ఇతి ప్రతిసమాదిష్టౌ రాక్షసౌ శుకసారణౌ। జయేతి ప్రతినన్ద్యైనం రాఘవం ధర్మవత్సలమ్
ఇలా ఆదేశించబడిన శుకుడు, సారణుడు అనే రాక్షసులు, రాఘవుని ధర్మపరాయణుడని స్తుతిస్తూ, 'జయము' అని పలికారు.
ఆగమ్య నగరీం లఙ్కామబ్రూతాం రాక్షసాధిపమ్। విభీషణగృహీతౌ తు వధార్థం రాక్షసేశ్వర
లంక నగరానికి చేరుకొని, రాక్షసాధిపతిని చూసి, 'రాక్షసేశ్వరా! మేము విభీషణుడిచేత పట్టుబడి, శిక్షకు గురయ్యాము' అని చెప్పారు.
దృష్ట్వా ధర్మాత్మనా ముక్తౌ రామేణామితతేజసా। ఏకస్థానగతా యత్ర చత్వారః పురుషర్షభాః
కాని, ధర్మాత్ముడైన అపార తేజస్సు గల రాముడు మమ్మల్ని విడిచిపెట్టినదాన్ని చూచి, అక్కడ నాలుగు గొప్ప పురుషులు కూడి ఉన్నారు.
లోకపాలసమాః శూరాః కృతాస్త్రా దృఢవిక్రమాః। రామో దాశరథిః శ్రీమాల్ఁలక్ష్మణశ్చ విభీషణః
వారు లోకపాలులకు సమానమైన వీరులు, ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు, దృఢమైన పరాక్రములు — దశరథుని కుమారుడు రాముడు, మహిమాన్వితుడైన లక్ష్మణుడు, విభీషణుడు.
సుగ్రీవశ్చ మహాతేజా మహేన్ద్రసమవిక్రమః। ఏతే శక్తాః పురీం లఙ్కాం సప్రాకారాం సతోరణామ్
మరియు మహాతేజస్సుతో, ఇంద్రుడితో సమానమైన శౌర్యం గల సుగ్రీవుడు కూడా ఉన్నాడు. వీరంతా ప్రాకారాలు, గోపురాలతో ఉన్న లంకను ధ్వంసించగలరు.
ఉత్పాట్య సంక్రామయితుం సర్వే తిష్ఠన్తు వానరాః। యాదృశం తద్ధి రామస్య రూపం ప్రహరణాని చ
అందువల్ల, వానరులు అంతా లంకను పీడించడానికి సిద్ధంగా ఉండాలి. రాముని రూపం, ఆయుధాలు ఎంత భయంకరంగా ఉన్నాయో చూడు.
వధిష్యతి పురీం లఙ్కామేకస్తిష్ఠన్తు తే త్రయః। రామలక్ష్మణగుప్తా సా సుగ్రీవేణ చ వాహినీ। బభూవ దుర్ధర్షతరా సర్వైరపి సురాసురైః
ఒక్కడే లంక నగరాన్ని నాశనం చేస్తాడు; మిగతా ముగ్గురు పక్కన నిలబడండి. రాముడు, లక్ష్మణుడు, సుగ్రీవుడు రక్షణగా ఉన్న ఆ వానర సైన్యం దేవతలు, రాక్షసులు కూడా ఎదుర్కొనలేని శక్తిగా మారింది.
ప్రహృష్టయోధా ధ్వజినీ మహాత్మనాం వనౌకసాం సమ్ప్రతి యోద్ధుమిచ్ఛతామ్। అలం విరోధేన శమో విధీయతాం ప్రదీయతాం దాశరథాయ మైథిలీ
విపులమైన హర్షంతో యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న గొప్ప వనరుల సైన్యం ఎదురుగా ఉంది. ఇక శత్రుత్వానికి అవసరం లేదు; శాంతి చేసుకుందాం, మైథిలిని దశరథ కుమారుడికి తిరిగి ఇవ్వండి.
thumb|షడ్వింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షడ్వింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో ఇరవై ఆరవ సర్గను వినండి.
తద్వచః సత్యమక్లీబం సారణేనాభిభాషితమ్। నిశమ్య రావణో రాజా ప్రత్యభాషత సారణమ్
సారణుడు చెప్పిన నిజమైన, ధైర్యమైన మాటలు విని రావణుడు అతనికి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
యది మామభియుఞ్జీరన్ దేవగన్ధర్వదానవాః। నైవ సీతామహం దద్యాం సర్వలోకభయాదపి
దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు నన్ను యుద్ధానికి వచ్చినా, అన్ని లోకాలు భయపడ్డా కూడా నేను సీతను అప్పగించను.
త్వం తు సౌమ్య పరిత్రస్తో హరిభిః పీడితో భృశమ్। ప్రతిప్రదానమద్యైవ సీతాయాః సాధు మన్యసే
కానీ నీవు మృదువైనవాడవు, వానరుల చేత బాగా బాధపడుతున్నావు, అందుకే సీతను వెంటనే అప్పగించమని భావిస్తున్నావు.
కో హి నామ సపత్నో మాం సమరే జేతుమర్హతి। ఇత్యుక్త్వా పరుషం వాక్యం రావణో రాక్షసాధిపః
యుద్ధంలో నన్ను ఓడించగల శత్రువు ఎవరు? అని రావణుడు, రాక్షసాధిపతి, కఠినంగా ఇలా అన్నాడు.
ఆరురోహ తతః శ్రీమాన్ ప్రాసాదం హిమపాణ్డురమ్। బహుతాలసముత్సేధం రావణోఽథ దిదృక్షయా
అంతటితో రావణుడు, మంచు వలె తెల్లగా ఉన్న, ఎన్నో తాళపత్రాలు పొడవుగా ఉన్న ప్రాసాదంపైకి చూడాలని ఆశతో ఎక్కాడు.
తాభ్యాం చరాభ్యాం సహితో రావణః క్రోధమూర్చ్ఛితః। పశ్యమానః సముద్రం తం పర్వతాంశ్చ వనాని చ
ఆ ఇద్దరు గూఢచారులతో కలిసి, కోపంతో ఉన్న రావణుడు సముద్రాన్ని, కొండలను, అడవులను చూశాడు.
దదర్శ పృథివీదేశం సుసమ్పూర్ణం ప్లవంగమైః। తదపారమసహ్యం చ వానరాణాం మహాబలమ్
అక్కడ భూమి అంతా వానరులతో నిండిపోయినదిగా, ఆ వానరుల అపారమైన, ఎదుర్కోలేని బలాన్ని రావణుడు చూశాడు.
ఆలోక్య రావణో రాజా పరిపప్రచ్ఛ సారణమ్। ఏషాం కే వానరా ముఖ్యాః కే శూరాః కే మహాబలాః
అది గమనించిన రావణుడు, 'ఇవ్వాళ వానరుల్లో నాయకులు ఎవరు? వీరులు ఎవరు? గొప్ప బలవంతులు ఎవరు?' అని సారణుణ్ని అడిగాడు.
కే పూర్వమభివర్తన్తే మహోత్సాహాః సమన్తతః। కేషాం శృణోతి సుగ్రీవః కే వా యూథపయూథపాః
'ఎవరు ముందుగా అన్ని వైపులా ఉత్సాహంతో ముందుకు వస్తున్నారు? సుగ్రీవుడు ఎవరి స్వరాన్ని వింటున్నాడు? యూతపయూతపులు ఎవరు?' అని అడిగాడు.
సారణాచక్ష్వ మే సర్వం కింప్రభావాః ప్లవంగమాః। సారణో రాక్షసేన్ద్రస్య వచనం పరిపృచ్ఛతః
'వానరుల శక్తి గురించి నాకన్నీ వివరంగా చెప్పు సారణ!' అని రావణుడు అడిగినపుడు, సారణుడు ఇలా చెప్పాడు.
ఆబభాషేఽథ ముఖ్యజ్ఞో ముఖ్యాంస్తత్ర వనౌకసః। ఏష యోఽభిముఖో లఙ్కాం నర్దంస్తిష్ఠతి వానరః
అప్పుడా నాయకుల్ని బాగా తెలిసిన సారణుడు, అటు అటు ఉన్న వనరుల నాయకుల గురించి చెప్పాడు: 'ఇక్కడ లంకను ఎదుర్కొంటూ గర్జిస్తున్న వానరుడు ఒక నాయకుడు.'
యూథపానాం సహస్రాణాం శతేన పరివారితః। యస్య ఘోషేణ మహతా సప్రాకారా సతోరణా
వెయ్యి యూతపుల వందతో చుట్టుముట్టబడి, అతని గొప్ప గర్జనతో కోటలు, గోపురాలు కలిగిన నగరం అంతా మారుమోగుతోంది.
లఙ్కా ప్రతిహతా సర్వా సశైలవనకాననా। సర్వశాఖామృగేన్ద్రస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః
అన్ని కొండలు, అడవులు, ఉద్యానవనాలతో కూడిన లంక, అన్ని వనరుల రాజైన సుగ్రీవుని గొప్ప ధ్వనితో కంపించిపోతోంది.
బలాగ్రే తిష్ఠతే వీరో నీలో నామైష యూథపః। బాహూ ప్రగృహ్య యః పద్భ్యాం మహీం గచ్ఛతి వీర్యవాన్
సైన్యానికి ముందుగా నిలబడి ఉన్న వీరుడు నీలుడు అనే యూతపుడు. అతను చేతులు బలంగా పట్టుకుని, తన పాదాలతో భూమిని దాటి సాగిపోతున్నాడు.
లఙ్కామభిముఖః కోపాదభీక్ష్ణం చ విజృమ్భతే। గిరిశృఙ్గప్రతీకాశః పద్మకింజల్కసంనిభః
లంకను ఎదుర్కొంటూ కోపంతో మళ్లీ మళ్లీ విస్తరిస్తూ, పర్వత శిఖరంలా, కమలపు తాడిపోలా కనిపిస్తున్నాడు.
స్ఫోటయత్యతిసంరబ్ధో లాఙ్గూలం చ పునః పునః। యస్య లాఙ్గూలశబ్దేన స్వనన్తి ప్రదిశో దశ
ఈ వానరుడు అత్యంత కోపంతో తన తోకను మళ్ళీ మళ్ళీ ఊపుతూ, ఆ తోక శబ్దంతో పది దిక్కులు మారుమోగేలా చేస్తున్నాడు.
ఏష వానరరాజేన సుగ్రీవేణాభిషేచితః। యువరాజోఽఙ్గదో నామ త్వామాహ్వయతి సంయుగే
ఇతడు వానరుల రాజు సుగ్రీవుడు యువరాజుగా నియమించిన అంగదుడు. ఇతడు నిన్ను యుద్ధానికి పిలుస్తున్నాడు.
వాలినః సదృశః పుత్రః సుగ్రీవస్య సదా ప్రియః। రాఘవార్థే పరాక్రాన్తః శక్రార్థే వరుణో యథా
ఇతడు వాలిని కుమారుడు, సుగ్రీవునికి ఎప్పుడూ ప్రియమైనవాడు. రాఘవుని కోసం ధైర్యంగా ముందుకు వస్తున్నాడు, ఇంద్రునికోసం వరుణుడు చేసేలా.
ఏతస్య సా మతిః సర్వా యద్ దృష్టా జనకాత్మజా। హనూమతా వేగవతా రాఘవస్య హితైషిణా
ఇతని మనసంతా హనుమంతుడు చూసిన జనకుని కుమార్తె విషయానికే కేంద్రీకృతమై ఉంది. ఆ హనుమంతుడు వేగవంతుడు, రాఘవుని మేలు కోరే వాడు.
బహూని వానరేన్ద్రాణామేష యూథాని వీర్యవాన్। పరిగృహ్యాభియాతి త్వాం స్వేనానీకేన మర్దితుమ్
ఈ వీరుడు అనేక వానర రాజుల సేనలను కూడగట్టి, తన సొంత సేనతో నిన్ను జయించడానికి ముందుకు వస్తున్నాడు.
అనువాలిసుతస్యాపి బలేన మహతా వృతః। వీరస్తిష్ఠతి సంగ్రామే సేతుహేతురయం నలః
అంగదుని కుమారుని గొప్ప బలంతో చుట్టుముట్టబడి, యుద్ధంలో నిలబడిన వీరుడు నలుడు. ఇతడే ఆ సేతును నిర్మించినవాడు.