ప్రేక్షమాణాశ్చమూం తాం చ బభూవుర్భయవిహ్వలాః। తే తు ధర్మాత్మనా దృష్టా రాక్షసేన్ద్రేణ రాక్షసాః
ఆ సైన్యాన్ని చూచి, వారు భయంతో గజగజలాడిపోయారు. కానీ, ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు ఆ రాక్షసులను గమనించాడు.
విభీషణేన తత్రస్థా నిగృహీతా యదృచ్ఛయా। శార్దూలో గ్రాహితస్త్వేకః పాపోఽయమితి రాక్షసః
విభీషణుడు అక్కడ ఉండగా, యాదృచ్ఛికంగా ఆ గూఢచారులను పట్టుకున్నాడు. వారిలో ఒక రాక్షసుడిని, 'ఇతడు దుష్టుడు' అని అంటూ, శార్దూలుడు పట్టుకున్నాడు.
మోచితః సోఽపి రామేణ వధ్యమానః ప్లవంగమైః। ఆనృశంస్యేన రామేణ మోచితా రాక్షసాః పరే
ఆయనను వానరులు చంపబోతుండగా కూడా, రాముడు కరుణతో విడిపించాడు. అలాగే మిగతా రాక్షసులను కూడా రాముడు దయతో విడిపించాడు.
వానరైరర్దితాస్తే తు విక్రాన్తైర్లఘువిక్రమైః। పునర్లఙ్కామనుప్రాప్తాః శ్వసన్తో నష్టచేతసః
విక్రమశాలి, వేగవంతమైన వానరులు వారిని హింసించగా, ఆ గూఢచారులు ఊపిరాడక, మూర్ఛితులై తిరిగి లంకకు చేరుకున్నారు.
thumb|త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్రింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ముప్పతవ సర్గను వినండి.
తతస్తమక్షోభ్యబలం లఙ్కాధిపతయే చరాః। సువేలే రాఘవం శైలే నివిష్టం ప్రత్యవేదయన్
ఆ తరువాత, సువేళ పర్వతంపై రాఘవుడు తన అచంచలమైన సైన్యంతో దిగిపోయాడని, ఆ గూఢచారులు లంకాధిపతికి తెలియజేశారు.
చారాణాం రావణః శ్రుత్వా ప్రాప్తం రామం మహాబలమ్। జాతోద్వేగోఽభవత్ కించిచ్ఛార్దూలం వాక్యమబ్రవీత్
రాముడు, మహాబలుడు వచ్చాడని గూఢచారుల మాట విని, రావణుడు కొంత ఆందోళనకు లోనై, శార్దూలునితో ఇలా అన్నాడు.
అయథావచ్చ తే వర్ణో దీనశ్చాసి నిశాచర। నాసి కచ్చిదమిత్రాణాం క్రుద్ధానాం వశమాగతః
నీ రూపం సరిగ్గా లేదు, నీవు మిగుల దుఃఖంగా కనిపిస్తున్నావు రాత్రివేళ సంచరించేవాడా! నువ్వు శత్రువుల చేతిలో పడిపోలేదని ఆశిస్తున్నాను.
ఇతి తేనానుశిష్టస్తు వాచం మన్దముదీరయన్। తదా రాక్షసశార్దూలం శార్దూలో భయవిక్లవః
అలా రావణుడు ఆజ్ఞాపించగా, రాక్షసశార్దూలుడైన శార్దూలుడు భయంతో వణకుతూ మెల్లగా మాట్లాడాడు.
న తే చారయితుం శక్యా రాజన్ వానరపుఙ్గవాః। విక్రాన్తా బలవన్తశ్చ రాఘవేణ చ రక్షితాః
మహారాజా! వానరులలో శ్రేష్ఠులైన వారు చాలా విక్రమశాలులు, బలవంతులు, రాఘవుని రక్షణలో ఉన్నారు. వారిని గూఢంగా చూడడం అసాధ్యం.
నాపి సమ్భాషితుం శక్యాః సమ్ప్రశ్నోఽత్ర న లభ్యతే। సర్వతో రక్ష్యతే పన్థా వానరైః పర్వతోపమైః
వారితో మాట్లాడటం కూడా సాధ్యం కాదు. ఇక్కడ ఏ ప్రశ్నకూ అవకాశం లేదు. పర్వతాల్లాంటి వానరులు అన్ని దిశల నుండీ మార్గాన్ని కాపాడుతున్నారు.
ప్రవిష్టమాత్రే జ్ఞాతోఽహం బలే తస్మిన్ విచారితే। బలాద్ గృహీతో రక్షోభిర్బహుధాస్మి విచారితః
ఆ సైన్యంలో అడుగు పెట్టగానే నన్ను గుర్తించారు. వెంటనే రాక్షసులు నన్ను బలవంతంగా పట్టుకుని, ఎన్నో విధాలుగా విచారించారు.
జానుభిర్ముష్టిభిర్దన్తైస్తలైశ్చాభిహతో భృశమ్। పరిణీతోఽస్మి హరిభిర్బలమధ్యే అమర్షణైః
వానరులు మోకాళ్ళతో, ముష్టులతో, పళ్లతో, చేతులతో నన్ను బలంగా కొట్టారు. ఆ సైన్యమధ్యలో నన్ను తిరిగిపెట్టారు.
పరిణీయ చ సర్వత్ర నీతోఽహం రామసంసది। రుధిరస్రావిదీనాఙ్గో విహ్వలశ్చలితేన్ద్రియః
అలా నన్ను అన్ని చోట్లా లాక్కెళ్లి, రాముని సభలోకి తీసుకెళ్లారు. నా శరీరం రక్తంతో తడిసి, బలహీనంగా, ఇంద్రియాలు తారుమారు అయ్యాయి.
హరిభిర్వధ్యమానశ్చ యాచమానః కృతాఞ్జలిః। రాఘవేణ పరిత్రాతో మా మేతి చ యదృచ్ఛయా
వానరులు నన్ను కొడుతుండగా, నేను చేతులు జోడించి వేడుకున్నాను. అప్పుడే రాఘవుడు, 'ఇతడిని చంపవద్దు' అని అనడంతో, నేను ప్రాణాలతో బయటపడ్డాను.
ఏష శైలశిలాభిస్తు పూరయిత్వా మహార్ణవమ్। ద్వారమాశ్రిత్య లఙ్కాయా రామస్తిష్ఠతి సాయుధః
ఇక్కడ రాముడు, పర్వతశిలలతో మహాసముద్రాన్ని నింపి, ఆయుధాలతో లంక ద్వారం వద్ద నిలబడి ఉన్నాడు.
గరుడవ్యూహమాస్థాయ సర్వతో హరిభిర్వృతః। మాం విసృజ్య మహాతేజా లఙ్కామేవాతివర్తతే
గరుడ వ్యూహాన్ని ఏర్పరిచి, అన్ని వైపులా వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, మహాతేజస్సుతో ఉన్న రాముడు నన్ను విడిచిపెట్టి నేరుగా లంకవైపు ముందుకు సాగుతున్నాడు.
పురా ప్రాకారమాయాతి క్షిప్రమేకతరం కురు। సీతాం వాపి ప్రయచ్ఛాశు యుద్ధం వాపి ప్రదీయతామ్
అతడు కోటగోడ దరిదాకా రాకముందే, త్వరగా ఒకటి నిర్ణయించు. వెంటనే సీతను అప్పగించు లేదా యుద్ధానికి సిద్ధమవు.
మనసా తత్ తదా ప్రేక్ష్య తచ్ఛ్రుత్వా రాక్షసాధిపః। శార్దూలం సుమహద్వాక్యమథోవాచ స రావణః
ఈ మాటలు వినిపించి, మనసులో ఆలోచించిన రాక్షసాధిపతి రావణుడు, శార్దూలుని పిలిచి గొప్ప మాటలు చెప్పాడు.
యది మాం ప్రతియుధ్యన్తే దేవగన్ధర్వదానవాః। నైవ సీతాం ప్రదాస్యామి సర్వలోకభయాదపి
దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు నన్ను ఎదుర్కొన్నా, అన్ని లోకాల భయంతో అయినా నేను సీతను అప్పగించను.
ఏవముక్త్వా మహాతేజా రావణః పునరబ్రవీత్। చరితా భవతా సేనా కేఽత్ర శూరాః ప్లవంగమాః
ఇలా చెప్పిన రావణుడు మళ్లీ ఇలా అడిగాడు: "నీవు ఈ సేనను చూశావు. వీరిలో ఎవరు ధైర్యవంతులు, శూరులు?"
కింప్రభాః కీదృశాః సౌమ్య వానరా యే దురాసదాః। కస్య పుత్రాశ్చ పౌత్రాశ్చ తత్త్వమాఖ్యాహి రాక్షస
"వీరి కాంతి ఎలా ఉంది? వీరు ఎలా కనిపిస్తున్నారు? వీరిలో ఎవరు ఎదుర్కొనలేని వానరులు? వీరు ఎవరి కుమారులు, మనవళ్లు? నిజం చెప్పు, రాక్షసా!"
తథాత్ర ప్రతిపత్స్యామి జ్ఞాత్వా తేషాం బలాబలమ్। అవశ్యం ఖలు సంఖ్యానం కర్తవ్యం యుద్ధమిచ్ఛతా
"వారి బలాబలాలను తెలుసుకుని, తగినట్లు వ్యవహరిస్తాను. యుద్ధాన్ని కోరేవాడు తప్పకుండా వారి సంఖ్యను తెలుసుకోవాలి."
అథైవముక్తః శార్దూలో రావణేనోత్తమశ్చరః। ఇదం వచనమారేభే వక్తుం రావణసంనిధౌ
ఇలా రావణుడు అడిగిన తరువాత, ఉత్తమమైన గూఢచారి శార్దూలుడు రావణుని సమక్షంలో ఈ మాటలు చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
అథర్క్షరజసః పుత్రో యుధి రాజన్ సుదుర్జయః। గద్గదస్యాథ పుత్రోఽత్ర జామ్బవానితి విశ్రుతః
"ఇక్కడ అర్కుడు, రజసుని కుమారుడు యుద్ధంలో ఎవ్వరూ జయించలేని వాడు ఉన్నాడు. అలాగే గద్గదుని కుమారుడైన జాంబవంతుడు ప్రసిద్ధుడు."
గద్గదస్యాథ పుత్రోఽన్యో గురుపుత్రః శతక్రతోః। కదనం యస్య పుత్రేణ కృతమేకేన రక్షసామ్
"ఇంకొక గద్గదుని కుమారుడు, శతక్రతువు గురువు కుమారుడు కూడా ఉన్నాడు. అతని కుమారుడి చేత alone రాక్షసుల సంహారం జరిగింది."
సుషేణశ్చాత్ర ధర్మాత్మా పుత్రో ధర్మస్య వీర్యవాన్। సౌమ్యః సోమాత్మజశ్చాత్ర రాజన్ దధిముఖః కపిః
"ఇక్కడ ధర్ముని కుమారుడు, పరాక్రమశాలి, ధర్మాత్ముడైన సుషేణుడు ఉన్నాడు. రాజా! ఇక్కడ సోముని కుమారుడు, మృదువైన దధిముఖుడు కూడా ఉన్నాడు."
సుముఖో దుర్ముఖశ్చాత్ర వేగదర్శీ చ వానరః। మృత్యుర్వానరరూపేణ నూనం సృష్టః స్వయంభువా
ఇక్కడ సుముఖుడు, దుర్ముఖుడు, వేగంగా పరిగెత్తే వానరుడు వేగదర్శి ఉన్నారు. నిజంగా, స్వయంభువుడు వానరరూపంలో మృత్యువును సృష్టించాడేమో!
పుత్రో హుతవహస్యాత్ర నీలః సేనాపతిః స్వయమ్। అనిలస్య తు పుత్రోఽత్ర హనూమానితి విశ్రుతః
ఇక్కడ హుతవాహుని కుమారుడు, సేనాధిపతిగా నీలుడు ఉన్నాడు. అలాగే అనిలుని కుమారుడిగా ప్రసిద్ధుడైన హనుమంతుడు కూడా ఉన్నాడు.
నప్తా శక్రస్య దుర్ధర్షో బలవానఙ్గదో యువా। మైన్దశ్చ ద్వివిదశ్చోభౌ బలినావశ్విసమ్భవౌ
ఇక్కడ ఇంద్రుని మనవడు, దుర్జయుడు, బలవంతుడు అయిన యువకుడు అంగదుడు ఉన్నాడు. అలాగే మైందుడు, ద్వివిదుడు ఇద్దరూ అశ్వినీదేవతల కుమారులు, పరాక్రమశాలులు.