ఏవముక్తౌ తు సవ్రీడౌ తౌ దృష్ట్వా శుకసారణౌ। రావణం జయశబ్దేన ప్రతినన్ద్యాభినిఃసృతౌ
ఇలా రావణుడు చెప్పగానే, శుకుడు, సారణుడు నెమ్మదిగా ఒకరినొకరు చూసుకుని, జయ జయకారాలు పలుకుతూ బయటకు వెళ్లారు.
అబ్రవీచ్చ దశగ్రీవః సమీపస్థం మహోదరమ్। ఉపస్థాపయ మే శీఘ్రం చారానితి నిశాచరః। మహోదరస్తథోక్తస్తు శీఘ్రమాజ్ఞాపయచ్చరాన్
అప్పుడు పది తలల రావణుడు పక్కన ఉన్న మహోదరునితో, 'వేగంగా గూఢచారులను తీసుకురా' అని ఆజ్ఞాపించాడు. మహోదరుడు వెంటనే ఆ గూఢచారులను పిలిపించాడు.
తతశ్చారాః సంత్వరితాః ప్రాప్తాః పార్థివశాసనాత్। ఉపస్థితాః ప్రాఞ్జలయో వర్ధయిత్వా జయాశిషః
రాజు ఆజ్ఞతో ఆ గూఢచారులు త్వరగా వచ్చి, చేతులు జోడించి, విజయాశీస్సులు పలుకుతూ రావణుని ఎదుట నిలబడ్డారు.
తానబ్రవీత్ తతో వాక్యం రావణో రాక్షసాధిపః। చారాన్ ప్రత్యాయికాన్ శూరాన్ ధీరాన్ విగతసాధ్వసాన్
అప్పుడు రాక్షసాధిపతి రావణుడు, ఆ నమ్మకమైన, ధైర్యవంతమైన, స్థిరమైన, భయములేని గూఢచారులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
ఇతో గచ్ఛత రామస్య వ్యవసాయం పరీక్షితుమ్। మన్త్రేష్వభ్యన్తరా యేఽస్య ప్రీత్యా తేన సమాగతాః
ఇక్కడినుంచి వెళ్లి, రాముని సంకల్పాన్ని తెలుసుకోండి. ఆయనతో సన్నిహితంగా ఉండే, మంత్రసభలో భాగస్వాములైనవారి విషయాలు గమనించండి.
కథం స్వపితి జాగర్తి కిమద్య చ కరిష్యతి। విజ్ఞాయ నిపుణం సర్వమాగన్తవ్యమశేషతః
రాముడు ఎలా నిద్రపోతున్నాడు, ఎలా జాగరూకతతో ఉన్నాడు, ఈ రోజు ఏం చేయబోతున్నాడు అన్నది పూర్తిగా తెలుసుకుని, ఏదీ మిగలకుండా వచ్చి చెప్పండి.
చారేణ విదితః శత్రుః పణ్డితైర్వసుధాధిపైః। యుద్ధే స్వల్పేన యత్నేన సమాసాద్య నిరస్యతే
గూఢచారుల ద్వారా శత్రువు గురించి తెలిసినప్పుడు, తెలివైన రాజులు యుద్ధంలో తక్కువ శ్రమతోనే అతడిని ఎదుర్కొని ఓడిస్తారు.
చారాస్తు తే తథేత్యుక్త్వా ప్రహృష్టా రాక్షసేశ్వరమ్। శార్దూలమగ్రతః కృత్వా తతశ్చక్రుః ప్రదక్షిణమ్
ఆ గూఢచారులు 'అలాగే' అని ఆనందంగా సమాధానం చెప్పి, రావణునికి గౌరవం చూపించి, ముందు పులిని ఉంచి, ఆయన చుట్టూ ప్రదక్షిణం చేశారు.
తతస్తం తు మహాత్మానం చారా రాక్షససత్తమమ్। కృత్వా ప్రదక్షిణం జగ్ముర్యత్ర రామః సలక్ష్మణః
అప్పుడా గూఢచారులు, ఆ మహాత్ముడైన రాక్షసశ్రేష్ఠుడిని ప్రదక్షిణంగా తిరిగిన తర్వాత, రాముడు లక్ష్మణుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లారు.
తే సువేలస్య శైలస్య సమీపే రామలక్ష్మణౌ। ప్రచ్ఛన్నా దదృశుర్గత్వా ససుగ్రీవవిభీషణౌ
వారు సువేళ పర్వత సమీపంలో దాగుండి, రాముడు, లక్ష్మణుడు, సుగ్రీవుడు, విభీషణుడు కలసి ఉన్నదాన్ని చూశారు.
ప్రేక్షమాణాశ్చమూం తాం చ బభూవుర్భయవిహ్వలాః। తే తు ధర్మాత్మనా దృష్టా రాక్షసేన్ద్రేణ రాక్షసాః
ఆ సైన్యాన్ని చూచి, వారు భయంతో గజగజలాడిపోయారు. కానీ, ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు ఆ రాక్షసులను గమనించాడు.
విభీషణేన తత్రస్థా నిగృహీతా యదృచ్ఛయా। శార్దూలో గ్రాహితస్త్వేకః పాపోఽయమితి రాక్షసః
విభీషణుడు అక్కడ ఉండగా, యాదృచ్ఛికంగా ఆ గూఢచారులను పట్టుకున్నాడు. వారిలో ఒక రాక్షసుడిని, 'ఇతడు దుష్టుడు' అని అంటూ, శార్దూలుడు పట్టుకున్నాడు.
మోచితః సోఽపి రామేణ వధ్యమానః ప్లవంగమైః। ఆనృశంస్యేన రామేణ మోచితా రాక్షసాః పరే
ఆయనను వానరులు చంపబోతుండగా కూడా, రాముడు కరుణతో విడిపించాడు. అలాగే మిగతా రాక్షసులను కూడా రాముడు దయతో విడిపించాడు.
వానరైరర్దితాస్తే తు విక్రాన్తైర్లఘువిక్రమైః। పునర్లఙ్కామనుప్రాప్తాః శ్వసన్తో నష్టచేతసః
విక్రమశాలి, వేగవంతమైన వానరులు వారిని హింసించగా, ఆ గూఢచారులు ఊపిరాడక, మూర్ఛితులై తిరిగి లంకకు చేరుకున్నారు.
thumb|త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్రింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ముప్పతవ సర్గను వినండి.
తతస్తమక్షోభ్యబలం లఙ్కాధిపతయే చరాః। సువేలే రాఘవం శైలే నివిష్టం ప్రత్యవేదయన్
ఆ తరువాత, సువేళ పర్వతంపై రాఘవుడు తన అచంచలమైన సైన్యంతో దిగిపోయాడని, ఆ గూఢచారులు లంకాధిపతికి తెలియజేశారు.
చారాణాం రావణః శ్రుత్వా ప్రాప్తం రామం మహాబలమ్। జాతోద్వేగోఽభవత్ కించిచ్ఛార్దూలం వాక్యమబ్రవీత్
రాముడు, మహాబలుడు వచ్చాడని గూఢచారుల మాట విని, రావణుడు కొంత ఆందోళనకు లోనై, శార్దూలునితో ఇలా అన్నాడు.
అయథావచ్చ తే వర్ణో దీనశ్చాసి నిశాచర। నాసి కచ్చిదమిత్రాణాం క్రుద్ధానాం వశమాగతః
నీ రూపం సరిగ్గా లేదు, నీవు మిగుల దుఃఖంగా కనిపిస్తున్నావు రాత్రివేళ సంచరించేవాడా! నువ్వు శత్రువుల చేతిలో పడిపోలేదని ఆశిస్తున్నాను.
ఇతి తేనానుశిష్టస్తు వాచం మన్దముదీరయన్। తదా రాక్షసశార్దూలం శార్దూలో భయవిక్లవః
అలా రావణుడు ఆజ్ఞాపించగా, రాక్షసశార్దూలుడైన శార్దూలుడు భయంతో వణకుతూ మెల్లగా మాట్లాడాడు.
న తే చారయితుం శక్యా రాజన్ వానరపుఙ్గవాః। విక్రాన్తా బలవన్తశ్చ రాఘవేణ చ రక్షితాః
మహారాజా! వానరులలో శ్రేష్ఠులైన వారు చాలా విక్రమశాలులు, బలవంతులు, రాఘవుని రక్షణలో ఉన్నారు. వారిని గూఢంగా చూడడం అసాధ్యం.
నాపి సమ్భాషితుం శక్యాః సమ్ప్రశ్నోఽత్ర న లభ్యతే। సర్వతో రక్ష్యతే పన్థా వానరైః పర్వతోపమైః
వారితో మాట్లాడటం కూడా సాధ్యం కాదు. ఇక్కడ ఏ ప్రశ్నకూ అవకాశం లేదు. పర్వతాల్లాంటి వానరులు అన్ని దిశల నుండీ మార్గాన్ని కాపాడుతున్నారు.
ప్రవిష్టమాత్రే జ్ఞాతోఽహం బలే తస్మిన్ విచారితే। బలాద్ గృహీతో రక్షోభిర్బహుధాస్మి విచారితః
ఆ సైన్యంలో అడుగు పెట్టగానే నన్ను గుర్తించారు. వెంటనే రాక్షసులు నన్ను బలవంతంగా పట్టుకుని, ఎన్నో విధాలుగా విచారించారు.
జానుభిర్ముష్టిభిర్దన్తైస్తలైశ్చాభిహతో భృశమ్। పరిణీతోఽస్మి హరిభిర్బలమధ్యే అమర్షణైః
వానరులు మోకాళ్ళతో, ముష్టులతో, పళ్లతో, చేతులతో నన్ను బలంగా కొట్టారు. ఆ సైన్యమధ్యలో నన్ను తిరిగిపెట్టారు.
పరిణీయ చ సర్వత్ర నీతోఽహం రామసంసది। రుధిరస్రావిదీనాఙ్గో విహ్వలశ్చలితేన్ద్రియః
అలా నన్ను అన్ని చోట్లా లాక్కెళ్లి, రాముని సభలోకి తీసుకెళ్లారు. నా శరీరం రక్తంతో తడిసి, బలహీనంగా, ఇంద్రియాలు తారుమారు అయ్యాయి.
హరిభిర్వధ్యమానశ్చ యాచమానః కృతాఞ్జలిః। రాఘవేణ పరిత్రాతో మా మేతి చ యదృచ్ఛయా
వానరులు నన్ను కొడుతుండగా, నేను చేతులు జోడించి వేడుకున్నాను. అప్పుడే రాఘవుడు, 'ఇతడిని చంపవద్దు' అని అనడంతో, నేను ప్రాణాలతో బయటపడ్డాను.
ఏష శైలశిలాభిస్తు పూరయిత్వా మహార్ణవమ్। ద్వారమాశ్రిత్య లఙ్కాయా రామస్తిష్ఠతి సాయుధః
ఇక్కడ రాముడు, పర్వతశిలలతో మహాసముద్రాన్ని నింపి, ఆయుధాలతో లంక ద్వారం వద్ద నిలబడి ఉన్నాడు.
గరుడవ్యూహమాస్థాయ సర్వతో హరిభిర్వృతః। మాం విసృజ్య మహాతేజా లఙ్కామేవాతివర్తతే
గరుడ వ్యూహాన్ని ఏర్పరిచి, అన్ని వైపులా వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, మహాతేజస్సుతో ఉన్న రాముడు నన్ను విడిచిపెట్టి నేరుగా లంకవైపు ముందుకు సాగుతున్నాడు.
పురా ప్రాకారమాయాతి క్షిప్రమేకతరం కురు। సీతాం వాపి ప్రయచ్ఛాశు యుద్ధం వాపి ప్రదీయతామ్
అతడు కోటగోడ దరిదాకా రాకముందే, త్వరగా ఒకటి నిర్ణయించు. వెంటనే సీతను అప్పగించు లేదా యుద్ధానికి సిద్ధమవు.
మనసా తత్ తదా ప్రేక్ష్య తచ్ఛ్రుత్వా రాక్షసాధిపః। శార్దూలం సుమహద్వాక్యమథోవాచ స రావణః
ఈ మాటలు వినిపించి, మనసులో ఆలోచించిన రాక్షసాధిపతి రావణుడు, శార్దూలుని పిలిచి గొప్ప మాటలు చెప్పాడు.
యది మాం ప్రతియుధ్యన్తే దేవగన్ధర్వదానవాః। నైవ సీతాం ప్రదాస్యామి సర్వలోకభయాదపి
దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు నన్ను ఎదుర్కొన్నా, అన్ని లోకాల భయంతో అయినా నేను సీతను అప్పగించను.