యజ్ఞోపసదనం బ్రహ్మన్ ప్రాప్తోఽసి మునిభిః సహ। ద్వాదశాహం తు బ్రహ్మర్షే దీక్షామాహుర్మనీషిణః
"బ్రహ్మన్, మీరు మునులతో కలిసి యజ్ఞవేదిక వద్దకు విచ్చేసారు. బ్రహ్మర్షీ, పండితులు దీక్ష పన్నెండు రోజులు ఉంటుందని చెప్పారు."
తతో భాగార్థినో దేవాన్ ద్రష్టుమర్హసి కౌశిక। ఇత్యుక్త్వా మునిశార్దూలం ప్రహృష్టవదనస్తదా
"కౌశికా, యజ్ఞభాగాలు కోరే దేవతలను మీరు దర్శించాలి." అని మునిశార్దూలుని ఉద్దేశించి, ఆనందంతో మెరిసే ముఖంతో అన్నాడు.
పునస్తం పరిపప్రచ్ఛ ప్రాఞ్జలిః ప్రయతో నృపః। ఇమౌ కుమారౌ భద్రం తే దేవతుల్యపరాక్రమౌ
తర్వాత రాజు, చేతులు జోడించి, భక్తితో మరలా అడిగాడు: "మీకు మంగళం కలగాలి! వీరు దేవతలకు సమానమైన పరాక్రమశాలులు ఎవరు?"
గజతుల్యగతీ వీరౌ శార్దూలవృషభోపమౌ। పద్మపత్రవిశాలాక్షౌ ఖడ్గతూణీధనుర్ధరౌ। అశ్వినావివ రూపేణ సముపస్థితయౌవనౌ
ఏనుగుల నడకతో, పులి, ఎద్దుల వంటి వీరులు, పద్మపత్రంలాంటి విశాలమైన కన్నులు, ఖడ్గం, తుణీరు, ధనుస్సు ధరించి, అశ్వినిదేవతల వలె అందంతో, యవ్వనంలో నిలిచినవారు.
యదృచ్ఛయేవ గాం ప్రాప్తౌ దేవలోకాదివామరౌ। కథం పద్భ్యామిహ ప్రాప్తౌ కిమర్థం కస్య వా మునే
దేవలోకంల నుంచి అమరులవలె అనుకోకుండా భూమికి వచ్చినట్టు కనిపిస్తున్నారు. వీరు ఎలా కాలినడకన ఇక్కడికి వచ్చారు? ఎందుకు వచ్చారు? వీరు ఎవరి వారు, మునీశ్వరా?
వరాయుధధరౌ వీరౌ కస్య పుత్రౌ మహామునే। భూషయన్తావిమం దేశం చన్ద్రసూర్యావివామ్బరమ్
ఉత్తమ ఆయుధాలు ధరించిన వీరులు ఎవరి కుమారులు, మహామునీ? చంద్రుడు, సూర్యుడు ఆకాశాన్ని అలంకరించినట్టు, వీరు ఈ దేశాన్ని అలంకరిస్తున్నారు.
పరస్పరస్య సదృశౌ ప్రమాణేఙ్గితచేష్టితైః। కాకపక్షధరౌ వీరౌ శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః
ఆకృతి, నడవడి, ప్రవర్తనలో పరస్పరం సమానంగా ఉన్న వీరులు, కాకపక్షాలవంటి జుట్టు కలిగి ఉన్న వీరులు. వీరి గురించి నిజంగా వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా జనకస్య మహాత్మనః। న్యవేదయదమేయాత్మా పుత్రౌ దశరథస్య తౌ
మహాత్ముడైన జనకుని ఆ మాటలు విని, అపరిమితమైన మనస్సు కలిగిన ముని, "వారు దశరథుని కుమారులు" అని తెలియజేశాడు.
సిద్ధాశ్రమనివాసం చ రాక్షసానాం వధం తథా। తత్రాగమనమవ్యగ్రం విశాలాయాశ్చ దర్శనమ్
వారు సిద్ధాశ్రమంలో నివసించడం, రాక్షసులను సంహరించడం, ఇక్కడ నిర్భయంగా రావడం, విశాలా నగరాన్ని దర్శించడం గురించి వివరించాడు.
అహల్యాదర్శనం చైవ గౌతమేన సమాగమమ్। మహాధనుషి జిజ్ఞాసాం కర్తుమాగమనం తథా
అహల్యను దర్శించడం, ఆమెను గౌతమునితో మళ్లీ కలిపించడం, అలాగే ఈ మహా ధనుస్సును పరీక్షించేందుకు ఇక్కడికి రావడం—
ఏతత్ సర్వం మహాతేజా జనకాయ మహాత్మనే। నివేద్య విరరామాథ విశ్వామిత్రో మహామునిః
ఈ సంగతులన్నింటిని మహాత్ముడైన జనకునికి తెలియజేసి, విశ్వామిత్రుడు కొంతసేపు మౌనంగా ఉన్నాడు.
thumb|ఏకపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే ఏకపఞ్చాశః సర్గః ॥౧-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో ఐదు పదకొండు సర్గను వినండి.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా విశ్వామిత్రస్య ధీమతః। హృష్టరోమా మహాతేజాః శతానన్దో మహాతపాః
విశ్వామిత్రుని ఆ మాటలు విని, మహాతపస్వి, మహాతేజస్సు గల శతానందునికి ఆనందంతో రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్నాయి.
గౌతమస్య సుతో జ్యేష్ఠస్తపసా ద్యోతితప్రభః। రామసందర్శనాదేవ పరం విస్మయమాగతః
గౌతముని పెద్ద కుమారుడైన శతానందుడు, తపస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, రాముని దర్శనంతో గొప్ప ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు.
ఏతౌ నిషణ్ణౌ సమ్ప్రేక్ష్య శతానన్దో నృపాత్మజౌ। సుఖాసీనౌ మునిశ్రేష్ఠం విశ్వామిత్రమథాబ్రవీత్
రాజకుమారులు ఇద్దరూ సుఖంగా కూర్చున్నారని చూసి, శతానందుడు మునులలో శ్రేష్ఠుడైన విశ్వామిత్రునితో ఇలా అన్నాడు.
అపి తే మునిశార్దూల మమ మాతా యశస్వినీ। దర్శితా రాజపుత్రాయ తపోదీర్ఘముపాగతా
మునిశార్దూలా! నా తల్లి, యశస్సుతో నిండినవారు, దీర్ఘకాలం తపస్సు చేసిన ఆమె, రాజకుమారునికి దర్శనమిచ్చిందా?
అపి రామే మహాతేజా మమ మాతా యశస్వినీ। వన్యైరుపాహరత్ పూజాం పూజార్హే సర్వదేహినామ్
మహాతేజస్సు గల నా తల్లి, అరణ్యఫలాలతో, అన్ని ప్రాణులకు అర్హమైన పూజను రామునికి సమర్పించిందా?
అపి రామాయ కథితం యద్ వృత్తం తత్ పురాతనమ్। మమ మాతుర్మహాతేజో దేవేన దురనుష్ఠితమ్
పురాతన కాలంలో జరిగిన సంఘటనను, అంటే నా తల్లి దేవునివల్ల ఎదుర్కొన్న కష్టాన్ని, రామునికి వివరించారా?
అపి కౌశిక భద్రం తే గురుణా మమ సంగతా। మమ మాతా మునిశ్రేష్ఠ రామసందర్శనాదితః
కౌశికా! రాముని దర్శనంతో నా తల్లి, మునులలో శ్రేష్ఠురాలు, నా గురువుతో మళ్లీ కలిసిందా?
అపి మే గురుణా రామః పూజితః కుశికాత్మజ। ఇహాగతో మహాతేజాః పూజాం ప్రాప్య మహాత్మనః
కుశికుని కుమారుడా! ఇక్కడికి వచ్చిన మహాత్ముడైన రామునికి, నా గురువు పూజ చేసి, అతనిని గౌరవించాడా?
అపి శాన్తేన మనసా గురుర్మే కుశికాత్మజ। ఇహాగతేన రామేణ పూజితేనాభివాదితః
కుశికుని కుమారుడా! ఇక్కడికి వచ్చి పూజ చేసిన రాముని చేత, నా గురువు శాంతమైన మనసుతో గౌరవం పొందాడా?
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య విశ్వామిత్రో మహామునిః। ప్రత్యువాచ శతానన్దం వాక్యజ్ఞో వాక్యకోవిదమ్
ఆ మాటలు విని, వాక్యజ్ఞుడు అయిన మహాముని విశ్వామిత్రుడు, శతానందునితో ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
నాతిక్రాన్తం మునిశ్రేష్ఠ యత్కర్తవ్యం కృతం మయా। సంగతా మునినా పత్నీ భార్గవేణేవ రేణుకా
మునిశ్రేష్ఠా! నేను చేయవలసిన పని ఏదీ మిగిలిపోలేదు; భార్గవునికి రేణుకా మళ్లీ కలిసినట్లే, భార్య భర్తతో మళ్లీ కలిసింది.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య విశ్వామిత్రస్య ధీమతః। శతానన్దో మహాతేజా రామం వచనమబ్రవీత్
విశ్వామిత్రుని ఆ జ్ఞానమయమైన మాటలు విని, మహాతేజస్సు గల శతానందుడు రామునితో ఇలా అన్నాడు.
స్వాగతం తే నరశ్రేష్ఠ దిష్ట్యా ప్రాప్తోఽసి రాఘవ। విశ్వామిత్రం పురస్కృత్య మహర్షిమపరాజితమ్
నరశ్రేష్ఠుడా! రాఘవా! నీకు స్వాగతం. నీకు అదృష్టవశాత్తు unconquered మహర్షి విశ్వామిత్రుని ఆధ్వర్యంలో ఇక్కడికి రాగలిగావు.
అచిన్త్యకర్మా తపసా బ్రహ్మర్షిరమితప్రభః। విశ్వామిత్రో మహాతేజా వేద్మ్యేనం పరమాం గతిమ్
అలౌకికమైన కార్యాలు చేయగల, తపస్సుతో బ్రహ్మర్షి స్థాయికి చేరిన, అపార తేజస్సు గల విశ్వామిత్రుని పరమ స్థితిని నేను బాగా తెలుసు.
నాస్తి ధన్యతరో రామ త్వత్తోఽన్యో భువి కశ్చన। గోప్తా కుశికపుత్రస్తే యేన తప్తం మహత్తపః
రామా! ఈ భూమిపై నీవల్లా మించిన ధన్యుడు మరొకరు లేరు; ఎందుకంటే గొప్ప తపస్సు చేసిన కుశికుని కుమారుడు నిన్ను రక్షిస్తున్నాడు.
శ్రూయతాం చాభిధాస్యామి కౌశికస్య మహాత్మనః। యథాబలం యథాతత్త్వం తన్మే నిగదతః శృణు
మహాత్ముడు కౌశికుని కథను నా శక్తికి తగినట్లు, నిజంగా జరిగిన విధంగా చెప్పబోతున్నాను. నేను చెప్పేది నీవు శ్రద్ధగా విను.
రాజాఽఽసీదేష ధర్మాత్మా దీర్ఘకాలమరిందమః। ధర్మజ్ఞః కృతవిద్యశ్చ ప్రజానాం చ హితే రతః
ఆయన ధర్మాన్ని పాటించే రాజు, శత్రువులను ఓడించినవాడు, ధర్మజ్ఞుడు, విద్యలో నిపుణుడు, ప్రజల మేలుకు ఎల్లప్పుడూ కృషి చేసేవాడు.
ప్రజాపతిసుతస్త్వాసీత్ కుశో నామ మహీపతిః। కుశస్య పుత్రో బలవాన్ కుశనాభః సుధార్మికః
ప్రజాపతికి కుమారుడైన కుశ అనే మహారాజు ఉండేవాడు. ఆ కుశునికి బలవంతుడైన, గొప్ప ధర్మశీలి కుశనాభుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు.