రామప్రియార్థం ప్రాణానాం దయాం న కురుతే హరిః। గజో గవాక్షో గవయో నలో నీలశ్చ వానరః
రాముని ప్రీతికోసం తన ప్రాణాలపైనా కనికరం చూపని ఈ వానరం, గజ, గవాక్ష, గవయ, నల, నీల అనే వానరులు కూడా ఉన్నారు.
ఏకైకమేవ యోధానాం కోటిభిర్దశభిర్వృతః। తథాన్యే వానరశ్రేష్ఠా విన్ధ్యపర్వతవాసినః। న శక్యన్తే బహుత్వాత్ తు సంఖ్యాతుం లఘువిక్రమాః
ఈ యోధులందరిలో ఒక్కొక్కరిని పది కోట్ల మంది చుట్టుముట్టి ఉన్నారు. అలాగే వింధ్య పర్వతంలో నివసించే ఇతర గొప్ప వానరులు కూడా ఉన్నారు. వారి సంఖ్య ఎక్కువగా ఉండడం, వేగంగా ఉండడం వల్ల లెక్కించటం సాధ్యం కాదు.
సర్వే మహారాజ మహాప్రభావాః సర్వే మహాశైలనికాశకాయాః। సర్వే సమర్థాః పృథివీం క్షణేన కర్తుం ప్రవిధ్వస్తవికీర్ణశైలామ్
మహారాజా, వీరందరూ అపారమైన శక్తివంతులు. అందరి శరీరాలు పెద్ద పర్వతాల్లా ఉన్నాయి. ఒక్క క్షణంలోనే భూమిని పగలగొట్టి, పర్వతాలను చీల్చి చెల్లాచెదురుగా చేయగలిగే వారు.
thumb|అష్టావింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టావింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఇరవై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
సారణస్య వచః శ్రుత్వా రావణం రాక్షసాధిపమ్। బలమాదిశ్య తత్ సర్వం శుకో వాక్యమథాబ్రవీత్
సారణుని మాటలు విని, రాక్షసాధిపతి రావణుని ఎదుట ఆ సైన్యాన్ని వివరించిన తర్వాత శుకుడు ఇలా చెప్పాడు.
స్థితాన్ పశ్యసి యానేతాన్ మత్తానివ మహాద్విపాన్। న్యగ్రోధానివ గాఙ్గేయాన్ సాలాన్ హైమవతానివ
నీవు అక్కడ నిలబడి ఉన్న వారిని చూస్తున్నావా? వారు మత్తులో ఉన్న పెద్ద ఏనుగుల్లా, గంగా తీరంలో ఉన్న వటవృక్షాల్లా, సాలపువ్వుల్లా, హిమవంతంలో ఉన్న చెట్ల్లా కనిపిస్తున్నారు.
ఏతే దుష్ప్రసహా రాజన్ బలినః కామరూపిణః। దైత్యదానవసంకాశా యుద్ధే దేవపరాక్రమాః
రాజా, వీరిని ఓడించడం చాలా కష్టం. వీరందరూ బలవంతులు, కావలసిన రూపం తీసుకునే శక్తి కలవారు. వారు దైత్య, దానవులను పోలి, యుద్ధంలో దేవతలకు సమానమైన పరాక్రమం కలవారు.
ఏషాం కోటిసహస్రాణి నవ పఞ్చ చ సప్త చ। తథా శఙ్కుసహస్రాణి తథా వృన్దశతాని చ
వీరి సంఖ్యలో తొమ్మిది, ఐదు, ఏడూ కోట్ల సంఖ్యలు ఉన్నాయి. అలాగే వేలాది శంకువులు, వందలాది గుంపులు కూడా ఉన్నాయి.
ఏతే సుగ్రీవసచివాః కిష్కిన్ధానిలయాః సదా। హరయో దేవగన్ధర్వైరుత్పన్నాః కామరూపిణః
వారు సుగ్రీవుని మంత్రులు, ఎప్పుడూ కిష్కింధలో నివసించే వారు. దేవతలు, గంధర్వుల నుండి జన్మించిన వానరులు, కావలసిన రూపం తీసుకునే శక్తి కలవారు.
యౌ తౌ పశ్యసి తిష్ఠన్తౌ కుమారౌ దేవరూపిణౌ। మైన్దశ్చ ద్వివిదశ్చైవ తాభ్యాం నాస్తి సమో యుధి
నీవు చూస్తున్న ఆ ఇద్దరు యువకులు దేవతలవలె రూపం కలవారు. వారు మైందుడు, ద్వివిదుడు. యుద్ధంలో వారికి సమానులు ఎవరూ లేరు.
బ్రహ్మణా సమనుజ్ఞాతావమృతప్రాశినావుభౌ। ఆశంసేతే యథా లఙ్కామేతౌ మర్దితుమోజసా
వీరికి బ్రహ్మదేవుడు అనుమతి ఇచ్చాడు. ఇద్దరూ అమృతాన్ని సేవించారు. వీరిద్దరూ తమ బలంతో లంకను నాశనం చేయగలరని నమ్ముతారు.
యం తు పశ్యసి తిష్ఠన్తం ప్రభిన్నమివ కుఞ్జరమ్। యో బలాత్ క్షోభయేత్ క్రుద్ధః సముద్రమపి వానరః
నీవు చూస్తున్న ఆ వానరం, విరిగిన ఏనుగును పోలి ఉన్నాడు. కోపంతో ఉన్నప్పుడు తన బలంతో సముద్రాన్ని కూడా కలవరపరచగలడు.
ఏషోఽభిగన్తా లఙ్కాయాం వైదేహ్యాస్తవ చ ప్రభో। ఏనం పశ్య పురా దృష్టం వానరం పునరాగతమ్
ప్రభూ, వేదిహిని కోసం, మీకోసం లంకలోకి ప్రవేశించబోయే వాడే ఇతడు. నీవు ముందుగా చూసిన వానరుడు ఇదే, మళ్లీ తిరిగి వచ్చాడు.
జ్యేష్ఠః కేసరిణః పుత్రో వాతాత్మజ ఇతి శ్రుతః। హనూమానితి విఖ్యాతో లఙ్ఘితో యేన సాగరః
ఇతడు కేసరి కుమారుల్లో పెద్దవాడు, వాయుపుత్రుడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. సముద్రాన్ని దాటి వచ్చిన హనుమంతుడు ఇతడే.
కామరూపో హరిశ్రేష్ఠో బలరూపసమన్వితః। అనివార్యగతిశ్చైవ యథా సతతగః ప్రభుః
ఈ వానరులలో అతడే ప్రధానుడు. కావలసిన రూపం ఎంచుకుని ధరించగలడు, అపారమైన బలంతో కూడి ఉన్నాడు. అతని ప్రయాణాన్ని ఎవరూ ఆపలేరు, ఎప్పుడూ ముందుకు సాగిపోతూ ఉండే ప్రభువులా ఉంటాడు.
ఉద్యన్తం భాస్కరం దృష్ట్వా బాలః కిల బుభుక్షితః। త్రియోజనసహస్రం తు అధ్వానమవతీర్య హి
ఒకసారి చిన్నవయసులో, ఉదయించే సూర్యుడిని చూసి ఆకలితో, మూడు వేల యోజనల దూరాన్ని దాటి వెళ్లాడు.
ఆదిత్యమాహరిష్యామి న మే క్షుత్ ప్రతియాస్యతి। ఇతి నిశ్చిత్య మనసా పుప్లువే బలదర్పితః
'నేను సూర్యుడిని పట్టుకుంటాను, అప్పుడే నా ఆకలి తీరుతుంది' అని మనసులో నిర్ణయించుకుని, తన బలంపై గర్వంతో ఎగిరాడు.
అనాధృష్యతమం దేవమపి దేవర్షిరాక్షసైః। అనాసాద్యైవ పతితో భాస్కరోదయనే గిరౌ
దేవతలు, ఋషులు, రాక్షసులు కూడా చేరలేని ఆ దేవుడిని చేరక ముందే, ఉదయించే సూర్యుని పర్వతంపై పడిపోయాడు.
పతితస్య కపేరస్య హనురేకా శిలాతలే। కించిద్ భిన్నా దృఢహనుర్హనూమానేష తేన వై
ఆ వానరం పడిపోయినప్పుడు, ఒక దవడ కొంత గాయపడి, బలమైన దవడ కలవాడని అందుకే అతడిని హనుమంతుడు అని పిలుస్తారు.
సత్యమాగమయోగేన మమైష విదితో హరిః। నాస్య శక్యం బలం రూపం ప్రభావో వానుభాషితుమ్
నిజాయితీగా వచ్చినందువల్ల నాకు ఈ వానరం తెలుసు. అతని బలం, రూపం, మహిమను పూర్తిగా వివరించలేను.
ఏష ఆశంసతే లఙ్కామేకో మథితుమోజసా। యేన జాజ్వల్యతేఽసౌ వై ధూమకేతుస్తవాద్య వై। లఙ్కాయాం నిహితశ్చాపి కథం విస్మరసే కపిమ్
ఒక్కడే తన బలంతో లంకను నాశనం చేయాలని ఆశిస్తున్నాడు. అతని వల్లే నీ జెండా ఇప్పుడు జ్వలిస్తోంది, అతడే లంకలో ప్రవేశించాడు — అలాంటి వానరుణ్ణి నువ్వు ఎలా మర్చిపోతావు?
యశ్చైషోఽనన్తరః శూరః శ్యామః పద్మనిభేక్షణః। ఇక్ష్వాకూణామతిరథో లోకే విశ్రుతపౌరుషః
ఇంకొకడు, నలుపు వర్ణంతో, పద్మపువ్వులాంటి కన్నులతో, ఇక్ష్వాకుల వంశానికి చెందిన గొప్ప యోధుడు, లోకంలో పరాక్రమానికి ప్రసిద్ధుడు.
యస్మిన్ న చలతే ధర్మో యో ధర్మం నాతివర్తతే। యో బ్రాహ్మమస్త్రం వేదాంశ్చ వేద వేదవిదాం వరః
అతనిలో ధర్మం ఎప్పుడూ నిలబడే ఉంటుంది, ధర్మాన్ని అతడు ఎప్పుడూ దాటి పోడు. బ్రహ్మాస్త్రాన్ని, వేదాలను బాగా తెలిసినవాడు, వేదపండితులలో అగ్రగణ్యుడు.
యో భిన్ద్యాద్ గగనం బాణైర్మేదినీం వాపి దారయేత్। యస్య మృత్యోరివ క్రోధః శక్రస్యేవ పరాక్రమః
అతడు బాణాలతో ఆకాశాన్ని చీలగలడు, భూమిని కూడా పగులగొట్టగలడు. అతని కోపం మృత్యువులా, పరాక్రమం ఇంద్రునిలా ఉంటుంది.
యస్య భార్యా జనస్థానాత్ సీతా చాపి హృతా త్వయా। స ఏష రామస్త్వాం రాజన్ యోద్ధుం సమభివర్తతే
జనస్థానంలో అతని భార్య సీతను నువ్వు అపహరించావు. ఈయనే ఆ రాముడు, రాజా, ఇప్పుడు నిన్ను యుద్ధానికి ఎదుర్కొనడానికి వస్తున్నాడు.
యస్యైష దక్షిణే పార్శ్వే శుద్ధజామ్బూనదప్రభః। విశాలవక్షాస్తామ్రాక్షో నీలకుఞ్చితమూర్ధజః
అతని కుడివైపున నిలబడి ఉన్నవాడు, స్వర్ణంలా ప్రకాశిస్తూ, విస్తారమైన ఛాతితో, రాగిరంగు కళ్లతో, నీలిరంగు వంకర జుట్టుతో ఉన్నాడు.
ఏషో హి లక్ష్మణో నామ భ్రాతుః ప్రియహితే రతః। నయే యుద్ధే చ కుశలః సర్వశస్త్రభృతాం వరః
ఇతడే లక్ష్మణుడు. తన అన్నయ్యకు ఎంతో ప్రీతితో, మేలు కోరుతూ ఉంటాడు. పాలనలో, యుద్ధంలో నిపుణుడు, అన్ని ఆయుధాలను ఉపయోగించడంలో అగ్రగణ్యుడు.
అమర్షీ దుర్జయో జేతా విక్రాన్తశ్చ జయీ బలీ। రామస్య దక్షిణో బాహుర్నిత్యం ప్రాణో బహిశ్చరః
అతడు అసహనంతో, ఓడించలేని వాడు, విజయవంతుడూ, బలవంతుడూ. రాముని కుడి చేయి, ఎప్పుడూ రాముని ప్రాణంగా బయట తిరుగుతూ ఉంటాడు.
నహ్యేష రాఘవస్యార్థే జీవితం పరిరక్షతి। ఏషైవాశంసతే యుద్ధే నిహన్తుం సర్వరాక్షసాన్
రాఘవుని కోసం తన ప్రాణాన్ని కూడా లెక్క చేయడు. యుద్ధంలో ఒక్కడే అన్ని రాక్షసులను సంహరించాలనే ఆశ కలవాడు.
యస్తు సవ్యమసౌ పక్షం రామస్యాశ్రిత్య తిష్ఠతి। రక్షోగణపరిక్షిప్తో రాజా హ్యేష విభీషణః
రాముని ఎడమవైపు నిలబడి, రాక్షస సమూహాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నవాడు — ఇతడే రాజు విభీషణుడు.