శ్రీమతా రాజరాజేన లఙ్కాయామభిషేచితః। త్వామసౌ ప్రతిసంరబ్ధో యుద్ధాయైషోఽభివర్తతే
శ్రీమంతుడైన రాజధిరాజునిచే లంకలో పట్టాభిషేకం పొందినవాడు ఇతడు. యుద్ధానికి ఉత్సాహంతో నిన్ను ఎదుర్కొనడానికి వస్తున్నాడు.
తేజసా యశసా బుద్ధ్యా బలేనాభిజనేన చ। యః కపీనతిబభ్రాజ హిమవానివ పర్వతః
తేజస్సు, కీర్తి, బుద్ధి, బలం, వంశపారంపర్యంతో వానరులలో ఇతడు, హిమవంతు పర్వతంలా ప్రకాశించాడు.
కిష్కిన్ధాం యః సమధ్యాస్తే గుహాం సగహనద్రుమామ్। దుర్గాం పర్వతదుర్గమ్యాం ప్రధానైః సహ యూథపైః
యవడు కిష్కింద అనే గుహలో, దట్టమైన చెట్లతో నిండిన అరణ్యంలో, కొండలా చేరుకోలేని బలమైన కోటలో, తన ప్రధాన వానర నాయకులతో కలిసి నివసిస్తున్నాడు.
యస్యైషా కాఞ్చనీ మాలా శోభతే శతపుష్కరా। కాన్తా దేవమనుష్యాణాం యస్యాం లక్ష్మీః ప్రతిష్ఠితా
ఆ వానరుని మెడలో ఈ బంగారు మాల, వంద పద్మాలతో అలంకరించబడి, దేవతలు, మనుషులందరికీ ప్రియంగా మెరిసిపోతుంది. అందులో లక్ష్మి నిలిచినది.
ఏతాం మాలాం చ తారాం చ కపిరాజ్యం చ శాశ్వతమ్। సుగ్రీవో వాలినం హత్వా రామేణ ప్రతిపాదితః
ఈ మాల, తార, ఎప్పటికీ నిలిచే వానర రాజ్యం — ఇవన్నీ వాలి ని రాముడు సంహరించిన తరువాత సుగ్రీవునికి అప్పగించబడ్డాయి.
శతం శతసహస్రాణాం కోటిమాహుర్మనీషిణః। శతం కోటిసహస్రాణాం శఙ్కురిత్యభిధీయతే
పండితులు చెబుతారు — లక్ష (ఒక వంద వేల) సంఖ్యను కోటి అంటారు. వంద కోట్లను శంకు అంటారు.
శతం శఙ్కుసహస్రాణాం మహాశఙ్కురితి స్మృతః। మహాశఙ్కుసహస్రాణాం శతం వృన్దమిహోచ్యతే
వంద శంకువులను మహాశంకు అంటారు. వంద మహాశంకువులను వృందం అంటారు.
శతం వృన్దసహస్రాణాం మహావృన్దమితి స్మృతమ్। మహావృన్దసహస్రాణాం శతం పద్మమిహోచ్యతే
వంద వృందాలను మహావృందం అంటారు. వంద మహావృందాలను పద్మం అంటారు.
శతం పద్మసహస్రాణాం మహాపద్మమితి స్మృతమ్। మహాపద్మసహస్రాణాం శతం ఖర్వమిహోచ్యతే
వంద పద్మాలను మహాపద్మం అంటారు. వంద మహాపద్మాలను ఖర్వం అంటారు.
శతం ఖర్వసహస్రాణాం మహాఖర్వమితి స్మృతమ్। మహాఖర్వసహస్రాణాం సముద్రమభిధీయతే। శతం సముద్రసాహస్రమోఘ ఇత్యభిధీయతే
వంద ఖర్వాలను మహాఖర్వం అంటారు. వంద మహాఖర్వాలను సముద్రం అంటారు. వంద సముద్రాలను ఒఘం అంటారు.
శతమోఘసహస్రాణాం మహౌఘా ఇతి విశ్రుతః। ఏవం కోటిసహస్రేణ శఙ్కూనాం చ శతేన చ। మహాశఙ్కుసహస్రేణ తథా వృన్దశతేన చ
వంద ఒఘాలను మహాఒఘం అంటారు. ఇలాగే కోటి కోట్లతో, వంద శంకువులతో, వెయ్యి మహాశంకువులతో, వంద వృందాలతో —
మహావృన్దసహస్రేణ తథా పద్మశతేన చ। మహాపద్మసహస్రేణ తథా ఖర్వశతేన చ
వెయ్యి మహావృందాలతో, వంద పద్మాలతో, వెయ్యి మహాపద్మాలతో, వంద ఖర్వాలతో —
సముద్రేణ చ తేనైవ మహౌఘేన తథైవ చ ఏష కోటిమహౌఘేన సముద్రసదృశేన చ
ఒక సముద్రంతో, అలాగే ఒక మహాఒఘంతో కూడిన ఈ సమూహం, కోటి మహాఒఘాలకు సమానంగా, సముద్రంలా విస్తరించి ఉంది.
విభీషణేన వీరేణ సచివైః పరివారితః। సుగ్రీవో వానరేన్ద్రస్త్వాం యుద్ధార్థమనువర్తతే। మహాబలవృతో నిత్యం మహాబలపరాక్రమః
వీరుడైన విభీషణుడు, అతని మంత్రులతో చుట్టుముట్టి, వానరుల రాజు సుగ్రీవుడు, మహాబలశాలులతో ఎప్పుడూ తనతో ఉండి, గొప్ప పరాక్రమంతో యుద్ధానికి నిన్ను అనుసరిస్తున్నాడు.
ఇమాం మహారాజ సమీక్ష్య వాహినీ- ముపస్థితాం ప్రజ్వలితగ్రహోపమామ్। తతః ప్రయత్నః పరమో విధీయతాం యథా జయః స్యాన్న పరైః పరాభవః
ఓ మహారాజా! ఈ సైన్యం అగ్నిగోళాల్లా ప్రకాశిస్తూ సమీకృతమై ఉన్నదిని చూచి, నీవు పరాకాష్ట ప్రయత్నం చేయాలి. నీకు విజయమే కలగాలి, శత్రువుల చేతిలో ఓటమి కాకూడదు.
thumb|ఏకోనత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనత్రింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఇరవై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
శుకేన తు సమాదిష్టాన్ దృష్ట్వా స హరియూథపాన్। లక్ష్మణం చ మహావీర్యం భుజం రామస్య దక్షిణమ్
శుకుడు ఆదేశించిన తరువాత, రావణుడు వానర నాయకులను, మహావీరుడైన లక్ష్మణుడిని, రాముని కుడి భుజాన్ని చూశాడు.
సమీపస్థం చ రామస్య భ్రాతరం చ విభీషణమ్। సర్వవానరరాజం చ సుగ్రీవం భీమవిక్రమమ్
అలాగే రాముని సోదరుడైన విభీషణుడు దగ్గరగా నిలబడి ఉండటం, అన్ని వానరుల రాజైన భయంకరమైన వీరత్వం కలిగిన సుగ్రీవుని కూడా చూశాడు.
అఙ్గదం చాపి బలినం వజ్రహస్తాత్మజాత్మజమ్। హనూమన్తం చ విక్రాన్తం జామ్బవన్తం చ దుర్జయమ్
బలవంతుడైన వాలి కుమారుడు అంగదుని, పరాక్రమశాలి హనుమంతుడిని, జయించలేని జాంబవంతుని చూశాడు.
సుషేణం కుముదం నీలం నలం చ ప్లవగర్షభమ్। గజం గవాక్షం శరభం మైన్దం చ ద్వివిదం తథా
సుషేణుడు, కుముదుడు, నీలుడు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన నలుడు, గజ, గవాక్ష, శరభ, మైందుడు, ద్వివిదుడు — వీరందరినీ చూశాడు.
కించిదావిగ్నహృదయో జాతక్రోధశ్చ రావణః। భర్త్సయామాస తౌ వీరౌ కథాన్తే శుకసారణౌ
కొంత కలవరంతో, కోపంతో ఉన్న రావణుడు, ఆ ఇద్దరు వీరులు శుకుడు, సారణుడు చెప్పిన మాటలు పూర్తయ్యాక వారిని గట్టిగా మందలించాడు.
అధోముఖౌ తౌ ప్రణతావబ్రవీచ్ఛుకసారణౌ। రోషగద్గదయా వాచా సంరబ్ధం పరుషం తథా
తలలు వంచి నమస్కరించిన శుకుడు, సారణులను కోపంతో గొంతు కట్టిన గట్టిపదాలతో రావణుడు తీవ్రంగా ఉద్దేశించాడు.
న తావత్ సదృశం నామ సచివైరుపజీవిభిః। విప్రియం నృపతేర్వక్తుం నిగ్రహే ప్రగ్రహే ప్రభోః
ఒక రాజుకు సేవ చేసే మంత్రులు లేదా అనుచరులు, ఆయన ప్రభువుకి ఇష్టం లేని మాటలు చెప్పడం సరిగ్గా కాదు; అదీ శాసనంలోనైనా ప్రోత్సాహంలోనైనా.
రిపూణాం ప్రతికూలానాం యుద్ధార్థమభివర్తతామ్। ఉభాభ్యాం సదృశం నామ వక్తుమప్రస్తవే స్తవమ్
యుద్ధానికి వచ్చిన శత్రువులను మీరు పొగడటం సరైనదే అయినా, అది అనవసర సమయంలో చేయడం తగదు.
ఆచార్యా గురవో వృద్ధా వృథా వాం పర్యుపాసితాః। సారం యద్ రాజశాస్త్రాణామనుజీవ్యం న గృహ్యతే
మీరు గురువులను, పెద్దలను, ఉపాధ్యాయులను వృథాగా సేవించారు; రాజధర్మ గ్రంథాల సారం మీరు తెలుసుకోలేదు.
గృహీతో వా న విజ్ఞాతో భారోఽజ్ఞానస్య వాహ్యతే। ఈదృశైః సచివైర్యుక్తో మూర్ఖైర్దిష్ట్యా ధరామ్యహమ్
మీరు అవి చదివినా, అర్థం చేసుకోలేదు; అజ్ఞానం భారంగా మోస్తున్నారు. ఇలాంటి మూర్ఖ మంత్రులతో నేను ఉండటం నా విధి.
కిం ను మృత్యోర్భయం నాస్తి మాం వక్తుం పరుషం వచః। యస్య మే శాసతో జిహ్వా ప్రయచ్ఛతి శుభాశుభమ్
మీరు నన్ను గట్టిగా మందలించడానికి మరణ భయం లేదా? నేను చెప్పినప్పుడు మీ నాలుక మంచి, చెడు మాటలు మాట్లాడుతోంది.
అప్యేవ దహనం స్పృష్ట్వా వనే తిష్ఠన్తి పాదపాః। రాజదణ్డపరామృష్టాస్తిష్ఠన్తే నాపరాధినః
అరణ్యంలో చెట్లు అగ్ని తగిలినా నిలబడతాయి; కానీ రాజశిక్ష తగిలిన దోషులు నిలబడలేరు.
హన్యామహం త్విమౌ పాపౌ శత్రుపక్షప్రశంసినౌ। యది పూర్వోపకారైర్మే క్రోధో న మృదుతాం వ్రజేత్
శత్రువుల్ని పొగిడే ఈ ఇద్దరు దుష్టులను నేను చంపేవాడిని, కానీ వారి మునుపటి ఉపకారాలు గుర్తొచ్చి నా కోపం తగ్గింది.
అపధ్వంసత నశ్యధ్వం సంనికర్షాదితో మమ। నహి వాం హన్తుమిచ్ఛామి స్మరామ్యుపకృతాని వామ్। హతావేవ కృతఘ్నౌ ద్వౌ మయి స్నేహపరాఙ్ముఖౌ
ఇక్కడినుంచి పోయి నశించండి, నా దృష్టికి దూరంగా ఉండండి. మీ చేసిన సేవలు నాకు గుర్తున్నాయి కాబట్టి చంపాలని అనుకోవడం లేదు. అయినా, మీరు ఇద్దరూ నా మీద ప్రేమ లేకుండా, కృతఘ్నులుగా ఉండటం వల్ల, నాకు మరణించిన వారిలా.