యో గఙ్గామనుపర్యేతి త్రాసయన్ గజయూథపాన్। హస్తినాం వానరాణాం చ పూర్వవైరమనుస్మరన్
ఈయన గంగా తీరాన కదిలిపోతూ, ఏనుగుల గుంపులను భయపెడుతూ, వానరులు-ఏనుగులకు పూర్వం ఉన్న వైరం గుర్తు చేసుకుంటూ సాగిపోతాడు.
ఏష యూథపతిర్నేతా గర్జన్ గిరిగుహాశయః। గజాన్ రోధయతే వన్యానారుజంశ్చ మహీరుహాన్
ఈయన యూథపతిగా, మార్గదర్శిగా, కొండ గుహల్లో నివసిస్తూ గర్జిస్తూ, అడవి ఏనుగులను అదుపులో పెట్టి, పెద్ద పెద్ద చెట్లను పీక్కేస్తాడు.
రమతే వానరశ్రేష్ఠో దివి శక్ర ఇవ స్వయమ్। ఏనం శతసహస్రాణాం సహస్రమభివర్తతే
వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, ఇంద్రునిలా ఆకాశంలో ఆనందంగా విహరిస్తాడు; అతడిని లక్షలాది వానరులు అనుసరిస్తారు.
వీర్యవిక్రమదృప్తానాం నర్దతాం బాహుశాలినామ్। స ఏష నేతా చైతేషాం వానరాణాం మహాత్మనామ్
వీర్యవిక్రమాలకు గర్వంగా, గర్జిస్తూ, బలమైన చేతులతో ఉన్న మహాత్ములైన వానరులకు ఇతడే నాయకుడు.
స ఏష దుర్ధరో రాజన్ ప్రమాథీ నామ యూథపః। వాతేనేవోద్ధతం మేఘం యమేనమనుపశ్యసి
రాజా! ఈయనను ప్రమాథి అనే యూథపతి, ఎవరూ ఎదుర్కోలేని వాడిగా, గాలి తోడు మేఘాన్ని లాగానే చూస్తున్నావు.
అనీకమపి సంరబ్ధం వానరాణాం తరస్వినామ్। ఉద్ధూతమరుణాభాసం పవనేన సమన్తతః
ఆ వేగవంతమైన వానరుల సేన ఉత్సాహంగా చుట్టూ ఎక్కడికక్కడ ఎర్రగా మెరిసిపోతూ, గాలి లేపిన ధూళిలా కనిపిస్తోంది.
వివర్తమానం బహుశో యత్రైతద్బహులం రజః। ఏతేఽసితముఖా ఘోరా గోలాఙ్గూలా మహాబలాః
ఎక్కడా ఈ దట్టమైన ధూళి తిరుగుతుందో, అక్కడ నల్ల ముఖాలు, భయంకరమైన, పొడవాటి తోకలతో, మహా బలవంతులైన వానరులు ఉన్నారు.
శతం శతసహస్రాణి దృష్ట్వా వై సేతుబన్ధనమ్। గోలాఙ్గూలం మహారాజ గవాక్షం నామ యూథపమ్
ఓ మహారాజా! లక్షలాది వానరులు నిర్మించిన ఈ సేతును చూసి, అక్కడ గోలాంగూలుడు అనే పొడవాటి తోకల యూథపతి గవాక్షుడు ఉన్నాడు.
పరివార్యాభినర్దన్తే లఙ్కాం మర్దితుమోజసా। భ్రమరాచరితా యత్ర సర్వకాలఫలద్రుమాః
అతన్ని చుట్టుముట్టి, తమ బలంతో లంకను నాశనం చేయాలని గర్జిస్తూ, ఎప్పుడూ పండ్లతో నిండిన, తేనెటీగలు తిరిగే వృక్షాల మధ్య ఉన్నారు.
యం సూర్యస్తుల్యవర్ణాభమనుపర్యేతి పర్వతమ్। యస్య భాసా సదా భాన్తి తద్వర్ణా మృగపక్షిణః
సూర్యుడు సమానమైన కాంతితో చుట్టూ తిరిగే ఆ కొండను, దాని ప్రభావంతో ఎల్లప్పుడూ ఆ రంగులో మృగపక్షులు మెరిసిపోతుంటారు.
యస్య ప్రస్థం మహాత్మానో న త్యజన్తి మహర్షయః। సర్వకామఫలా వృక్షాః సదా ఫలసమన్వితాః
ఆ కొండపై మహర్షులు ఎప్పుడూ విడిచిపోరు; అక్కడ అన్ని కోరికలు తీరే వృక్షాలు ఎల్లప్పుడూ పండ్లతో నిండివుంటాయి.
మధూని చ మహార్హాణి యస్మిన్ పర్వతసత్తమే। తత్రైష రమతే రాజన్ రమ్యే కాఞ్చనపర్వతే
ఆ గొప్ప కొండపై అత్యంత విలువైన తేనెలు ఉండగా, ఓ రాజా! ఆ అందమైన కాంచనపర్వతంపై ఇతడు ఆనందంగా ఉంటాడు.
ముఖ్యో వానరముఖ్యానాం కేసరీ నామ యూథపః। షష్టిర్గిరిసహస్రాణి రమ్యాః కాఞ్చనపర్వతాః
వానరుల నాయకులలో ముఖ్యుడు, కేసరి అనే యూథపతి; అరవై వేల అందమైన కాంచనపర్వతాలకు అధిపతి.
తేషాం మధ్యే గిరివరస్త్వమివానఘ రక్షసామ్। తత్రైకే కపిలాః శ్వేతాస్తామ్రాస్యా మధుపిఙ్గలాః
వాటిలో, ఓ పాపరహితుడా! నీవు రాక్షసులలో ఎలా ఉన్నావో, అలా ఒక గొప్ప పర్వతం ఉంది; అక్కడ కొందరు గోధుమవర్ణం, కొందరు తెల్లగా, కొందరు తామ్రవదనులు, మరికొందరు తేనెరంగులో ఉన్నారు.
నివసన్త్యన్తిమగిరౌ తీక్ష్ణదంష్ట్రా నఖాయుధాః। సింహా ఇవ చతుర్దంష్ట్రా వ్యాఘ్రా ఇవ దురాసదాః
వారు ఆ చివరి పర్వతంపై నివసిస్తూ, పదునైన పళ్లతో, నఖాలను ఆయుధాలుగా ధరించి, సింహాల్లా నాలుగు పళ్లతో, పులిలా దగ్గరపడలేని వారై ఉంటారు.
సర్వే వైశ్వానరసమా జ్వలదాశీవిషోపమాః। సుదీర్ఘాఞ్చితలాఙ్గూలా మత్తమాతఙ్గసంనిభాః
వారు అందరూ అగ్నిలా మండుతూ, జ్వలించే పాముల్లా కనిపిస్తూ, చాలా పొడవైన పైకి లేచిన తోకలతో, మత్తయిన ఏనుగుల్లా ఉన్నారు.
మహాపర్వతసంకాశా మహాజీమూతనిఃస్వనాః। వృత్తపిఙ్గలనేత్రా హి మహాభీమగతిస్వనాః
వారు మహాపర్వతాల్లా కనిపిస్తూ, గొప్ప మేఘాల గర్జనలా శబ్దం చేస్తూ, వృత్తంగా పింగళమైన కళ్లతో, వారి నడక కూడా భయంకరంగా, స్వరం మరింత భయపెట్టేలా ఉంది.
మర్దయన్తీవ తే సర్వే తస్థుర్లఙ్కాం సమీక్ష్య తే। ఏష చైషామధిపతిర్మధ్యే తిష్ఠతి వీర్యవాన్
వారు అందరూ లంకవైపు చూస్తూ, దాన్ని నాశనం చేయాలనే ఉద్దేశంతో నిలబడి ఉన్నారు. వారి మధ్యలో వీరుడైన వారి అధిపతి నిలబడి ఉన్నాడు.
జయార్థీ నిత్యమాదిత్యముపతిష్ఠతి వీర్యవాన్। నామ్నా పృథివ్యాం విఖ్యాతో రాజన్ శతబలీతి యః
విజయం కోసం ఎప్పుడూ ఆదిత్యుని పూజించే వీరుడు, రాజా, భూమిపై శతబలి అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందాడు.
ఏషైవాశంసతే లఙ్కాం స్వేనానీకేన మర్దితుమ్। విక్రాన్తో బలవాన్ శూరః పౌరుషే స్వే వ్యవస్థితః
ఈయనే తన సైన్యంతో లంకను నాశనం చేయాలని ఆశిస్తున్నాడు. వీరుడు, బలవంతుడు, ధైర్యవంతుడు, తన పరాక్రమంలో స్థిరంగా ఉన్నాడు.
రామప్రియార్థం ప్రాణానాం దయాం న కురుతే హరిః। గజో గవాక్షో గవయో నలో నీలశ్చ వానరః
రాముని ప్రీతికోసం తన ప్రాణాలపైనా కనికరం చూపని ఈ వానరం, గజ, గవాక్ష, గవయ, నల, నీల అనే వానరులు కూడా ఉన్నారు.
ఏకైకమేవ యోధానాం కోటిభిర్దశభిర్వృతః। తథాన్యే వానరశ్రేష్ఠా విన్ధ్యపర్వతవాసినః। న శక్యన్తే బహుత్వాత్ తు సంఖ్యాతుం లఘువిక్రమాః
ఈ యోధులందరిలో ఒక్కొక్కరిని పది కోట్ల మంది చుట్టుముట్టి ఉన్నారు. అలాగే వింధ్య పర్వతంలో నివసించే ఇతర గొప్ప వానరులు కూడా ఉన్నారు. వారి సంఖ్య ఎక్కువగా ఉండడం, వేగంగా ఉండడం వల్ల లెక్కించటం సాధ్యం కాదు.
సర్వే మహారాజ మహాప్రభావాః సర్వే మహాశైలనికాశకాయాః। సర్వే సమర్థాః పృథివీం క్షణేన కర్తుం ప్రవిధ్వస్తవికీర్ణశైలామ్
మహారాజా, వీరందరూ అపారమైన శక్తివంతులు. అందరి శరీరాలు పెద్ద పర్వతాల్లా ఉన్నాయి. ఒక్క క్షణంలోనే భూమిని పగలగొట్టి, పర్వతాలను చీల్చి చెల్లాచెదురుగా చేయగలిగే వారు.
thumb|అష్టావింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టావింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఇరవై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
సారణస్య వచః శ్రుత్వా రావణం రాక్షసాధిపమ్। బలమాదిశ్య తత్ సర్వం శుకో వాక్యమథాబ్రవీత్
సారణుని మాటలు విని, రాక్షసాధిపతి రావణుని ఎదుట ఆ సైన్యాన్ని వివరించిన తర్వాత శుకుడు ఇలా చెప్పాడు.
స్థితాన్ పశ్యసి యానేతాన్ మత్తానివ మహాద్విపాన్। న్యగ్రోధానివ గాఙ్గేయాన్ సాలాన్ హైమవతానివ
నీవు అక్కడ నిలబడి ఉన్న వారిని చూస్తున్నావా? వారు మత్తులో ఉన్న పెద్ద ఏనుగుల్లా, గంగా తీరంలో ఉన్న వటవృక్షాల్లా, సాలపువ్వుల్లా, హిమవంతంలో ఉన్న చెట్ల్లా కనిపిస్తున్నారు.
ఏతే దుష్ప్రసహా రాజన్ బలినః కామరూపిణః। దైత్యదానవసంకాశా యుద్ధే దేవపరాక్రమాః
రాజా, వీరిని ఓడించడం చాలా కష్టం. వీరందరూ బలవంతులు, కావలసిన రూపం తీసుకునే శక్తి కలవారు. వారు దైత్య, దానవులను పోలి, యుద్ధంలో దేవతలకు సమానమైన పరాక్రమం కలవారు.
ఏషాం కోటిసహస్రాణి నవ పఞ్చ చ సప్త చ। తథా శఙ్కుసహస్రాణి తథా వృన్దశతాని చ
వీరి సంఖ్యలో తొమ్మిది, ఐదు, ఏడూ కోట్ల సంఖ్యలు ఉన్నాయి. అలాగే వేలాది శంకువులు, వందలాది గుంపులు కూడా ఉన్నాయి.
ఏతే సుగ్రీవసచివాః కిష్కిన్ధానిలయాః సదా। హరయో దేవగన్ధర్వైరుత్పన్నాః కామరూపిణః
వారు సుగ్రీవుని మంత్రులు, ఎప్పుడూ కిష్కింధలో నివసించే వారు. దేవతలు, గంధర్వుల నుండి జన్మించిన వానరులు, కావలసిన రూపం తీసుకునే శక్తి కలవారు.
యౌ తౌ పశ్యసి తిష్ఠన్తౌ కుమారౌ దేవరూపిణౌ। మైన్దశ్చ ద్వివిదశ్చైవ తాభ్యాం నాస్తి సమో యుధి
నీవు చూస్తున్న ఆ ఇద్దరు యువకులు దేవతలవలె రూపం కలవారు. వారు మైందుడు, ద్వివిదుడు. యుద్ధంలో వారికి సమానులు ఎవరూ లేరు.