ఏష ఆశంసతే లఙ్కామేకో మథితుమోజసా। యేన జాజ్వల్యతేఽసౌ వై ధూమకేతుస్తవాద్య వై। లఙ్కాయాం నిహితశ్చాపి కథం విస్మరసే కపిమ్
ఒక్కడే తన బలంతో లంకను నాశనం చేయాలని ఆశిస్తున్నాడు. అతని వల్లే నీ జెండా ఇప్పుడు జ్వలిస్తోంది, అతడే లంకలో ప్రవేశించాడు — అలాంటి వానరుణ్ణి నువ్వు ఎలా మర్చిపోతావు?
యశ్చైషోఽనన్తరః శూరః శ్యామః పద్మనిభేక్షణః। ఇక్ష్వాకూణామతిరథో లోకే విశ్రుతపౌరుషః
ఇంకొకడు, నలుపు వర్ణంతో, పద్మపువ్వులాంటి కన్నులతో, ఇక్ష్వాకుల వంశానికి చెందిన గొప్ప యోధుడు, లోకంలో పరాక్రమానికి ప్రసిద్ధుడు.
యస్మిన్ న చలతే ధర్మో యో ధర్మం నాతివర్తతే। యో బ్రాహ్మమస్త్రం వేదాంశ్చ వేద వేదవిదాం వరః
అతనిలో ధర్మం ఎప్పుడూ నిలబడే ఉంటుంది, ధర్మాన్ని అతడు ఎప్పుడూ దాటి పోడు. బ్రహ్మాస్త్రాన్ని, వేదాలను బాగా తెలిసినవాడు, వేదపండితులలో అగ్రగణ్యుడు.
యో భిన్ద్యాద్ గగనం బాణైర్మేదినీం వాపి దారయేత్। యస్య మృత్యోరివ క్రోధః శక్రస్యేవ పరాక్రమః
అతడు బాణాలతో ఆకాశాన్ని చీలగలడు, భూమిని కూడా పగులగొట్టగలడు. అతని కోపం మృత్యువులా, పరాక్రమం ఇంద్రునిలా ఉంటుంది.
యస్య భార్యా జనస్థానాత్ సీతా చాపి హృతా త్వయా। స ఏష రామస్త్వాం రాజన్ యోద్ధుం సమభివర్తతే
జనస్థానంలో అతని భార్య సీతను నువ్వు అపహరించావు. ఈయనే ఆ రాముడు, రాజా, ఇప్పుడు నిన్ను యుద్ధానికి ఎదుర్కొనడానికి వస్తున్నాడు.
యస్యైష దక్షిణే పార్శ్వే శుద్ధజామ్బూనదప్రభః। విశాలవక్షాస్తామ్రాక్షో నీలకుఞ్చితమూర్ధజః
అతని కుడివైపున నిలబడి ఉన్నవాడు, స్వర్ణంలా ప్రకాశిస్తూ, విస్తారమైన ఛాతితో, రాగిరంగు కళ్లతో, నీలిరంగు వంకర జుట్టుతో ఉన్నాడు.
ఏషో హి లక్ష్మణో నామ భ్రాతుః ప్రియహితే రతః। నయే యుద్ధే చ కుశలః సర్వశస్త్రభృతాం వరః
ఇతడే లక్ష్మణుడు. తన అన్నయ్యకు ఎంతో ప్రీతితో, మేలు కోరుతూ ఉంటాడు. పాలనలో, యుద్ధంలో నిపుణుడు, అన్ని ఆయుధాలను ఉపయోగించడంలో అగ్రగణ్యుడు.
అమర్షీ దుర్జయో జేతా విక్రాన్తశ్చ జయీ బలీ। రామస్య దక్షిణో బాహుర్నిత్యం ప్రాణో బహిశ్చరః
అతడు అసహనంతో, ఓడించలేని వాడు, విజయవంతుడూ, బలవంతుడూ. రాముని కుడి చేయి, ఎప్పుడూ రాముని ప్రాణంగా బయట తిరుగుతూ ఉంటాడు.
నహ్యేష రాఘవస్యార్థే జీవితం పరిరక్షతి। ఏషైవాశంసతే యుద్ధే నిహన్తుం సర్వరాక్షసాన్
రాఘవుని కోసం తన ప్రాణాన్ని కూడా లెక్క చేయడు. యుద్ధంలో ఒక్కడే అన్ని రాక్షసులను సంహరించాలనే ఆశ కలవాడు.
యస్తు సవ్యమసౌ పక్షం రామస్యాశ్రిత్య తిష్ఠతి। రక్షోగణపరిక్షిప్తో రాజా హ్యేష విభీషణః
రాముని ఎడమవైపు నిలబడి, రాక్షస సమూహాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నవాడు — ఇతడే రాజు విభీషణుడు.
శ్రీమతా రాజరాజేన లఙ్కాయామభిషేచితః। త్వామసౌ ప్రతిసంరబ్ధో యుద్ధాయైషోఽభివర్తతే
శ్రీమంతుడైన రాజధిరాజునిచే లంకలో పట్టాభిషేకం పొందినవాడు ఇతడు. యుద్ధానికి ఉత్సాహంతో నిన్ను ఎదుర్కొనడానికి వస్తున్నాడు.
తేజసా యశసా బుద్ధ్యా బలేనాభిజనేన చ। యః కపీనతిబభ్రాజ హిమవానివ పర్వతః
తేజస్సు, కీర్తి, బుద్ధి, బలం, వంశపారంపర్యంతో వానరులలో ఇతడు, హిమవంతు పర్వతంలా ప్రకాశించాడు.
కిష్కిన్ధాం యః సమధ్యాస్తే గుహాం సగహనద్రుమామ్। దుర్గాం పర్వతదుర్గమ్యాం ప్రధానైః సహ యూథపైః
యవడు కిష్కింద అనే గుహలో, దట్టమైన చెట్లతో నిండిన అరణ్యంలో, కొండలా చేరుకోలేని బలమైన కోటలో, తన ప్రధాన వానర నాయకులతో కలిసి నివసిస్తున్నాడు.
యస్యైషా కాఞ్చనీ మాలా శోభతే శతపుష్కరా। కాన్తా దేవమనుష్యాణాం యస్యాం లక్ష్మీః ప్రతిష్ఠితా
ఆ వానరుని మెడలో ఈ బంగారు మాల, వంద పద్మాలతో అలంకరించబడి, దేవతలు, మనుషులందరికీ ప్రియంగా మెరిసిపోతుంది. అందులో లక్ష్మి నిలిచినది.
ఏతాం మాలాం చ తారాం చ కపిరాజ్యం చ శాశ్వతమ్। సుగ్రీవో వాలినం హత్వా రామేణ ప్రతిపాదితః
ఈ మాల, తార, ఎప్పటికీ నిలిచే వానర రాజ్యం — ఇవన్నీ వాలి ని రాముడు సంహరించిన తరువాత సుగ్రీవునికి అప్పగించబడ్డాయి.
శతం శతసహస్రాణాం కోటిమాహుర్మనీషిణః। శతం కోటిసహస్రాణాం శఙ్కురిత్యభిధీయతే
పండితులు చెబుతారు — లక్ష (ఒక వంద వేల) సంఖ్యను కోటి అంటారు. వంద కోట్లను శంకు అంటారు.
శతం శఙ్కుసహస్రాణాం మహాశఙ్కురితి స్మృతః। మహాశఙ్కుసహస్రాణాం శతం వృన్దమిహోచ్యతే
వంద శంకువులను మహాశంకు అంటారు. వంద మహాశంకువులను వృందం అంటారు.
శతం వృన్దసహస్రాణాం మహావృన్దమితి స్మృతమ్। మహావృన్దసహస్రాణాం శతం పద్మమిహోచ్యతే
వంద వృందాలను మహావృందం అంటారు. వంద మహావృందాలను పద్మం అంటారు.
శతం పద్మసహస్రాణాం మహాపద్మమితి స్మృతమ్। మహాపద్మసహస్రాణాం శతం ఖర్వమిహోచ్యతే
వంద పద్మాలను మహాపద్మం అంటారు. వంద మహాపద్మాలను ఖర్వం అంటారు.
శతం ఖర్వసహస్రాణాం మహాఖర్వమితి స్మృతమ్। మహాఖర్వసహస్రాణాం సముద్రమభిధీయతే। శతం సముద్రసాహస్రమోఘ ఇత్యభిధీయతే
వంద ఖర్వాలను మహాఖర్వం అంటారు. వంద మహాఖర్వాలను సముద్రం అంటారు. వంద సముద్రాలను ఒఘం అంటారు.
శతమోఘసహస్రాణాం మహౌఘా ఇతి విశ్రుతః। ఏవం కోటిసహస్రేణ శఙ్కూనాం చ శతేన చ। మహాశఙ్కుసహస్రేణ తథా వృన్దశతేన చ
వంద ఒఘాలను మహాఒఘం అంటారు. ఇలాగే కోటి కోట్లతో, వంద శంకువులతో, వెయ్యి మహాశంకువులతో, వంద వృందాలతో —
మహావృన్దసహస్రేణ తథా పద్మశతేన చ। మహాపద్మసహస్రేణ తథా ఖర్వశతేన చ
వెయ్యి మహావృందాలతో, వంద పద్మాలతో, వెయ్యి మహాపద్మాలతో, వంద ఖర్వాలతో —
సముద్రేణ చ తేనైవ మహౌఘేన తథైవ చ ఏష కోటిమహౌఘేన సముద్రసదృశేన చ
ఒక సముద్రంతో, అలాగే ఒక మహాఒఘంతో కూడిన ఈ సమూహం, కోటి మహాఒఘాలకు సమానంగా, సముద్రంలా విస్తరించి ఉంది.
విభీషణేన వీరేణ సచివైః పరివారితః। సుగ్రీవో వానరేన్ద్రస్త్వాం యుద్ధార్థమనువర్తతే। మహాబలవృతో నిత్యం మహాబలపరాక్రమః
వీరుడైన విభీషణుడు, అతని మంత్రులతో చుట్టుముట్టి, వానరుల రాజు సుగ్రీవుడు, మహాబలశాలులతో ఎప్పుడూ తనతో ఉండి, గొప్ప పరాక్రమంతో యుద్ధానికి నిన్ను అనుసరిస్తున్నాడు.
ఇమాం మహారాజ సమీక్ష్య వాహినీ- ముపస్థితాం ప్రజ్వలితగ్రహోపమామ్। తతః ప్రయత్నః పరమో విధీయతాం యథా జయః స్యాన్న పరైః పరాభవః
ఓ మహారాజా! ఈ సైన్యం అగ్నిగోళాల్లా ప్రకాశిస్తూ సమీకృతమై ఉన్నదిని చూచి, నీవు పరాకాష్ట ప్రయత్నం చేయాలి. నీకు విజయమే కలగాలి, శత్రువుల చేతిలో ఓటమి కాకూడదు.
thumb|ఏకోనత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనత్రింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఇరవై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
శుకేన తు సమాదిష్టాన్ దృష్ట్వా స హరియూథపాన్। లక్ష్మణం చ మహావీర్యం భుజం రామస్య దక్షిణమ్
శుకుడు ఆదేశించిన తరువాత, రావణుడు వానర నాయకులను, మహావీరుడైన లక్ష్మణుడిని, రాముని కుడి భుజాన్ని చూశాడు.
సమీపస్థం చ రామస్య భ్రాతరం చ విభీషణమ్। సర్వవానరరాజం చ సుగ్రీవం భీమవిక్రమమ్
అలాగే రాముని సోదరుడైన విభీషణుడు దగ్గరగా నిలబడి ఉండటం, అన్ని వానరుల రాజైన భయంకరమైన వీరత్వం కలిగిన సుగ్రీవుని కూడా చూశాడు.
అఙ్గదం చాపి బలినం వజ్రహస్తాత్మజాత్మజమ్। హనూమన్తం చ విక్రాన్తం జామ్బవన్తం చ దుర్జయమ్
బలవంతుడైన వాలి కుమారుడు అంగదుని, పరాక్రమశాలి హనుమంతుడిని, జయించలేని జాంబవంతుని చూశాడు.
సుషేణం కుముదం నీలం నలం చ ప్లవగర్షభమ్। గజం గవాక్షం శరభం మైన్దం చ ద్వివిదం తథా
సుషేణుడు, కుముదుడు, నీలుడు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన నలుడు, గజ, గవాక్ష, శరభ, మైందుడు, ద్వివిదుడు — వీరందరినీ చూశాడు.