తౌ దృష్ట్వా వ్యథితౌ రామం నిరాశౌ జీవితే తథా। కృతాఞ్జలిపుటౌ భీతౌ వచనం చేదమూచతుః
రాముని చూసిన వెంటనే, ఆ ఇద్దరూ ప్రాణాల మీద ఆశ కోల్పోయి, భయంతో చేతులు జోడించి, బాధతో ఇలా మాట్లాడారు.
ఆవామిహాగతౌ సౌమ్య రావణప్రహితావుభౌ। పరిజ్ఞాతుం బలం సర్వం తదిదం రఘునన్దన
రఘువంశంలో వెలిగే రామా! మేమిద్దరం రావణుడు పంపినవాళ్లం. ఈ సైన్యాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకోవడానికి ఇక్కడికి వచ్చాము.
తయోస్తద్ వచనం శ్రుత్వా రామో దశరథాత్మజః। అబ్రవీత్ ప్రహసన్ వాక్యం సర్వభూతహితే రతః
వారి మాటలు విన్న దశరథుని కుమారుడు రాముడు, సమస్త జీవుల హితాన్ని కోరుతూ, చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు.
యది దృష్టం బలం సర్వం వయం వా సుసమాహితాః। యథోక్తం వా కృతం కార్యం ఛన్దతః ప్రతిగమ్యతామ్
మీరు ఈ సైన్యాన్ని, మమ్మల్ని పూర్తిగా చూశారో, లేక మీ పని పూర్తయిందో అయితే, మీకు ఇష్టం వచ్చినప్పుడు వెళ్ళొచ్చు.
అథ కించిదదృష్టం వా భూయస్తద్ ద్రష్టుమర్హథః। విభీషణో వా కాత్స్ర్న్యేన పునః సందర్శయిష్యతి
ఇంకా ఏదైనా మిగిలి ఉంటే, మరింతగా చూడవచ్చు. లేకపోతే విభీషణుడు మళ్లీ మొత్తం చూపిస్తాడు.
న చేదం గ్రహణం ప్రాప్య భేతవ్యం జీవితం ప్రతి। న్యస్తశస్త్రౌ గృహీతౌ చ న దూతౌ వధమర్హథః
మీరు పట్టుబడినందుకు ప్రాణాల గురించి భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. మీరు ఆయుధాలు వదిలేసి దూతలుగా పట్టుబడ్డారు కాబట్టి, మృతికి అర్హులు కారు.
ప్రచ్ఛన్నౌ చ విముఞ్చేమౌ చారౌ రాత్రించరావుభౌ। శత్రుపక్షస్య సతతం విభీషణ వికర్షిణౌ
విభీషణా! వీరు దాచిపట్టి పట్టుబడిన రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షస గూఢచారులు. శత్రు పక్షానికి ఎప్పుడూ హాని చేసే వీరిద్దరిని విడిచిపెట్టు.
ప్రవిశ్య మహతీం లఙ్కాం భవద్భ్యాం ధనదానుజః। వక్తవ్యో రక్షసాం రాజా యథోక్తం వచనం మమ
మీరు ఇద్దరూ మహత్తరమైన లంకలోకి వెళ్లి, ధనదుడి తమ్ముడు అయిన రాక్షసుల రాజుకు నా మాటను యథాతథంగా చెప్పాలి.
యద్ బలం త్వం సమాశ్రిత్య సీతాం మే హృతవానసి। తద్ దర్శయ యథాకామం ససైన్యశ్చ సబాన్ధవః
నువ్వు ఏ బలాన్ని నమ్ముకుని నా సీతను అపహరించావో, ఇప్పుడు నీ సైన్యం, బంధువులతో కలసి, ఆ బలాన్ని చూపించు.
శ్వః కాల్యే నగరీం లఙ్కాం సప్రాకారాం సతోరణామ్। రక్షసాం చ బలం పశ్య శరైర్విధ్వంసితం మయా
రేపు ఉదయం లంక నగరాన్ని, దాని ప్రాకారాలు, గోపురాలతో సహా, నా బాణాలతో రాక్షస సైన్యం ఎలా నాశనం అవుతుందో చూడు.
ఇతి ప్రతిసమాదిష్టౌ రాక్షసౌ శుకసారణౌ। జయేతి ప్రతినన్ద్యైనం రాఘవం ధర్మవత్సలమ్
ఇలా ఆదేశించబడిన శుకుడు, సారణుడు అనే రాక్షసులు, రాఘవుని ధర్మపరాయణుడని స్తుతిస్తూ, 'జయము' అని పలికారు.
ఆగమ్య నగరీం లఙ్కామబ్రూతాం రాక్షసాధిపమ్। విభీషణగృహీతౌ తు వధార్థం రాక్షసేశ్వర
లంక నగరానికి చేరుకొని, రాక్షసాధిపతిని చూసి, 'రాక్షసేశ్వరా! మేము విభీషణుడిచేత పట్టుబడి, శిక్షకు గురయ్యాము' అని చెప్పారు.
దృష్ట్వా ధర్మాత్మనా ముక్తౌ రామేణామితతేజసా। ఏకస్థానగతా యత్ర చత్వారః పురుషర్షభాః
కాని, ధర్మాత్ముడైన అపార తేజస్సు గల రాముడు మమ్మల్ని విడిచిపెట్టినదాన్ని చూచి, అక్కడ నాలుగు గొప్ప పురుషులు కూడి ఉన్నారు.
లోకపాలసమాః శూరాః కృతాస్త్రా దృఢవిక్రమాః। రామో దాశరథిః శ్రీమాల్ఁలక్ష్మణశ్చ విభీషణః
వారు లోకపాలులకు సమానమైన వీరులు, ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు, దృఢమైన పరాక్రములు — దశరథుని కుమారుడు రాముడు, మహిమాన్వితుడైన లక్ష్మణుడు, విభీషణుడు.
సుగ్రీవశ్చ మహాతేజా మహేన్ద్రసమవిక్రమః। ఏతే శక్తాః పురీం లఙ్కాం సప్రాకారాం సతోరణామ్
మరియు మహాతేజస్సుతో, ఇంద్రుడితో సమానమైన శౌర్యం గల సుగ్రీవుడు కూడా ఉన్నాడు. వీరంతా ప్రాకారాలు, గోపురాలతో ఉన్న లంకను ధ్వంసించగలరు.
ఉత్పాట్య సంక్రామయితుం సర్వే తిష్ఠన్తు వానరాః। యాదృశం తద్ధి రామస్య రూపం ప్రహరణాని చ
అందువల్ల, వానరులు అంతా లంకను పీడించడానికి సిద్ధంగా ఉండాలి. రాముని రూపం, ఆయుధాలు ఎంత భయంకరంగా ఉన్నాయో చూడు.
వధిష్యతి పురీం లఙ్కామేకస్తిష్ఠన్తు తే త్రయః। రామలక్ష్మణగుప్తా సా సుగ్రీవేణ చ వాహినీ। బభూవ దుర్ధర్షతరా సర్వైరపి సురాసురైః
ఒక్కడే లంక నగరాన్ని నాశనం చేస్తాడు; మిగతా ముగ్గురు పక్కన నిలబడండి. రాముడు, లక్ష్మణుడు, సుగ్రీవుడు రక్షణగా ఉన్న ఆ వానర సైన్యం దేవతలు, రాక్షసులు కూడా ఎదుర్కొనలేని శక్తిగా మారింది.
ప్రహృష్టయోధా ధ్వజినీ మహాత్మనాం వనౌకసాం సమ్ప్రతి యోద్ధుమిచ్ఛతామ్। అలం విరోధేన శమో విధీయతాం ప్రదీయతాం దాశరథాయ మైథిలీ
విపులమైన హర్షంతో యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న గొప్ప వనరుల సైన్యం ఎదురుగా ఉంది. ఇక శత్రుత్వానికి అవసరం లేదు; శాంతి చేసుకుందాం, మైథిలిని దశరథ కుమారుడికి తిరిగి ఇవ్వండి.
thumb|షడ్వింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షడ్వింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో ఇరవై ఆరవ సర్గను వినండి.
తద్వచః సత్యమక్లీబం సారణేనాభిభాషితమ్। నిశమ్య రావణో రాజా ప్రత్యభాషత సారణమ్
సారణుడు చెప్పిన నిజమైన, ధైర్యమైన మాటలు విని రావణుడు అతనికి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
యది మామభియుఞ్జీరన్ దేవగన్ధర్వదానవాః। నైవ సీతామహం దద్యాం సర్వలోకభయాదపి
దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు నన్ను యుద్ధానికి వచ్చినా, అన్ని లోకాలు భయపడ్డా కూడా నేను సీతను అప్పగించను.
త్వం తు సౌమ్య పరిత్రస్తో హరిభిః పీడితో భృశమ్। ప్రతిప్రదానమద్యైవ సీతాయాః సాధు మన్యసే
కానీ నీవు మృదువైనవాడవు, వానరుల చేత బాగా బాధపడుతున్నావు, అందుకే సీతను వెంటనే అప్పగించమని భావిస్తున్నావు.
కో హి నామ సపత్నో మాం సమరే జేతుమర్హతి। ఇత్యుక్త్వా పరుషం వాక్యం రావణో రాక్షసాధిపః
యుద్ధంలో నన్ను ఓడించగల శత్రువు ఎవరు? అని రావణుడు, రాక్షసాధిపతి, కఠినంగా ఇలా అన్నాడు.
ఆరురోహ తతః శ్రీమాన్ ప్రాసాదం హిమపాణ్డురమ్। బహుతాలసముత్సేధం రావణోఽథ దిదృక్షయా
అంతటితో రావణుడు, మంచు వలె తెల్లగా ఉన్న, ఎన్నో తాళపత్రాలు పొడవుగా ఉన్న ప్రాసాదంపైకి చూడాలని ఆశతో ఎక్కాడు.
తాభ్యాం చరాభ్యాం సహితో రావణః క్రోధమూర్చ్ఛితః। పశ్యమానః సముద్రం తం పర్వతాంశ్చ వనాని చ
ఆ ఇద్దరు గూఢచారులతో కలిసి, కోపంతో ఉన్న రావణుడు సముద్రాన్ని, కొండలను, అడవులను చూశాడు.
దదర్శ పృథివీదేశం సుసమ్పూర్ణం ప్లవంగమైః। తదపారమసహ్యం చ వానరాణాం మహాబలమ్
అక్కడ భూమి అంతా వానరులతో నిండిపోయినదిగా, ఆ వానరుల అపారమైన, ఎదుర్కోలేని బలాన్ని రావణుడు చూశాడు.
ఆలోక్య రావణో రాజా పరిపప్రచ్ఛ సారణమ్। ఏషాం కే వానరా ముఖ్యాః కే శూరాః కే మహాబలాః
అది గమనించిన రావణుడు, 'ఇవ్వాళ వానరుల్లో నాయకులు ఎవరు? వీరులు ఎవరు? గొప్ప బలవంతులు ఎవరు?' అని సారణుణ్ని అడిగాడు.
కే పూర్వమభివర్తన్తే మహోత్సాహాః సమన్తతః। కేషాం శృణోతి సుగ్రీవః కే వా యూథపయూథపాః
'ఎవరు ముందుగా అన్ని వైపులా ఉత్సాహంతో ముందుకు వస్తున్నారు? సుగ్రీవుడు ఎవరి స్వరాన్ని వింటున్నాడు? యూతపయూతపులు ఎవరు?' అని అడిగాడు.
సారణాచక్ష్వ మే సర్వం కింప్రభావాః ప్లవంగమాః। సారణో రాక్షసేన్ద్రస్య వచనం పరిపృచ్ఛతః
'వానరుల శక్తి గురించి నాకన్నీ వివరంగా చెప్పు సారణ!' అని రావణుడు అడిగినపుడు, సారణుడు ఇలా చెప్పాడు.
ఆబభాషేఽథ ముఖ్యజ్ఞో ముఖ్యాంస్తత్ర వనౌకసః। ఏష యోఽభిముఖో లఙ్కాం నర్దంస్తిష్ఠతి వానరః
అప్పుడా నాయకుల్ని బాగా తెలిసిన సారణుడు, అటు అటు ఉన్న వనరుల నాయకుల గురించి చెప్పాడు: 'ఇక్కడ లంకను ఎదుర్కొంటూ గర్జిస్తున్న వానరుడు ఒక నాయకుడు.'