కించిదావిగ్నహృదయో జాతక్రోధశ్చ రావణః। భర్త్సయామాస తౌ వీరౌ కథాన్తే శుకసారణౌ
కొంత కలవరంతో, కోపంతో ఉన్న రావణుడు, ఆ ఇద్దరు వీరులు శుకుడు, సారణుడు చెప్పిన మాటలు పూర్తయ్యాక వారిని గట్టిగా మందలించాడు.
అధోముఖౌ తౌ ప్రణతావబ్రవీచ్ఛుకసారణౌ। రోషగద్గదయా వాచా సంరబ్ధం పరుషం తథా
తలలు వంచి నమస్కరించిన శుకుడు, సారణులను కోపంతో గొంతు కట్టిన గట్టిపదాలతో రావణుడు తీవ్రంగా ఉద్దేశించాడు.
న తావత్ సదృశం నామ సచివైరుపజీవిభిః। విప్రియం నృపతేర్వక్తుం నిగ్రహే ప్రగ్రహే ప్రభోః
ఒక రాజుకు సేవ చేసే మంత్రులు లేదా అనుచరులు, ఆయన ప్రభువుకి ఇష్టం లేని మాటలు చెప్పడం సరిగ్గా కాదు; అదీ శాసనంలోనైనా ప్రోత్సాహంలోనైనా.
రిపూణాం ప్రతికూలానాం యుద్ధార్థమభివర్తతామ్। ఉభాభ్యాం సదృశం నామ వక్తుమప్రస్తవే స్తవమ్
యుద్ధానికి వచ్చిన శత్రువులను మీరు పొగడటం సరైనదే అయినా, అది అనవసర సమయంలో చేయడం తగదు.
ఆచార్యా గురవో వృద్ధా వృథా వాం పర్యుపాసితాః। సారం యద్ రాజశాస్త్రాణామనుజీవ్యం న గృహ్యతే
మీరు గురువులను, పెద్దలను, ఉపాధ్యాయులను వృథాగా సేవించారు; రాజధర్మ గ్రంథాల సారం మీరు తెలుసుకోలేదు.
గృహీతో వా న విజ్ఞాతో భారోఽజ్ఞానస్య వాహ్యతే। ఈదృశైః సచివైర్యుక్తో మూర్ఖైర్దిష్ట్యా ధరామ్యహమ్
మీరు అవి చదివినా, అర్థం చేసుకోలేదు; అజ్ఞానం భారంగా మోస్తున్నారు. ఇలాంటి మూర్ఖ మంత్రులతో నేను ఉండటం నా విధి.
కిం ను మృత్యోర్భయం నాస్తి మాం వక్తుం పరుషం వచః। యస్య మే శాసతో జిహ్వా ప్రయచ్ఛతి శుభాశుభమ్
మీరు నన్ను గట్టిగా మందలించడానికి మరణ భయం లేదా? నేను చెప్పినప్పుడు మీ నాలుక మంచి, చెడు మాటలు మాట్లాడుతోంది.
అప్యేవ దహనం స్పృష్ట్వా వనే తిష్ఠన్తి పాదపాః। రాజదణ్డపరామృష్టాస్తిష్ఠన్తే నాపరాధినః
అరణ్యంలో చెట్లు అగ్ని తగిలినా నిలబడతాయి; కానీ రాజశిక్ష తగిలిన దోషులు నిలబడలేరు.
హన్యామహం త్విమౌ పాపౌ శత్రుపక్షప్రశంసినౌ। యది పూర్వోపకారైర్మే క్రోధో న మృదుతాం వ్రజేత్
శత్రువుల్ని పొగిడే ఈ ఇద్దరు దుష్టులను నేను చంపేవాడిని, కానీ వారి మునుపటి ఉపకారాలు గుర్తొచ్చి నా కోపం తగ్గింది.
అపధ్వంసత నశ్యధ్వం సంనికర్షాదితో మమ। నహి వాం హన్తుమిచ్ఛామి స్మరామ్యుపకృతాని వామ్। హతావేవ కృతఘ్నౌ ద్వౌ మయి స్నేహపరాఙ్ముఖౌ
ఇక్కడినుంచి పోయి నశించండి, నా దృష్టికి దూరంగా ఉండండి. మీ చేసిన సేవలు నాకు గుర్తున్నాయి కాబట్టి చంపాలని అనుకోవడం లేదు. అయినా, మీరు ఇద్దరూ నా మీద ప్రేమ లేకుండా, కృతఘ్నులుగా ఉండటం వల్ల, నాకు మరణించిన వారిలా.
ఏవముక్తౌ తు సవ్రీడౌ తౌ దృష్ట్వా శుకసారణౌ। రావణం జయశబ్దేన ప్రతినన్ద్యాభినిఃసృతౌ
ఇలా రావణుడు చెప్పగానే, శుకుడు, సారణుడు నెమ్మదిగా ఒకరినొకరు చూసుకుని, జయ జయకారాలు పలుకుతూ బయటకు వెళ్లారు.
అబ్రవీచ్చ దశగ్రీవః సమీపస్థం మహోదరమ్। ఉపస్థాపయ మే శీఘ్రం చారానితి నిశాచరః। మహోదరస్తథోక్తస్తు శీఘ్రమాజ్ఞాపయచ్చరాన్
అప్పుడు పది తలల రావణుడు పక్కన ఉన్న మహోదరునితో, 'వేగంగా గూఢచారులను తీసుకురా' అని ఆజ్ఞాపించాడు. మహోదరుడు వెంటనే ఆ గూఢచారులను పిలిపించాడు.
తతశ్చారాః సంత్వరితాః ప్రాప్తాః పార్థివశాసనాత్। ఉపస్థితాః ప్రాఞ్జలయో వర్ధయిత్వా జయాశిషః
రాజు ఆజ్ఞతో ఆ గూఢచారులు త్వరగా వచ్చి, చేతులు జోడించి, విజయాశీస్సులు పలుకుతూ రావణుని ఎదుట నిలబడ్డారు.
తానబ్రవీత్ తతో వాక్యం రావణో రాక్షసాధిపః। చారాన్ ప్రత్యాయికాన్ శూరాన్ ధీరాన్ విగతసాధ్వసాన్
అప్పుడు రాక్షసాధిపతి రావణుడు, ఆ నమ్మకమైన, ధైర్యవంతమైన, స్థిరమైన, భయములేని గూఢచారులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
ఇతో గచ్ఛత రామస్య వ్యవసాయం పరీక్షితుమ్। మన్త్రేష్వభ్యన్తరా యేఽస్య ప్రీత్యా తేన సమాగతాః
ఇక్కడినుంచి వెళ్లి, రాముని సంకల్పాన్ని తెలుసుకోండి. ఆయనతో సన్నిహితంగా ఉండే, మంత్రసభలో భాగస్వాములైనవారి విషయాలు గమనించండి.
కథం స్వపితి జాగర్తి కిమద్య చ కరిష్యతి। విజ్ఞాయ నిపుణం సర్వమాగన్తవ్యమశేషతః
రాముడు ఎలా నిద్రపోతున్నాడు, ఎలా జాగరూకతతో ఉన్నాడు, ఈ రోజు ఏం చేయబోతున్నాడు అన్నది పూర్తిగా తెలుసుకుని, ఏదీ మిగలకుండా వచ్చి చెప్పండి.
చారేణ విదితః శత్రుః పణ్డితైర్వసుధాధిపైః। యుద్ధే స్వల్పేన యత్నేన సమాసాద్య నిరస్యతే
గూఢచారుల ద్వారా శత్రువు గురించి తెలిసినప్పుడు, తెలివైన రాజులు యుద్ధంలో తక్కువ శ్రమతోనే అతడిని ఎదుర్కొని ఓడిస్తారు.
చారాస్తు తే తథేత్యుక్త్వా ప్రహృష్టా రాక్షసేశ్వరమ్। శార్దూలమగ్రతః కృత్వా తతశ్చక్రుః ప్రదక్షిణమ్
ఆ గూఢచారులు 'అలాగే' అని ఆనందంగా సమాధానం చెప్పి, రావణునికి గౌరవం చూపించి, ముందు పులిని ఉంచి, ఆయన చుట్టూ ప్రదక్షిణం చేశారు.
తతస్తం తు మహాత్మానం చారా రాక్షససత్తమమ్। కృత్వా ప్రదక్షిణం జగ్ముర్యత్ర రామః సలక్ష్మణః
అప్పుడా గూఢచారులు, ఆ మహాత్ముడైన రాక్షసశ్రేష్ఠుడిని ప్రదక్షిణంగా తిరిగిన తర్వాత, రాముడు లక్ష్మణుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లారు.
తే సువేలస్య శైలస్య సమీపే రామలక్ష్మణౌ। ప్రచ్ఛన్నా దదృశుర్గత్వా ససుగ్రీవవిభీషణౌ
వారు సువేళ పర్వత సమీపంలో దాగుండి, రాముడు, లక్ష్మణుడు, సుగ్రీవుడు, విభీషణుడు కలసి ఉన్నదాన్ని చూశారు.
ప్రేక్షమాణాశ్చమూం తాం చ బభూవుర్భయవిహ్వలాః। తే తు ధర్మాత్మనా దృష్టా రాక్షసేన్ద్రేణ రాక్షసాః
ఆ సైన్యాన్ని చూచి, వారు భయంతో గజగజలాడిపోయారు. కానీ, ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు ఆ రాక్షసులను గమనించాడు.
విభీషణేన తత్రస్థా నిగృహీతా యదృచ్ఛయా। శార్దూలో గ్రాహితస్త్వేకః పాపోఽయమితి రాక్షసః
విభీషణుడు అక్కడ ఉండగా, యాదృచ్ఛికంగా ఆ గూఢచారులను పట్టుకున్నాడు. వారిలో ఒక రాక్షసుడిని, 'ఇతడు దుష్టుడు' అని అంటూ, శార్దూలుడు పట్టుకున్నాడు.
మోచితః సోఽపి రామేణ వధ్యమానః ప్లవంగమైః। ఆనృశంస్యేన రామేణ మోచితా రాక్షసాః పరే
ఆయనను వానరులు చంపబోతుండగా కూడా, రాముడు కరుణతో విడిపించాడు. అలాగే మిగతా రాక్షసులను కూడా రాముడు దయతో విడిపించాడు.
వానరైరర్దితాస్తే తు విక్రాన్తైర్లఘువిక్రమైః। పునర్లఙ్కామనుప్రాప్తాః శ్వసన్తో నష్టచేతసః
విక్రమశాలి, వేగవంతమైన వానరులు వారిని హింసించగా, ఆ గూఢచారులు ఊపిరాడక, మూర్ఛితులై తిరిగి లంకకు చేరుకున్నారు.
thumb|త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్రింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ముప్పతవ సర్గను వినండి.
తతస్తమక్షోభ్యబలం లఙ్కాధిపతయే చరాః। సువేలే రాఘవం శైలే నివిష్టం ప్రత్యవేదయన్
ఆ తరువాత, సువేళ పర్వతంపై రాఘవుడు తన అచంచలమైన సైన్యంతో దిగిపోయాడని, ఆ గూఢచారులు లంకాధిపతికి తెలియజేశారు.
చారాణాం రావణః శ్రుత్వా ప్రాప్తం రామం మహాబలమ్। జాతోద్వేగోఽభవత్ కించిచ్ఛార్దూలం వాక్యమబ్రవీత్
రాముడు, మహాబలుడు వచ్చాడని గూఢచారుల మాట విని, రావణుడు కొంత ఆందోళనకు లోనై, శార్దూలునితో ఇలా అన్నాడు.
అయథావచ్చ తే వర్ణో దీనశ్చాసి నిశాచర। నాసి కచ్చిదమిత్రాణాం క్రుద్ధానాం వశమాగతః
నీ రూపం సరిగ్గా లేదు, నీవు మిగుల దుఃఖంగా కనిపిస్తున్నావు రాత్రివేళ సంచరించేవాడా! నువ్వు శత్రువుల చేతిలో పడిపోలేదని ఆశిస్తున్నాను.
ఇతి తేనానుశిష్టస్తు వాచం మన్దముదీరయన్। తదా రాక్షసశార్దూలం శార్దూలో భయవిక్లవః
అలా రావణుడు ఆజ్ఞాపించగా, రాక్షసశార్దూలుడైన శార్దూలుడు భయంతో వణకుతూ మెల్లగా మాట్లాడాడు.
న తే చారయితుం శక్యా రాజన్ వానరపుఙ్గవాః। విక్రాన్తా బలవన్తశ్చ రాఘవేణ చ రక్షితాః
మహారాజా! వానరులలో శ్రేష్ఠులైన వారు చాలా విక్రమశాలులు, బలవంతులు, రాఘవుని రక్షణలో ఉన్నారు. వారిని గూఢంగా చూడడం అసాధ్యం.