసుప్తం సమాసాద్య చరితం ప్రథమం చరైః
ఆపై, ప్రయాణంలో అలసిపోయిన సైన్యం అర్ధరాత్రి విశ్రాంతి తీసుకుంటుండగా, నా గూఢచారులు అందరూ నిద్రలో మునిగిపోయినట్టు గమనించారు.
తత్ప్రహస్తప్రణీతేన బలేన మహతా మమ। బలమస్య హతం రాత్రౌ యత్ర రామః సలక్ష్మణః
అప్పుడే, ప్రహస్తుడు నాయకత్వం వహించిన నా గొప్ప సైన్యం, రాముడు, లక్ష్మణుడు ఉన్న చోట వారి సైన్యాన్ని రాత్రిపూట నాశనం చేసింది.
పట్టిశాన్ పరిఘాంశ్చక్రానృష్టీన్ దణ్డాన్ మహాయుధాన్। బాణజాలాని శూలాని భాస్వరాన్ కూటముద్గరాన్
కత్తులు, ఇనుప గదలు, చక్రాలు, భల్లాలు, దండాలు, శక్తివంతమైన ఆయుధాలు, బాణాల వర్షం, మెరిసే శూలాలు, కంచె గదలు ఇవన్నీ
యష్టీశ్చ తోమరాన్ ప్రాసాంశ్చక్రాణి ముసలాని చ। ఉద్యమ్యోద్యమ్య రక్షోభిర్వానరేషు నిపాతితాః
యష్టులు, తోమరాలు, శూలాలు, చక్రాలు, ముసలులు—వీటిని రాక్షసులు పైకి ఎత్తి ఎత్తి వానరులపై విసిరారు.
అథ సుప్తస్య రామస్య ప్రహస్తేన ప్రమాథినా। అసక్తం కృతహస్తేన శిరశ్ఛిన్నం మహాసినా
ఆ సమయంలో రాముడు నిద్రలో ఉన్నప్పుడు, సంహారకుడైన ప్రహస్తుడు, స్థిరమైన చేతితో గొప్ప ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని, అతని తలను నిరోధించలేని విధంగా నరికి వేసాడు.
విభీషణః సముత్పత్య నిగృహీతో యదృచ్ఛయా। దిశః ప్రవ్రాజితః సైన్యైర్లక్ష్మణః ప్లవగైః సహ
విభీషణుడు ఒక్కసారిగా పైకి దూకగా, అతన్ని యాదృచ్ఛికంగా పట్టుకుని, సైన్యాలు లక్ష్మణుడు, వానరులతో కలిసి అన్ని దిశలకు తరిమికొట్టాయి.
సుగ్రీవో గ్రీవయా సీతే భగ్నయా ప్లవగాధిపః। నిరస్తహనుకః సీతే హనూమాన్ రాక్షసైర్హతః
సీతా! వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు మెడ విరిగిపోయి పడిపోయాడు. హనుమంతుడు నోరు పగిలి, రాక్షసులు చంపేశారు, సీతా!
జామ్బవానథ జానుభ్యాముత్పతన్ నిహతో యుధి। పట్టిశైర్బహుభిశ్ఛిన్నో నికృత్తః పాదపో యథా
ఆపై జాంబవంతుడు మోకాల మీద నుంచి లేచి యుద్ధంలో పైకి దూకగా, అనేక కత్తులతో నరికి, చెట్టు కూలినట్లుగా పడిపోయాడు.
మైన్దశ్చ ద్వివిదశ్చోభౌ తౌ వానరవరర్షభౌ। నిఃశ్వసన్తౌ రుదన్తౌ చ రుధిరేణ పరిప్లుతౌ
మైందుడు, ద్వివిదుడు—ఈ ఇద్దరు వానరులలో శ్రేష్ఠులు—గాయాలతో రక్తంలో మునిగి, ఊపిరి పీలుస్తూ, ఏడుస్తూ పడుకున్నారు.
అసినా వ్యాయతౌ ఛిన్నౌ మధ్యే హ్యరినిషూదనౌ। అనుశ్వసితి మేదిన్యాం పనసః పనసో యథా
ఆ ఇద్దరు శత్రు సంహారకులు, మధ్యలో కత్తులతో నరికి, అలసిపోయి, భూమిపై పడి, పనస చెట్లు చీలినట్టు ఊపిరి పీలుస్తున్నారు.
నారాచైర్బహుభిశ్ఛిన్నః శేతే దర్యాం దరీముఖః। కుముదస్తు మహాతేజా నిష్కూజన్ సాయకైర్హతః
దరీముఖుడు అనేక ఇనుప బాణాలతో నరికి, ఓ గోతిలో పడుకున్నాడు. మహాతేజస్సు కలిగిన కుముదుడు బాణాల వర్షంతో నిశ్శబ్దంగా చనిపోయాడు.
హరయో మథితా నాగై రథజాలైస్తథాపరే। శయానా మృదితాస్తత్ర వాయువేగైరివామ్బుదాః
వానరులు ఏనుగులతో నలిపివేయబడ్డారు, మరికొందరు రథాలతో తొక్కబడ్డారు. వారు అక్కడే పడుకుని, గాలివేగంతో మేఘాలు చిందరవందరవయ్యినట్టు నాశమయ్యారు.
ప్రసృతాశ్చ పరే త్రస్తా హన్యమానా జఘన్యతః। అనుద్రుతాస్తు రక్షోభిః సింహైరివ మహాద్విపాః
కొంత మంది భయంతో పారిపోతూ వెనుక నుంచి రాక్షసులు వారిని పట్టుకుని చంపారు. అది సింహాలు పెద్ద ఏనుగులను వెంటాడి పడగొట్టినట్లుగా జరిగింది.
సాగరే పతితాః కేచిత్ కేచిద్ గగనమాశ్రితాః। ఋక్షా వృక్షానుపారూఢా వానరీం వృత్తిమాశ్రితాః
కొంత మంది సముద్రంలో పడిపోయారు, మరికొందరు ఆకాశంలోకి దాగిపోయారు. ఎద్దులు చెట్లపైకి ఎక్కి, వానరాలా ప్రవర్తించారు.
సాగరస్య చ తీరేషు శైలేషు చ వనేషు చ। పిఙ్గలాస్తే విరూపాక్షై రాక్షసైర్బహవో హతాః
సముద్ర తీరాల్లో, కొండల్లో, అటవీ ప్రాంతాల్లో పింగళ వానరులను వికృతమైన కళ్లున్న రాక్షసులు చాలామందిని చంపారు.
ఏవం తవ హతో భర్తా ససైన్యో మమ సేనయా। క్షతజార్ద్రం రజోధ్వస్తమిదం చాస్యాహృతం శిరః
ఇలా నీ భర్త తన సైన్యంతో కలిసి నా సేన చేతిలో చనిపోయాడు. రక్తంతో తడిసి, దుమ్ముతో కప్పబడిన ఈ తల ఇక్కడికి తీసుకొచ్చారు.
తతః పరమదుర్ధర్షో రావణో రాక్షసేశ్వరః। సీతాయాముపశృణ్వన్త్యాం రాక్షసీమిదమబ్రవీత్
ఆ సమయంలో భయంకరమైన రాక్షసుల అధిపతి రావణుడు, సీతా వినిపిస్తూ ఉండగా, ఆ రాక్షసికి ఇలా చెప్పాడు.
రాక్షసం క్రూరకర్మాణం విద్యుజ్జిహ్వం సమానయ। యేన తద్రాఘవశిరః సంగ్రామాత్ స్వయమాహృతమ్
క్రూరమైన పనులు చేసే రాక్షసుడు విద్యుజ్జిహ్వను ఇక్కడికి తీసుకురా. అతడే యుద్ధంలో రాఘవుని తల తానే తీసుకొచ్చాడు.
విద్యుజ్జిహ్వస్తదా గృహ్య శిరస్తత్సశరాసనమ్। ప్రణామం శిరసా కృత్వా రావణస్యాగ్రతః స్థితః
విద్యుజ్జిహ్వ ఆ తలతో పాటు విల్లు, బాణాలను తీసుకుని, రావణుని ఎదుట తల వంచి నమస్కరించి నిలబడ్డాడు.
తమబ్రవీత్ తతో రాజా రావణో రాక్షసం స్థితమ్। విద్యుజ్జిహ్వం మహాజిహ్వం సమీపపరివర్తినమ్
అప్పుడు రాజైన రావణుడు, తన దగ్గర నిలుచున్న గొప్ప నాలుక ఉన్న రాక్షసుడు విద్యుజ్జిహ్వను ఇలా అడిగాడు.
అగ్రతః కురు సీతాయాః శీఘ్రం దాశరథేః శిరః। అవస్థాం పశ్చిమాం భర్తుః కృపణా సాధు పశ్యతు
డశరథుని కుమారుని తలను త్వరగా సీతా ముందుంచు. ఆమె దురదృష్టవతిగా తన భర్త చివరి స్థితిని చూడాలి.
ఏవముక్తం తు తద్ రక్షః శిరస్తత్ ప్రియదర్శనమ్। ఉపనిక్షిప్య సీతాయాః క్షిప్రమన్తరధీయత
అలా చెప్పగానే ఆ రాక్షసుడు ఆ అందమైన తలను త్వరగా సీతా ముందుంచి, వెంటనే కనబడకుండా పోయాడు.