ఏతత్ సర్వం మహాతేజా జనకాయ మహాత్మనే। నివేద్య విరరామాథ విశ్వామిత్రో మహామునిః
ఈ సంగతులన్నింటిని మహాత్ముడైన జనకునికి తెలియజేసి, విశ్వామిత్రుడు కొంతసేపు మౌనంగా ఉన్నాడు.
thumb|ఏకపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే ఏకపఞ్చాశః సర్గః ॥౧-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో ఐదు పదకొండు సర్గను వినండి.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా విశ్వామిత్రస్య ధీమతః। హృష్టరోమా మహాతేజాః శతానన్దో మహాతపాః
విశ్వామిత్రుని ఆ మాటలు విని, మహాతపస్వి, మహాతేజస్సు గల శతానందునికి ఆనందంతో రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్నాయి.
గౌతమస్య సుతో జ్యేష్ఠస్తపసా ద్యోతితప్రభః। రామసందర్శనాదేవ పరం విస్మయమాగతః
గౌతముని పెద్ద కుమారుడైన శతానందుడు, తపస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, రాముని దర్శనంతో గొప్ప ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు.
ఏతౌ నిషణ్ణౌ సమ్ప్రేక్ష్య శతానన్దో నృపాత్మజౌ। సుఖాసీనౌ మునిశ్రేష్ఠం విశ్వామిత్రమథాబ్రవీత్
రాజకుమారులు ఇద్దరూ సుఖంగా కూర్చున్నారని చూసి, శతానందుడు మునులలో శ్రేష్ఠుడైన విశ్వామిత్రునితో ఇలా అన్నాడు.
అపి తే మునిశార్దూల మమ మాతా యశస్వినీ। దర్శితా రాజపుత్రాయ తపోదీర్ఘముపాగతా
మునిశార్దూలా! నా తల్లి, యశస్సుతో నిండినవారు, దీర్ఘకాలం తపస్సు చేసిన ఆమె, రాజకుమారునికి దర్శనమిచ్చిందా?
అపి రామే మహాతేజా మమ మాతా యశస్వినీ। వన్యైరుపాహరత్ పూజాం పూజార్హే సర్వదేహినామ్
మహాతేజస్సు గల నా తల్లి, అరణ్యఫలాలతో, అన్ని ప్రాణులకు అర్హమైన పూజను రామునికి సమర్పించిందా?
అపి రామాయ కథితం యద్ వృత్తం తత్ పురాతనమ్। మమ మాతుర్మహాతేజో దేవేన దురనుష్ఠితమ్
పురాతన కాలంలో జరిగిన సంఘటనను, అంటే నా తల్లి దేవునివల్ల ఎదుర్కొన్న కష్టాన్ని, రామునికి వివరించారా?
అపి కౌశిక భద్రం తే గురుణా మమ సంగతా। మమ మాతా మునిశ్రేష్ఠ రామసందర్శనాదితః
కౌశికా! రాముని దర్శనంతో నా తల్లి, మునులలో శ్రేష్ఠురాలు, నా గురువుతో మళ్లీ కలిసిందా?
అపి మే గురుణా రామః పూజితః కుశికాత్మజ। ఇహాగతో మహాతేజాః పూజాం ప్రాప్య మహాత్మనః
కుశికుని కుమారుడా! ఇక్కడికి వచ్చిన మహాత్ముడైన రామునికి, నా గురువు పూజ చేసి, అతనిని గౌరవించాడా?
అపి శాన్తేన మనసా గురుర్మే కుశికాత్మజ। ఇహాగతేన రామేణ పూజితేనాభివాదితః
కుశికుని కుమారుడా! ఇక్కడికి వచ్చి పూజ చేసిన రాముని చేత, నా గురువు శాంతమైన మనసుతో గౌరవం పొందాడా?
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య విశ్వామిత్రో మహామునిః। ప్రత్యువాచ శతానన్దం వాక్యజ్ఞో వాక్యకోవిదమ్
ఆ మాటలు విని, వాక్యజ్ఞుడు అయిన మహాముని విశ్వామిత్రుడు, శతానందునితో ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
నాతిక్రాన్తం మునిశ్రేష్ఠ యత్కర్తవ్యం కృతం మయా। సంగతా మునినా పత్నీ భార్గవేణేవ రేణుకా
మునిశ్రేష్ఠా! నేను చేయవలసిన పని ఏదీ మిగిలిపోలేదు; భార్గవునికి రేణుకా మళ్లీ కలిసినట్లే, భార్య భర్తతో మళ్లీ కలిసింది.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య విశ్వామిత్రస్య ధీమతః। శతానన్దో మహాతేజా రామం వచనమబ్రవీత్
విశ్వామిత్రుని ఆ జ్ఞానమయమైన మాటలు విని, మహాతేజస్సు గల శతానందుడు రామునితో ఇలా అన్నాడు.
స్వాగతం తే నరశ్రేష్ఠ దిష్ట్యా ప్రాప్తోఽసి రాఘవ। విశ్వామిత్రం పురస్కృత్య మహర్షిమపరాజితమ్
నరశ్రేష్ఠుడా! రాఘవా! నీకు స్వాగతం. నీకు అదృష్టవశాత్తు unconquered మహర్షి విశ్వామిత్రుని ఆధ్వర్యంలో ఇక్కడికి రాగలిగావు.
అచిన్త్యకర్మా తపసా బ్రహ్మర్షిరమితప్రభః। విశ్వామిత్రో మహాతేజా వేద్మ్యేనం పరమాం గతిమ్
అలౌకికమైన కార్యాలు చేయగల, తపస్సుతో బ్రహ్మర్షి స్థాయికి చేరిన, అపార తేజస్సు గల విశ్వామిత్రుని పరమ స్థితిని నేను బాగా తెలుసు.
నాస్తి ధన్యతరో రామ త్వత్తోఽన్యో భువి కశ్చన। గోప్తా కుశికపుత్రస్తే యేన తప్తం మహత్తపః
రామా! ఈ భూమిపై నీవల్లా మించిన ధన్యుడు మరొకరు లేరు; ఎందుకంటే గొప్ప తపస్సు చేసిన కుశికుని కుమారుడు నిన్ను రక్షిస్తున్నాడు.
శ్రూయతాం చాభిధాస్యామి కౌశికస్య మహాత్మనః। యథాబలం యథాతత్త్వం తన్మే నిగదతః శృణు
మహాత్ముడు కౌశికుని కథను నా శక్తికి తగినట్లు, నిజంగా జరిగిన విధంగా చెప్పబోతున్నాను. నేను చెప్పేది నీవు శ్రద్ధగా విను.
రాజాఽఽసీదేష ధర్మాత్మా దీర్ఘకాలమరిందమః। ధర్మజ్ఞః కృతవిద్యశ్చ ప్రజానాం చ హితే రతః
ఆయన ధర్మాన్ని పాటించే రాజు, శత్రువులను ఓడించినవాడు, ధర్మజ్ఞుడు, విద్యలో నిపుణుడు, ప్రజల మేలుకు ఎల్లప్పుడూ కృషి చేసేవాడు.
ప్రజాపతిసుతస్త్వాసీత్ కుశో నామ మహీపతిః। కుశస్య పుత్రో బలవాన్ కుశనాభః సుధార్మికః
ప్రజాపతికి కుమారుడైన కుశ అనే మహారాజు ఉండేవాడు. ఆ కుశునికి బలవంతుడైన, గొప్ప ధర్మశీలి కుశనాభుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు.
కుశనాభసుతస్త్వాసీద్ గాధిరిత్యేవ విశ్రుతః। గాధేః పుత్రో మహాతేజా విశ్వామిత్రో మహామునిః
కుశనాభునికి గాధి అనే ప్రసిద్ధుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు. ఆ గాధికి మహాతేజస్సుతో కూడిన మహాముని విశ్వామిత్రుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు.
విశ్వామిత్రో మహాతేజాః పాలయామాస మేదినీమ్। బహువర్షసహస్రాణి రాజా రాజ్యమకారయత్
మహాతేజస్సుతో ఉన్న విశ్వామిత్రుడు ఎన్నో వేల సంవత్సరాలు భూమిని పాలించాడు; రాజుగా రాజ్యాన్ని నిర్వహించాడు.
కదాచిత్ తు మహాతేజా యోజయిత్వా వరూథినీమ్। అక్షౌహిణీపరివృతః పరిచక్రామ మేదినీమ్
ఒకసారి మహాతేజస్సుతో కూడిన రాజు తన సైన్యాన్ని సమీకరించి, అక్షౌహిణి సైన్యంతో చుట్టూ ఉండగా, దేశాన్ని సందర్శించడానికి బయలుదేరాడు.
నగరాణి చ రాష్ట్రాణి సరితశ్చ మహాగిరీన్। ఆశ్రమాన్ క్రమశో రాజా విచరన్నాజగామ హ
ఆ రాజు నగరాలు, రాజ్యాలు, నదులు, మహా పర్వతాలు, Hermitages అన్నింటినీ వరుసగా సందర్శిస్తూ ఒక ఆశ్రమానికి చేరుకున్నాడు.
వసిష్ఠస్యాశ్రమపదం నానాపుష్పలతాద్రుమమ్। నానామృగగణాకీర్ణం సిద్ధచారణసేవితమ్
వసిష్ఠుని ఆశ్రమం వివిధ రకాల పుష్పలతలతో, వృక్షాలతో అలంకరించబడి, అనేక జంతువులతో నిండిపోయి, సిద్ధులు, చరణులు సందర్శించే స్థలంగా ఉంది.
దేవదానవగన్ధర్వైః కింనరైరుపశోభితమ్। ప్రశాన్తహరిణాకీర్ణం ద్విజసఙ్ఘనిషేవితమ్
దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు అందరితో ఆ ఆశ్రమం మరింత అందంగా ఉంది. అక్కడ ప్రశాంతమైన జింకలు విరివిగా ఉన్నాయి. ద్విజులు సమూహాలుగా అక్కడ నివసిస్తున్నారు.
బ్రహ్మర్షిగణసంకీర్ణం దేవర్షిగణసేవితమ్। తపశ్చరణసంసిద్ధైరగ్నికల్పైర్మహాత్మభిః
బ్రహ్మర్షుల సమూహాలతో నిండినది, దేవర్షులు సేవించే స్థలం. తపస్సులో అగ్నిలా ఉన్న మహాత్ములు అక్కడ నివసిస్తున్నారు.
సతతం సంకులం శ్రీమద్బ్రహ్మకల్పైర్మహాత్మభిః। అబ్భక్షైర్వాయుభక్షైశ్చ శీర్ణపర్ణాశనైస్తథా
ఎప్పుడూ బ్రహ్మను పోలిన మహాత్ములతో నిండినది. కొందరు నీటిని, మరికొందరు గాలిని, ఇంకొందరు ఎండిపోయిన ఆకులను మాత్రమే భోజనం చేస్తూ జీవిస్తున్నారు.
ఫలమూలాశనైర్దాన్తైర్జితదోషైర్జితేన్ద్రియైః। ఋషిభిర్వాలఖిల్యైశ్చ జపహోమపరాయణైః
ఫలమూలాలను మాత్రమే భుజించే, మనస్సును, ఇంద్రియాలను జయించిన వాలఖిల్యులు, తపస్సు, జపం, హోమంలో నిమగ్నమైన ఋషులు అక్కడ ఉన్నారు.
అన్యైర్వైఖానసైశ్చైవ సమన్తాదుపశోభితమ్। వసిష్ఠస్యాశ్రమపదం బ్రహ్మలోకమివాపరమ్। దదర్శ జయతాం శ్రేష్ఠో విశ్వామిత్రో మహాబలః
ఇంకా చుట్టూ వైఖానస ఋషులతో అలంకరించబడి ఉంది. విజయవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన మహాబలుడు విశ్వామిత్రుడు, వసిష్ఠుని ఆశ్రమాన్ని బ్రహ్మలోకాన్ని పోలినదిగా చూశాడు.